Neoklasik realist çerçevede politik ve askerî iş birliğinin incelenmesi: Türk Devletleri Teşkilatı

Bu tezin amacı, Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan arasındaki ilişkilerin askerî iş birliği boyutunun gelişimini ve olası iş birliği senaryolarını kurumsal bir yapı altında ve teorik çerçevede incelemektir. Bu doğrultuda "Uluslararası sistemdeki dönüşüm Türk devletlerinin güvenlik tercihlerini nasıl dönüştürmektedir?" sorusu araştırmanın temelini oluşturmaktadır. Araştırma sorusuna neoklasik realist çerçeveden oluşturulacak argüman "Türk Devletleri Teşkilatı'nın (TDT) Türk devletlerinin "alçak politikalar" oluşturmasında önemli görev üstlendiğini, buna karşılık sistemik kısıtlılıklar yüzünden "yüksek politika" platformuna dönüştürmekte zorlandığı" şeklindedir. Türk devletlerinin jeopolitik konumları tarihten günümüze dek bölgesel ve küresel aktörlerin ilgisini çekmekte ve bu durum her geçen gün Türk Dünyasının önemini ve etkisini de artırmaktadır. Bu kapsamda bu potansiyeli değerlendirmek ve Türk devletlerinin iş birliği imkânlarını derinleştirme arzusunun bir sonucu olarak ortaya çıkan TDT'nin kuruluşuna giden süreç ve kurumsallaşma aşamalarının analizi yapılmaktadır. Bu doğrultuda üye devletlerin askerî ve siyasi iş birlikleri ikili ve çok taraflı olarak ele alınacaktır. Üye devletlerin askerî ve savunma sanayi açısından potansiyelleri belirlenerek iş birliği imkânları üzerine iyileştirme/geliştirme önerilerinde bulunmaktadır. Buradan hareketle tez, TDT çatısı altında ikili ve çok taraflı iş birliği ve ittifak sürecinin neoklasik realizm perspektifinden ele alınmasını incelenmektedir. Neoklasik realizmin analiz düzeyi olarak seçilmesinin nedeni çalışmada askerî birlikteliğin ele alınması yüksek politikayı vurguladığı için realizmi öne çıkarmaktadır. Ayrıca sistemik baskılar ve kısıtlılıkların devlet bazında farklılıklar göstermekte ve iş birliğinin etkisini yansıtmak için neoklasik realizm teorisine dayanmaktadır. Bu itibarla, Türkiye ile TDT üyelerinin karşılıklı ilişkileri ve TDT'nin kurulmasıyla birlikte gerçekleşen kurumsallaşma sürecinin, üye devletlerin arasındaki ikili ilişkilerin gelişmesine katkı sağladığı ve bu ilişkilerin güvenlik ve askerî boyutunun da geliştirilmesi hatta askerî açıdan kurumsal bir yapıya dönüştürülmesi için 'askerî ittifakın' gerekliliği ileri sürülmektedir.