Nitelikli sağlık insan kaynağını yurt dışında çalışmaya iten faktörlerin belirlenmesine yönelik bir alan araştırması

Bu araştırmanın temel amacı sağlık sektöründe nitelikli insan kaynağının yurt dışına göçüne neden olan faktörlerin belirlenmesi ve bu faktörlerin ortadan kaldırılmasına yönelik politika önerileri sunulmasıdır. Bu noktada araştırmada yurt dışına göç eden sağlık profesyonellerinin deneyimleri ve yurt dışına gitmek isteyen sağlık profesyonellerinin göç niyetlerinde etkili olan itme ve çekme faktörleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaç doğrultusunda literatürden elde edilen bilgilerden yararlanılarak hazırlanan ve 64 sağlık profesyoneli ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formunun MAXQDA 2020 analiz programı ile analiz edilen sonuçlarına yer verilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre sağlık profesyonellerini yurt dışına göç etmeye iten üç önemli itici faktör; mesleki faktörler (kötü çalışma koşulları, uzun çalışma süreleri, eksik kariyer fırsatları, mesleki tatminsizlik, eğitim-gelişim olanaklarının noksanlığı vb.), yasal/politik mevzuat (meslek yasalarının olmaması, çalışan haklarına önem verilmemesi, sağlık çalışanına karşı işlenen suçlara yönelik yaptırımların azlığı vb.), ekonomik faktörlerden (ekonomik gelişmişlik seviyesinin düşük olması, birikim yapma imkanının olmaması, düşük maaş ödemeleri vb.) oluşmaktadır. Sağlık profesyonellerinin göçünde etkili olan göçün üç önemli çekici faktörü ise demografik/sosyokültürel faktörler (yaşam kalitesi, sosyal haklar, sosyal faaliyet imkanları, aile ve arkadaşlara yakın olma fırsatı, farklı kültürleri tanıma fırsatı, farklı bir dil öğrenme avantajı vb.), mesleki faktörler (sağlık profesyoneli başına düşen hasta sayılarında iyileştirmeler, meslek örgütlerinin çalışan haklarını savunması, meslektaşlar arasında mobbingin olmaması, eğitim gelişim olanakları, mesleki tatmin vb) ve yasal/ politik mevzuattır (sağlık çalışanlarına yönelik işlenen suçlarda caydırıcı cezaların verilmesi, meslek yasalarının uygulanması, çalışan haklarının korunması, insan haklarına saygılı olunması vb.). Göçün avantajları noktasında toplumsal dokuya uyum faktörü; dezavantajları noktasında ise psikolojik faktörler önem arz etmektedir. Katılımcılar daha özgür, daha mutlu bir toplumda daha güvenli koşullarda çalışmanın ve yaşamanın önemini vurgulamaktadır. Sağlık profesyonellerinin yoğunluklu olarak üniversiteden mezun olmadan yurt dışına göç kararı aldıkları ve meslekte uzmanlaşmanın artmasıyla göç niyeti arasında negatif bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre göç eden sağlık çalışanları ekonomik nedenlerden ziyade sosyokültürel faktörlere ve özellikle mesleki faktörlere yönelik memnuniyetsizliklerinden yakınmaktadır. Gelişmiş ülkelere oranla bilinçli hasta sayısındaki noksanlık sebebiyle çıkan sorunların hizmet kalitesini düşürdüğü ortaya çıkmaktadır. Sağlık profesyonelinin mesleki bilgisinin yok sayılması, hastalar tarafından şiddet görmesi, mobbinge uğraması gibi olumsuz durumları engelleyecek yasa ve politikaların uygulanmaması da hekimi göçe iten önemli faktörlerdendir. Yurt dışına göç eden sağlık profesyonellerinin Türkiye'deki gelişmelerden memnuniyetsizliği ve tersine bir göç düşünmemeleri de çalışmanın önemli sonuçlarından biridir. Anahtar Kelimeler: Nitelikli İnsan Kaynağı Göçü, Sağlık Profesyoneli Göçü, İtme ve Çekme Faktörleri, Beyin Göçü