Obezite sağlık inanç modeline göre obez sağlık çalışanlarının sağlık inançları ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları

Amaç: Bu araştırma, obez sağlık profesyonellerinin obezite sağlık inançları ile sağlıklı yaşam tarzı davranışları arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Materyal ve Metot: Araştırma, Ocak 2022-Eylül 2023 tarihleri arasında Gaziantep Üniversitesi Şahinbey Araştırma ve Uygulama Hastanesinde görev yapan ve BKİ'ne göre obez ve üzerindeki sağlık çalışanları arasından yüzyüze anket yöntemiyle ulaşılabilen 222 sağlık çalışanı ile tanımlayıcı-kesitsel tipte gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri, Ocak 2022-Nisan 2023 tarihleri arasında, Kişisel Tanıtım Formu, Obezite Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (OSİMÖ) ile Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBDÖ-II)'ni içeren veri toplama formu kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde Cronbach Alpha güvenirlik analizi, Kolmogorov-Smirnov (K-S) testi, tanımlayıcı istatistik testleri, Bağımsız gruplarda t testi, Tek Yönlü ANOVA Varyans Analizi, Pearson Korelasyon Katsayısı analizi ve Lineer Regresyon Analizi kullanılmıştır. Araştırmada, anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alınmıştır. Bulgular: Araştırmada, sağlık çalışanlarının ortalama 36.23±8.76 yaşında ve %39.6'sının 36-45 yaş aralığında, %47.3'ünün kadın, %96.4'ünün sosyal güvencesi olduğu, %87.4'ünün çekirdek aile tipinde olduğu, %78.4'ünün evli ve %46.4'ünün lisans ve üzeri okul mezunu, %11.7'sinin kronik hastalık tanısı bulunduğu, %33.3'ünün sigara ve %9.9'unun alkol kullandığı, %59'unun günde 2-3 öğün besin tükettiği, %45.5'inin haftada 1-2 kez ev dışı mekânlarda yemek yediği belirlenmiştir. Sağlık çalışanlarının %48.6'sının sağlık teknisyeni/teknikeri olduğu, %56.8'inin fiziksel aktivite/egzersiz yaptığı, çalışanların ortalama 33.13±3.24 kg/m2 ve %81.1'inin 30-34.9 kg/m2 BKİ'ne sahip olduğu belirlenmiştir. Sağlık çalışanlarının SYBDÖ II'nden toplam ortalama 125,55±22,58 puan ile sağlıklı yaşam biçimleri davranışlarının orta düzeyin üzerinde bulunmuştur. Sağlık çalışanlarının OSİMÖ'nin Sağlığın Önemi alt boyutundan ortalama 21,94±5,46 puan, Algılanan Duyarlılık alt boyutundan ortalama 14,29±3,32 puan, Algılanan Ciddiyet alt boyutundan ortalama 17,06±3,58 puan, Algılanan Yarar alt boyutundan ortalama 31,86±6,60 puan ve Algılanan Engel alt boyutundan ortalama 20,09±6,51 puan aldıkları saptanmıştır. Araştırmada, sağlık çalışanlarının SYBDÖ II toplam puanı ile OSİMÖ'nin Sağlığın Önemi alt boyut puanı arasında pozitif yönde ve yüksek düzeyde, Algılanan Ciddiyet alt boyut puanı arasında pozitif yönde ve düşük düzeyde, Algılanan Yarar alt boyut puanı arasında pozitif yönde ve düşük düzeyde ve Algılanan Engel alt boyut puanı arasında negatif yönde ve düşük düzeyde anlamlı bir ilişkiler bulunmuştur. Lineer regresyon analizi sonuçlarına göre sağlık çalışanlarının Sağlığın Önemi alt boyutu puanının artışının, SYBDÖ-II toplam puanını anlamlı düzeyde artırdığı; ancak Engel Algısı alt boyut puanının artışının ise SYBDÖ-II toplam puanını anlamlı düzeyde azalttığı saptanmıştır. Sonuç: Sağlık çalışanlarının sağlıklı yaşam biçimleri davranışları ile sağlığın önemi, algılanan duyarlılık, algılanan ciddiyet, algılanan yarar ve algılanan engel algısının orta düzeyin üzerinde olduğu belirlenmiştir. Sağlık çalışanlarının obez sağlık profesyonellerinin obezite sağlık inançları ile sağlıklı yaşam tarzı davranışları arasında pozitif ilişki bulunurken sağlık inançlarının, sağlıklı yaşam tarzı davranışlarını önemli ölçüde etkilediği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Obezite, Sağlık Personeli, Sağlık İnanç Modeli, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları.