Obezite cerrahisine başvurma durumlarına göre obez bireylerin ruhsal sağlık açısından değerlendirilmesi

Amaç: Obezite multidisipliner bir hastalık olduğu için tedavi de alanında uzman kişiler tarafından yapılmalıdır. Obezite cerrahisi Beden Kitle İndeksi (BKI) 30 kg/m2'nin üzerinde olan (obez) bireylere uygulanan bir tedavi yöntemidir. Obez bireylerde beden imajı memnuniyetsizliği, öz saygınlık azlığı, yeme bozuklukları, depresyon ve anksiyete gibi psikolojik bozukluklar daha çok görülmektedir. Cerrahi sonrası bu bozukluklarda düzelme veya da artma olabilir. Bu yüzden cerrahiye başvuran bireylerin psikiyatrik açıdan değerlendirilmiş olması gereklidir. Araştırmanın amacı, obezite cerrahisine başvuran obez bireyler ile başvurmayanlar arasında ruhsal sağlık açısından bir farklılığın olup olmadığını tespit etmektir. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırmanın evrenini, Tokat'ta bulunan özel bir hastanede Genel Cerrahi Bölümüne obezite cerrahisi için başvuran veya herhangi bir rahatsızlık nedeniyle başvuran, 18- 65 yaş aralığındaki obez bireyler oluşturmaktadır. Evreni belli olan gruptan örneklem hacmi G*Power 3.1.9.6 programı kullanılarak hesaplanmıştır. Her grupta en az 78 olmak üzere toplamda en az 156 bireyin çalışmaya alınması planlanmıştır. Çalışmada obezite cerrahisine başvuran 93 birey ve cerrahiye başvurmayan 83 birey olmak üzere toplam 176 birey analize dahil edilmiştir. Araştırma grubundaki tüm bireylere demografik bilgilerin sorgulandığı bir anket formu ve "Mahony bariatrik cerrahiye başvuranların ruhsal sağlık açısından değerlendirme ölçeği (MPABS)" yüz yüze görüşme yöntemiyle gönüllülük esasına göre uygulanmıştır. 115 sorudan oluşan MPABS Mahony tarafından geliştirilmiş, Oğuz ve ark. tarafından 2022 yılında Türkçeye çevrilmiştir. Bu ölçeğin duygusal ve aşırı yeme (EBE), kilo ile ilgili disforik duygular (DFW), kiloya bağlı erken yaşam sorunları (ELPW) ve olumlu tedavi tutumu ve destekleyici çevre (PATASE) olmak üzere dört alt ölçeği vardır. İstatistiksel analizde, sürekli değişkenlere ait veriler ortalama±standart sapma şeklinde; kategorik değişkenlere ilişkin veriler ise n (%) şeklinde verilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalarda iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi, tek yönlü varyans analizi, Ki-kare testi, Pearson korelasyon analizi ve Lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. p değerleri 0.05'den küçük hesaplandığında istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Hesaplamalarda hazır istatistik yazılımı kullanılmıştır (SPSS 22.0 Chicago, IL, USA). Bulgular: Çalışmaya katılan 176 bireyin %64,8'i (114) kadın, %35,2'si (62) erkek, yaş ortalaması 36,48±11,86'dır. Katılımcıların %38,1'i lisans ve üstü mezunu, %79'unun gelir düzeyi orta, %55,7'si kendini dış görünüş olarak şişman görmekte, %22,7'sinin psikiyatrik hastalık öyküsü var ve %68,8'inin ailesinde obez birey vardır. Araştırmaya katılan obez bireylerin BKİ ortalaması 42,09±5,85 ve %52,8'i obezite cerrahisine başvurmuştur. Kadınlarda (p<0,001), kendini dış görünüş olarak şişman görenlerde (p=0,001), psikiyatri öyküsü olanlarda (p=0,001) ve ailesinde obez birey olanlarda (p<0,001) obezite cerrahisine başvurma oranının başvurmayanlara göre anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Obezite cerrahisine başvuranlarda Toplam MPABS ve alt ölçek skor ortalamaları obezite cerrahisine başvurmayanlara oranla EBE skoru hariç anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0,05). Cinsiyete göre obezite cerrahisine başvurma durumu ile ruhsal sağlık arasında anlamlı fark bulunmuş olup, obezite cerrahisine başvuranlarda Toplam MPABS ve alt ölçeklerden ELPW ile DFW skor ortalamaları kadınlarda erkeklere göre anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Obezite cerrahisine başvurmayanlarda ise EBE ölçeği hariç tüm ölçeklerin skor ortalamaları kadınlarda erkeklere göre anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sıklıkla öğün atlamayan katılımcılarda öğün atlayanlara göre, obezite cerrahisi yaptırma riskinin istatistiksel olarak anlamlı şekilde 15,87 kat daha fazla olduğu bulunmuştur (p=0,002). Sonuç: Obezite cerrahisine başvuran bireylerde Toplam MPABS skoru başvurmayanlara oranla yüksek bulunmuş olup bu durum obezite cerrahisine başvuran bireylerin ruhsal sağlık açısından psikolojik durumlarının daha kötü olduğunu göstermektedir. Psikiyatristlerin obezite cerrahisine başvuran bireylere Mahony Bariatrik Cerrahiye Başvurma Ölçeği'ni uygulaması standart ortak bir değerlendirme yapmalarını sağlar. Öğün atlama obezite cerrahisi yaptırma üzerinde anlamlı bir değişkendir. Obezite cerrahisine başvurma durumuna göre ruhsal sağlığı etkileyen değişkenlerin saptanmasına yönelik daha fazla sayıda araştırmaya ihtiyaç vardır.