Development of nano-formulations containing neuroprotective active ingredient and evaluation of efficiency in peripheral nerve injury model

HAIDAR Mohammad Karim, Nöroprotektif etkin madde içeren nanoformülasyonların geliştirilmesi ve periferik sinir hasarı modelinde etkinliklerinin değerlendirilmesi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Biyofarmasötik ve Farmakokinetik Programı Doktora Tezi, Ankara, 2018. Periferik Sinir Hasarı (PSH), en sık görülen travma türleri arasında yer almaktadır. Oluşum sebepleri arasında fiziksel yaralanma, hastalıklar ve toksinlere maruziyet gibi çok sayıda sebep bulunmaktadır. Yaralanmanın türü ve şiddetine bağlı olarak farklı tedavi yaklaşımları bulunmaktadır. Çarpma hasarı, PSH türleri arasında en sık görülen türü (%80) olmakla birlikte tedavi için tek yok uygulanan basının kaldırılmasıdır. Buna karşın uygulanan bu tedavinin çıktıları çoğu zaman yeterli olmamaktadır. Dolayısı ile ek tedavi yöntemleri ile tedavi sürecinin hızlandırılması ihtiyacı vardır. Bu çalışmanın amacı, periferik sinir hasarında rejenerasyon sürecini hızlandırmak için nöroprotektif etkin maddelerin ikili ve lokalize salımını sağlayacak içerisinde nanopartikül içeren kompozit polimerik nanofiber hazırlamaktır. Bu amaçla nöroprotektif etkin maddeler olarak alfa lipoik asit (ALA) ve atorvastatin kalsiyum (ATR) kullanılmıştır. İlk aşamada ATR içeren nanopartiküller nanopüskürterek kurutma cihazında hazırlanmış; ikinci aşamada ise hazırlanan bu nanopartiküller, içerisinde ALA ve poli(laktik-ko-glikolik)asit içeren çözeltide süspande edilmiştir. Oluşturulan bu karışım, elektrospinleme ile kompozit nanofiberlerin hazırlanmasında kullanılmıştır. Formülasyonların karakterizasyon aşamasını takiben, seçilen uygun formülasyon, siyatik sinir hasarı oluşturulmuş hayvan modelinde implante edilmiştir. Sprague-Dawley cinsi sıçanlarda kompresyon yöntemi ile siyatik sinir hasarı oluşturulmuştur. Cerrahi sonrası dönemde gerçekleştirilen motor fonksiyon ve duyusal testler sonucunda deney hayvanlarında sinir hasarında anlamlı bir düzelme olduğu görülmüştür. Buna ek olarak yapılan ultrastrüktürel incelemeler sonucunda da tedavi gruplarında normal miyelinli akson sayılarındaki artış tespit edilmiştir. Pro-inflamatuvar sitokinler üzerinde yapılan incelemelerde elde edilen bulgular geliştirilen formülasyonun etkinliğini destekleyici nitelikte sonuçlanmıştır. Sonuç olarak içerisinde ATR yüklü nanopartiküller gömülmüş olan ALA içeren nanofiberlerin periferik sinir hasarı sonrasında nöroproteksiyon amaçlı, özellikle de travma sonrasındaki ilk 15 günlük dönem içerisinde, kullanılabilecek uygun ilaç taşıyıcı sistemler olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Atorvastatin Kalsiyum, Alfa Lipoik Asit, Nanopartikül, Nanofiber, Periferik Sinir Hasarı, Hücre Kültürü