An investigation of the effects of population dynamics on growth and trade in an overlapping-generations general equilibrium model

ÖZET NÜFUS DİNAMİKLERİNİN BÜYÜME VE TİCARET ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN ÇAKIŞAN-NESILLER GENEL DENGE MODELLEMESİ YOLUYLA İNCELENMESİ Mohamed Mehdi Jelassi iktisat, Doktora Tez Yöneticisi: Doç. Dr. Serdar Sayan Aralık 2004 Bu çalışma, nüfus dinamiklerinin büyüme ve ticaret üzerindeki etkilerini, iki- sektör ve iki-faktörlü bir çakışan-nesiller modelinin çeşitli varsayımlar altında elde edilen analitik çözümlerinden çıkan sonuçlar ışığında incelemektedir. Bu analitik çözümler, işaret ettikleri sonuçların daha somut biçimde kavranabilmesi ve model değişkenlerinin zaman içinde izlediği patikaların da izlenebilmesi amacıyla yapılan sayısal simülasyonlarla tamamlanmıştır. Söz konusu sayısal egzersizler, nüfus artış hızları da dahil olmak üzere farklı başlangıç koşullarına sahip kapalı ekonomi lerin, büyüme performansları ve daha gelişmiş ekonomileri yakalama potansiyel lerinin nasıl farklılaşabileceğine dair çok önemli önseziler sağlamaktadır. Açık ekonomilere ilişkin olarak ise, nüfusları farklı hızlarda artan ekonomilerin birbirleriyle yaptıkları ticaret kalıplarında zaman içinde gözlenecek değişikler, statik Heckscher-Ohlin modelindeki yaklaşıma paralel biçimde nüfus artış oranları dışındaki tüm karakteristikleri aynı olan ekonomiler göz önüne alınarak incelen mektedir. Analizimiz nüfus artış hızlarındaki farklılıkların her ülkedeki göreli mal ve faktör fiyatlarını Heckscher-Ohlin modelinin önerdiğine benzer biçimde farklılaştıracağını ve bu yolla karşılaştırmalı üstünlükler yaratacağını ispatla maktadır. Sonuçlarımız, yaratılan bu karşılaştırmalı üstünlüklerin nüfus artış hızları farklı kaldığı sürece uzun vadede de korunacağı ve ticaretin durağan- dengede de devam edeceğini de göstermektedir. Öte yarıdan, elde edilen model çözümleri ticaretin uzun dönem refah artırıcı etkisinin her iki taraf için geçerli olmayabileceğini de ortaya koymaktadır. Bu ilginç gözleme ilişkin olarak sunduğumuz açıklama, iki ülke arasındaki dinamik ticaret dengesini çakışan- nesiller çerccevesi bağlamında ancak nüfus artışına izin vermeksizin ele alan daha önceki çalışmalardan oluşan literatürü tamamlayıcı niteliktedir. Anahtar sözcükler: Uluslararası ticaretin dinamik dengesi; Nüfus artış hızı: Çakışan-nesiller genel denge modeli; Heckscher-Ohlin modeli. iv