Negatif dışsallıkların içselleştirilmesinde kamusal çözümler: Türkiye örneği

Piyasanın başarısızlığa uğradığı konuların başında dışsallıklar gelmektedir. Bir ekonomik birimin üretim veya tüketim faaliyetinin başka bir ekonomik birimi olumsuz yönde etkilemesi sonucunda ortaya çıkan negatif dışsallıkların ortadan kaldırılması, kamu ekonomisi için oldukça önemlidir. Bu yüzden günlük hayatta daha çok çevresel etki şeklinde karşılaştığımız negatif dışsallıklar; vergi, sübvansiyon, emisyon, harç ve doğrudan kontrol gibi maliye politikası araçlarının kullanılmasıyla içselleştirilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışmada Türkiye'de çevre kirliliğinin önlenmesine, azaltılmasına ve giderilmesine yönelik uygulanmakta olan politikalar, 2014-2024 dönemini kapsayan sayısal verilerin de çalışmaya dahil edilmesiyle detaylı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca çalışmada, Türkiye ile benzer özellikleri taşıyan seçilmiş OECD ülkelerinde uygulanan politikalara ait sayısal ve sözel verilerin kullanılmasıyla karşılaştırmaya da yer verilmiştir. Çalışmanın sonucunda negatif dışsallıkları içselleştirmek için Türkiye'de daha çok vergi aracının kullanıldığına, ancak vergilerin çevreye yönelik sosyal amaç kapsamında değil, bütçeye gelir sağlama olarak mali amaç doğrultusunda alındığı ortaya çıkmıştır. Ülkemizde kamu ekonomisi tarafından yürütülen diğer faaliyetlerin ise (çevresel) negatif dışsallıklar açısından yetersiz kaldığı ve düzenlenmesi gerektiği görüşüne ulaşılmıştır. Bu noktada çalışmanın yapılma amacı da, negatif dışsallıkları içselleştirmek için Türkiye'de uygulanmakta olan politikaları; amaçları, kapsamları ve etkinlikleri açısından detaylı bir şekilde incelemek ve değerlendirmek; sonrasında ise birey, toplum ve çevre sağlığının korunması ve iyileştirilmesi konusunda yapılabilecek faaliyetleri ortaya koymaktır. Anahtar Sözcükler: Piyasa Başarısızlıkları, Dışsallıklar, Negatif Dışsallıklar, Kamusal Çözümler, Türkiye.