Tarihi çevrede yeni yapı

V ÖZET Bu çalışmada tarihi çevrede yeni yapı olgusunun tarihsel gelişimi araştırılmış, örnekler incelenmiştir. Tarihi çevrelerin korunarak geliştirmelerinin toplumumuza sağlayacağı yararlar anlatılarak birtakım yöntemler tanımlanmıştır. Birinci bölümde tarihi çevre koruma kavramı tanımlanmış, temel öğeleri araştırılarak bozulma nedenleri saptanmıştır. Tarihi çevrelerin durum ve ölçek açısından çeşitliliği ve koruma türleri belirtilmiştir. Tarihi kenti koruyarak değerlendirmenin günümüz mimarlığına katkıları tartışılmıştır. Tarihsel süreç içinde Dünya' da ve Türkiye'de bu çevrelerin gelişimi incelenmiştir. Dünya' da ilk tarihi çevre koruma çabalarının başladığı Mısır'dan başlayarak sırasıyla Mezopotamya, Ege Uygarlığı ve Roma' da bu konuda yapılan çalışmalar anlatılmıştır. Rönesans döneminde Avrupa' daki gelişmeler araştırılmış İtalya, Fransa ve İngiltere'de bu konuda gelişen koruma tutumu kısaca anlatılmıştır. Avrupa'da 19. yüzyıldan sonra konuyla ilgili yapılan konferanslar, tüzükler ve yasal düzenlemeler belirtilmiş ve kapsamları açıklanmıştır. Türkiye'de tarihi çevre koruma kavramı Osmanlı İmparatorluğu, 20. yüzyıl ve Cumhuriyet Dönemi olmak üzere üç bölümde incelenmiştir. Ülkemizde tek yapı korumadan çevre koruma düşüncesine geçiş anlatılmıştır. Günümüzde tarihi çevre koruma konusundaki eksikler, uygulamadaki aksaklıklar ve bu konuda gelişen tutum ele alınmıştır. Çevre korumadaki başardı örnekler anlatılmış ve olumlu yanlan belirtilmiştir. İkinci bölümde Dünya' da ve Türkiye'de tarihi çevre içinde yapılmış yeni yapı örnekleri incelenmiştir. Bu örnekler genellikle kamuoyunun ilgisini çekmiş ve tartışmalara sebep olmuş tarzlarının en önemlileri arasından seçilmiştir. Daha sade tarihi çevreye tevazu içindeVI katılmış örneklere de yer verilmiştir. Bunun yanısıra tarihi çevreye ilişkin bir anlam taşımayan, onu değerlendirmeyen, tarihi yapı cephelerini gölgeleyerek etkinliğini azaltan örnekler de incelenmiştir. Bu yapılar tarihi çevre içinde ve tarihi yapı yanında / tarihi yapıya ek olmak üzere iki bölümde ele alınmıştır. Bu örneklerde birbirinden farklı tutumlarla karşılaşılmıştır. Üçüncü bölümde, ikinci bölümde araştırılarak ele alman örnekler değerlendirilmiş, birbirlerine göre tasarım yaklaşımları kıyaslanmıştır. Çok kesin olmamakla birlikte yapılar tarzlarına göre gruplandırılmış, aynı grup içindeki yapıların farklı yönleri tartışılmıştır. Mimarlık tarihinde yer etmiş tarihi çevrede yeni yapı yaklaşımları kısaca anlatılmıştır. Tarihi çevrelerde yapılacak yeni yapılar için birtakım ölçütler hazırlanmış, dokunun niteliğine göre yapılması ve yapılmaması gereken yaklaşımlar belirlenmiştir. Eski ve yeninin farklılık göstererek uyum içinde birarada yaşaması ve yeni yapılarda tarihi yapıların çağdaş bir dille ifadelendirilmesi için öncelikle yapılması gereken çalışmalar anlatılmıştır. Tarihi çevrede yeni yapı konusunda yerel yönetimlerin, koruma kurullarının ve mimarlar odasının yapması gereken çalışmalar tanımlanmıştır. Türkiye'de korunmakta olan tarihi yerleşim merkezi örnekleri koruma amaçlı imar planlan ve yapılaşma koşullan açısından irdelenmiştir. Tarihi çevrede nitelikli yeni yapılar yapabilmek için kamuoyunda eski ve yeni boyudan birlikte içeren kent imgesi oluşturulmasının önemi vurgulanmıştır. Kültürel örgütlenme, bilinçlenme ve imge yaratma konusunda yapılabilecek çalışmalar tanımlanarak tez sonuçlanmıştır.