Nevşehir Müzesi envanterinde bulunan Orta Demir Çağı fibulaları

Bu araştırma, arkeolojik veriler ışığında ortaya çıkartılan günümüzdeki tutturma/sabitleme/ çengelli iğnelere benzer işlevler gören ve başlangıcı MÖ 2. binyılın son çeyreğine dayanan fibulaların geniş kapsamlı kullanımını ele almaktadır. Fibulaların sadece giysi tutturma amacıyla değil, aynı zamanda dini ve sembolik anlamlar taşıyan nesneler olarak da kullanıldığı vurgulanmaktadır. Yakındoğu veya Balkan menşeli olduğu düşünülen bu objelerin Anadolu'da ilk kez Frigler tarafından imal edildiği arkeolojik verilerle belirlenmiştir. Nevşehir Müzesine Satın Alma Yolu ile Müzeye Kazandırılan Fibulalar "Küçük Asya Tipi" olarak adlandırıldığı ve daha sonra "Frig Tipi Fibula" "Urartu Tipi Fibula" olarak bilinen örnekleri detaylı incelenerek değerlendirilmeye çalışılmıştır. Nevşehir Müzesine satın alma yoluyla kazandırılan mevcut fibulaların envanter defterlerinde tipolojik sınıflandırmaları olmadığından, bilimsel yayınlar incelenerek benzer formları ayrıştırması nedeniyle bazı tanımlama ve tipolojik tutarsızlıklar barındırdığı saptanmıştır. Bu bağlamda, yakın zamanda yapılan kazı bulgularını ve yeni örnekleri kapsayacak, kronolojik sorunları gidermeye yönelik modern bir sınıflandırma önerisi sunulmuştur. Bu öneri, eski tipolojik değerlendirmelerin ve güncel verilerin yetersizliği ile kronolojik verilerdeki zorlukları göz önünde bulundurarak, daha sistematik bir şekilde analiz etmeyi hedeflemektedir. Frig ve Urartu tipi fibulalar üzerine yapılan önceki incelemelerin genellikle tipolojik ve kronolojik değerlendirmelerle sınırlı kalması nedeniyle, fibulalar üzerindeki süsleme ögelerine dair kavramlar yeniden gözden geçirilmiştir. Yapılan analizler, Frig tipi fibulaların ve süsleme geleneklerinin basit tanımlamalarla açıklanamayacağını ortaya koymuştur. Özellikle iğne tutamak plakaları ile süsleme motifleri arasındaki kombinasyonun oluşturduğu sembolik ve ikonik olmayan yansımalar belirlenerek, bu fibulaların tanımlanmasına yönelik yeni yaklaşımlar üzerine değerlendirmeler yapılmıştır. Mitolojik ikonografisiyle ilişkilendirilen bu fibulaların, yeni değerlendirmeler ışığında yalnızca belirli kısımlarıyla değil, tüm yapılarıyla ana tanrıça inancının sembolizmini yansıtan objeler oldukları konusu da güncel yaklaşımlarda vurgulanmaktadır. Çalışma, tüm bilinen fibula türleri içinde en yaygın olan Frig ve Urartu tipi fibulaların oldukça geniş bir coğrafyada tespit edildiğini belirtmektedir. MÖ 8. yüzyıl sonlarında Batı Anadolu'ya, MÖ 7. yüzyıl ve sonrasında ise Ege Adaları ile Yunanistan'a kadar ulaştığı görülen fibula örnekleri, bulundukları merkezler ve ortaya çıkartılan noktalarına göre incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Bu analizler, Urartu ve Friglerin batı dünyası ile olan bağlantılarının hangi koşullar altında geliştiği ve fibulalar aracılığıyla nasıl bir kültürel etkileşim sağlandığına dair önemli bilgiler sunmaktadır.