Nart destanlarındaki kadın kahramanların karakteristik özellikleri ve Çerkes toplumundaki izleri

ÖZET NART DESTANLARINDAKİ KADIN KAHRAMANLARIN KARAKTERİSTİK ÖZELLİKLERİ VE ÇERKES TOPLUMUNDAKİ İZLERİ Berrin GÜNDOĞDU Düzce Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çerkes Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Danışman: Prof. Dr. Mira KHACHEMIZOVA Mayıs 2025, 125 sayfa Kendilerine "Adıge" diyen, Kafkasya'nın kadim halklarından olan Çerkesler, geçmişte çok uzun yıllar yazı diline sahip olmadıklarından dolayı tarihsel ve kültürel varlıklarını gelecek kuşaklara sözlü edebiyat ürünleri ile aktarabilmişlerdir. Aktarılan bu kültürel mirasın en büyük eserlerinden biri olan Adıge Nart Destanları, Hadeğal'e Asker öncülüğünde başlatılan derleme çalışmaları sonucunda yedi ciltlik bir külliyat olarak Rusya Federasyonu'na bağlı Adıge Cumhuriyeti'nde yayımlanmıştır. Dili Çerkesçe olan Destanın derleme çalışmaları sırasında, anlatıcıların lehçeleri aynen korunarak yazıya geçirilmiştir. Bu bağlamda, dil ve üslup olarak diğer destanlardan farklıdır. Öte yandan Nart Destanları üzerine yapılan çalışmalar artış göstermekle birlikte, özellikle Türkçe literatürde yeterli düzeyde değildir. Dolayısıyla Adıge Nart Destanlarında yer alan kadın kahramanlardan tespit edilebilenlerin tamamının ele alındığı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu nedenle literatüre katkı sağlayacağı düşünülerek bu çalışmanın yapılmasına karar verilmiştir. Destanlar, bir halkın geleneklerini, yaşam biçimini, dünyaya bakış açısını ve değerlerini yansıtan eserlerdir. Bu çerçevede Adıge Nart Destanlarında yer alan kadın kahramanların karakteristik özellikleri analiz edilerek Çerkes toplumundaki sosyal ve kültürel izlerinin saptanması bu araştırmanın amacını oluşturmuştur. Çalışmada tarama modeli ve doküman analizi kullanılmıştır. Kadın kahramanların karakteristik özellikleri tek tek ortaya konulmuştur. Bununla birlikte Adıge Nart Destanlarında yer alan gelenekler, atasözleri, coğrafi yer adları, yemekler, baladlar, ulusal kimliği yansıtan öğeler gibi kültürel değerler birlikte ele alınarak değerlendirilmiş, bunlardan pek çoğunun günümüz Çerkes toplumunun kültürel kodlarında halen yaşadığı saptanmıştır. Anahtar Sözcükler: Adıge, Çerkes, Destan, Kadın, Mitoloji, Nart,