Nilüfer çayı su kalite modellemesi

Nilüfer Çayı, Uludağ'ın kuzey ve batısından gelen sulan tahliye eder. Ana kol, dağdan Bursa'nın batısına doğru akar, sonra doğuya doğru kıvrılır; daha sonra tekrar geri dönerek Bursa'nın 50 km. batısında Simav Çayı ile birleşir. Bursa 'nın kuzeyin de, ana yolların bulunduğu kısımda Nilüfer Çayı, havzanın doğusundan gelen sulan tahliye eden sulama kanalı ile birleşir. Nehir Bursa'nın mansabında, yoğun tarımsal etkinliğe sahip bir ovadan geçer. Bursa şehri ve çevresinde kurulu bulunan endüstriler kuruluşları itibariyle dağınıklık göstermektedir. Endüstri sayısının çok fazla olması ve dağınık bir şekilde yerleşmeleri nedeniyle, endüstriyel yüklerle ilgili olarak kapsamlı bir çalışma yapılamamıştır. Endüstriyel atıksuların yerleri ve yükleri hakkında, 1989 yılında yapılmış "Bursa Kirlilik Envanter Çalışması "ndan yararlanılmıştır. Bu çalışma, Bursa şehri boyunca 335 endüstriyi kapsamaktadır. Bu çalışmada Bursa şehri içindeki atıksular, biri evsel, diğeri endüstriyel nitelikli atıksuların yoğunlukta olduğu iki bölgeye ayrılmıştır. Nilüfer Çayı'nın hidrolojisi ve su kalitesi ile ilgili bilgiler, 1979 yılından beri bu çay üzerinde gözlemlerini sürdüren Devlet Su İşleri (D.S.İ.)'den alınmıştır. Ayrıca nehir akımıyla ilgili olarak D.S.İ. ve E.İ.E. (Elektrik İşleri Etüd İdaresi)'nin akım gözlemlerinden yararlanılmıştır. Eldeki hidrolojik ve su kalitesi bilgilerinin yetersizliği nedeniyle karmaşık bir model yerine BOI(Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı) ve ÇO(Çözünmüş Oksijen)'in simüle edildiği, tek boyutlu kararlı hali gözönüne alan bir model kullanılmıştır. Halen Nilüfer Çayı'na özellikle evsel atıksular nedeniyle önemli miktarda azot yükü gelmektedir. Bu nedenle mevcut kirliliğin belirlenmesi için NH3-N'unun simüle edilmesinde yarar vardır. Kullanılan model BOI ve ÇO'in yanısıra NH3-N'unu da modellemektedir. Model hem aerobik hem de anaerobik şartlar altında, noktasal ve/veya yayılı atık yükleri ile kirlenen kollu bir nehir sisteminde, su kalitesi üzerinde meydana gelen BOI, ÇO ve NH3-N'u konsantrasyonlarının değişimlerini modellemektedir. Model de, organik maddenin biyokimyasal ayrışması sonucu BOI'nin indirgenmesi, hava dan oksijen transferi sonucu ÇO'in artması, çökelme ile BOI'nin indirgenmesi, dip tabakalarından su ortamına BOI ilavesi, fotosentez ve solunum olaylan neticesi ÇO'de- ki değişim ve NH3-N'unun indirgenmesi mekanizmalar hesaba katılmaktadır. Kalibrasyonda 1987 yıllık ortalama BOİ, ÇO ve NH3-N'u değerleri kullanılmış tır. Modelin verifikasyonu aynı parametrelerin 1988 yıllık ortalama değerlerine göre yapılmıştır. Atıksuların arıtılması halinde su kalitesinin nasıl bir değişim göstereceği belirlenmeye çalışılmıştır.