Obsesif Kompulsif Bozukluğun hammaddesi olan istem dışı deneyimlerin Bilişsel Davranışçı Model doğrultusunda incelenmesi

Bilişsel Davranışçı yaklaşıma göre Obsesif Kompulsif Bozukluğun (OKB) temelinde istem dışı deneyimler yatar; pek çok kişide görülen normal istem dışı deneyimler, yanlış yorumlanmaları ve kontrol tepkilerinin yer aldığı bir süreç sonucunda psikolojik sorunlara dönüşmektedir. İstem dışı deneyimleri değerlendirmek için genellikle anlık belirtiler veya tepkilere yönelik öz-bildirim araçları kullanılmakta, dolayısıyla başlangıcından sonuna kadar bir süreç içinde değerlendirme mümkün olmamaktadır. Bu çalışmada, öncelikle istem dışı deneyimleri ve bunlara özgü değerlendirme ve kontrol stratejilerini kapsamlı şekilde değerlendirmeyi amaçlayan bir ölçüm aracı olan Obsesif İstem Dışı Düşünceler Envanteri'nin (OİDE) yetişkin bir örneklemde Türkçeye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi, sonra bu özelliklerin postpartum dönemdeki annelerde bir kontrol grubuyla kıyaslayarak değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla 238 yetişkin katılımcıdan OKB semptomları, obsesif inançlar ve düşünce kontrol stratejilerini değerlendiren ölçüm araçlarını doldurmaları istenmiştir. Psikometrik değerlendirme için ana örneklemde OİDE'nin faktör analizi, içsel tutarlık, grup farkı ve korelasyon analizleri; postpartum anneler ve bu dönemde olmayan annelerden oluşan 98 kişilik örneklemde ise OİDE'nin grup farkı ve korelasyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler, OİDE'nin Türkçe formunun geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğuna işaret etmektedir. Bu çalışmanın sonuçları, ülkemizde klinik olmayan örneklemde farklı türde istem dışı düşünceler deneyimlendiğini ve değerlendirme ve kontrol yönünde farklı türde tepkiler verilebildiğini farklı bir ölçüm aracıyla desteklerken, cinsellik gibi bazı istem dışı deneyim türlerinin ayrışabildiği yönünde ipuçları da barındırmaktadır. Dahası bu çalışmada ülkemizde postpartum dönemde yaşanan istem dışı deneyimlere ilişkin görece yeni bilgiler sunulmaktadır. Nihayetinde, çalışma bulguları Bilişsel Davranışçı Model çerçevesinde, özellikle istem dışı deneyimlerin OKB semptomları, inanç alanları ve düşünce kontrol stratejileri ile ilişkisi, klinik olmayan örneklem ve postpartum anneler bağlamında tartışılmıştır.