Nonperiferal terminalalkin sübstitüe ftalosiyaninlerin sentezi, karakterizasyonu ve klik kimyası kullanılarak glukokonjugasyonu

Ftalosiyaninler tesadüfen yan ürün olarak elde edilmelerinden bu yana, çeşitli moleküler materyal ve teknolojik ürünler elde etmek amacıyla uygun yapı değişiklikleri ile ilgili birçok çalışmaya konu olmuştur. Son zamanlarda ftalosiyaninler sensör, nonlineer optik, boya duyarlı güneş pilleri, OLED, moleküler elektronikler, sıvı kristaller, yarı iletken, katalizör ve kanser tedavisinde fotodinamik reaktif olarak kullanılmaktadır. Ftalosiyaninlerin özellikleri metale ve sübstitüentin yapısı, sayısı ve pozisyonuna bağlı olarak değişmektedir. Nonperiferal sübstitüe ftalosiyaninler periferal sübstitüe ftalosiyaninlere göre Q bandını kırmızıya kaydırır, daha iyi çözünür ve agregasyonu engellerler. Aynı zamanda nonperiferal sübstitüe bileşikler kolay kristallenebildikleri için X-ray kristalografi cihazında yapıları rahatlıkla belirlenebilir. Nonperiferal sübstitüe okta ve tetra alkil, alkiloksi ve alkiltiyo ftalosiyaninler literatürde yer almıştır. Ancak nonperiferal Pc türevleri özellikle tetra sübstitüe örnekleri sınırlıdır. Leznoff ve arkadaşları tarafından 1998 yılında sentezlenen 1,8,15,22-tetrakis (propargiloksi) çinko(II) ftalosiyanin, nonperiferal terminal alkin sübstitüe ftalosiyaninleri içeren ilk ve tek örnektir. Ayrıca şimdiye kadar nonperiferal terminal alkin sübstitüe ftalosiyaninlerin klik reaksiyonu ile türevlendirilmiş hiçbir örneği bulunmamaktadır. İlk karbonhidrat sübstitüe çinko ftalosiyanin Maillard ve arkadaşları tarafından 1989 yılında rapor edilmiş ve nonperiferal türevi ise Ng ve arkadaşları tarafından 2008 yılında sentezlenmiştir. Hanack, Zieglar ve arkadaşları ilk anomerik glukoz sübstitüe çinko ftalosiyanin bileşiğini hazırlamış ve günümüze kadar birçok glukoz sübstitüe ftalosiyanin bileşiği rapor edilmiştir. Bununla birlikte glukoz sübstitüe ftalosiyaninlerin bazılarının sentezi oldukça karmaşık olabilmektedir. Son zamanlarda karbonhidrat sübstitüe ftalosiyaninler geleneksel sentezinin yanında yeni bir metod olan klik reaksiyonu ile sentezlenmiştir. Klik kimyası; hızlı, kantitatif, tekrarlanabilir, yan reaksiyonlara ve reaksiyon koşullarına karşı dayanıklı olduğu için malzeme bilimi, polimer kimyası ve farmasötik bilimler de dahil olmak üzere birçok araştırma alanında uygulamaya sahiptir. En çok bilinen klik reaksiyonu Cu(I) katalizli Huisgen 1,3-dipolar azid alkin arasındaki siklo katılmadır ve sübstitüe ftalosiyaninlerin sentezinde daha az tercih edilmiştir. Bu yaklaşımla, tez çalışmamızda, öncelikle C-3 pozisyonunda alkin fonksiyonu taşıyan yeni ftalonitril bileşiği sentezlenmiştir. Daha sonra, bu ftalonitril bileşiğinin alkin uç grubu korunmaksızın, metal tuzları ve/veya DBU varlığındaki siklotetramerizasyonuyla nonperiferal tetra terminalalkinil-sübstitüe ftalosiyaninlerin sentezi gerçekleştirilmiştir. Ayrıca nonperiferal pozisyonda terminalalkin grubu içeren çinko ftalosiyanin ve azid uç grubu taşıyan glukoz bileşiği arasındaki klik reaksiyonu ve Zemplen şartları kullanılarak gerçekleştirilen deasilasyon reaksiyonuyla suda çözünür nonperiferal tetra glukoz sübstitüe çinko ftalosiyanin bileşiği elde edilmiştir. Sentezlenen bileşikler, 1H NMR, 13C NMR, FT-IR, UV-Vis, mass spektroskopi yöntemleri kullanılarak karakterize edilmiştir.Sonuç olarak yapılan bu çalışmada nonperiferal pozisyonlarda terminal alkinil sübstitüe metalli ve metalsiz ftalosiyaninler ile glukoz sübstitüe çinko ftalosiyanin sentezlenmiş ve spektroskopik özellikleri incelenmiştir.