Obsesif kompulsif bozuklukta düşünce eylem füzyonu, şizotipi ve otistik özellikler ile ilişkisi

ÖZET Amaç: OKB'li hastalardaki DEK, şizotipallik ve otistik özellikler arasındaki ilişkiler uzun yıllardır ilgi çekmiştir. Biz çalışmamızda OKB ile DEK, şizotipallik ve otistik özellikler arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçladık. Yöntem: Çalışmaya Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği'ne ayaktan başvuran ya da yataklı psikiyatri servisinde takip edilen, Eksen I bozuklukları için DSM-IV Yapılandırılmış Klinik Görüşme-I (SCID-I) ile OKB tanı ölçütlerini karşılayan, Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Derecelendirme Ölçeği (Y-BOCS) skoru ≥ 16 olan, çalışmaya katılma kriterlerini karşılayan, dışlama kriterlerinden herhangi birini bulundurmayan gönüllü hastalar dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara sosyodemografik veri formu, Eksen I bozuklukları için DSM-IV Yapılandırılmış Klinik Görüşme-I Ölçeği, Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Derecelendirme Ölçeği, Beck Depresyon Derecelendirme Envanteri (BDE), Düşünce Eylem Kaynaşması Ölçeği (DEKÖ), Otizm Spektrum Anketi (OSA), Beck Anksiyete Envanteri (BAE), Şizotipal Kişilik Ölçeği (ŞKÖ) uygulanmıştır. Böylece OKB hastalarında düşünce eylem füzyonu, şizotipallik ve otistik özellikler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bulgular: DEKÖ toplam ve her üç boyutu ile BAE, YBOCS toplam ve alt ölçek puanları arasında pozitif yönde ilişkiler saptanmıştır. DEKÖ toplam ve ahlak boyutu ile BDE arasında pozitif ilişki saptanmıştır. ŞKÖ toplam ve bilişsel algısal, dezorganize boyutları ile DEKÖ toplam ve her üç alt boyutu arasında; ŞKÖ kişiler arası boyutu ile DEKÖ toplam, ahlak boyutu arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır. DEKÖ toplam ve her üç boyutu ile OSA ayrıntıya dikkat etme boyutu arasında; DEKÖ toplam ve ahlak, olabilirlik kendisi boyutları ile OSA dikkati kaydırabilme boyutu arasında; DEKÖ toplam ve olabilirlik kendisi boyutu ile OSA toplam arasında pozitif yönde ilişkiler saptanmıştır. DEKÖ olabilirlik kendisi boyutu ile OSA iletişim boyutu arasında da pozitif ilişkiler bulunmuştur. OSA toplam ve dikkati kaydırabilme, ayrıntıya dikkat etme, iletişim boyutları ile ŞKÖ toplam ve bilişsel algısal, dezorganize boyutları arası pozitif yönde ilişkiler saptanmıştır. ŞKÖ kişiler arası boyutu ile OSA toplam ve iletişim, sosyal beceri, dikkati kaydırabilme, ayrıntıya dikkat etme boyutları arasında istatistiksel anlamlı pozitif yönde ilişkiler saptanmıştır. OSA toplam ve dikkati kaydırabilme boyutu ile BAE arasında; OSA toplam ve sosyal beceri, dikkati kaydırabilme, ayrıntıya dikkat etme, iletişim boyutları ile BDE arasında pozitif yönde ilişkiler saptanmıştır. ŞKÖ toplam ve her üç boyutu ile BAE, BDE, YBOCS toplam, obsesyon ve kompulsiyon puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönde ilişki saptanmıştır. DEKÖ ile ilişkili değişkenleri belirlemek için yapılan lineer regresyon analizinde ŞKÖ bilişsel algısal boyutu ve YBOCS obsesyon puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ilişki bulunmuştur. DEKÖ ahlak boyutu ile ilişkili değişkenleri belirlemek için yapılan lineer regresyon analizinde ŞKÖ'nün bilişsel algısal boyutu ve YBOCS kompulsiyon boyutu arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ilişki bulunmuştur. DEKÖ olabilirlik kendisi boyutu ile ilişkili değişkenleri belirlemek için yapılan lineer regresyon analizinde ŞKÖ 'nün bilişsel algısal boyutu ve YBOCS obsesyon puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ilişki bulunmuştur. DEKÖ olabilirlik diğerleri boyutu ile ilişkili değişkenleri belirlemek için yapılan lineer regresyon analizinde OSA ayrıntıya dikkat etme boyutu ve YBOCS obsesyon boyutu arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ilişki bulunmuştur. Hastalarda bilişsel algısal şizotipik kişilik özellikleri ve YBOCS obsesyon skorlarının DEKÖ toplam skorlarına etkisi değerlendirilmiş; DEKÖ toplam skorları ile YBOCS obsesyon skorları arasındaki ilişkiye bilişsel algısal şizotipi skorlarının kısmi aracı etkisinin olduğu; YBOCS obsesyon skorundaki 1 birimlik artışın DEKÖ toplam skorunu 2.096 puan arttırdığı ve bilişsel algısal şizotipi skorundaki 1 birimlik artışın ise DEKÖ toplam skorunu 0.856 puan arttırdığı tespit edilmiştir. Hastalarda bilişsel algısal şizotipik kişilik özellikleri ve YBOCS kompulsiyon skorlarının DEKÖ ahlak skorlarına etkisi değerlendirilmiş; DEKÖ ahlak skorları ile YBOCS kompulsiyon skorları arasındaki ilişkiye bilişsel algısal şizotipi skorlarının kısmi aracı etkisinin olduğu; YBOCS kompulsiyon skorundaki 1 birimlik artışın DEKÖ ahlak skorunu 1.206 puan arttırdığı ve bilişsel algısal şizotipi skorundaki 1 birimlik artışın ise DEKÖ ahlak skorunu 0.588 puan arttırdığı tespit edilmiştir. Hastalarda bilişsel algısal şizotipik kişilik özellikleri ve YBOCS obsesyon skorlarının DEKÖ olabilirlik kendisi skorlarına etkisi değerlendirilmiş ;DEKÖ olabilirlik kendisi skorları ile YBOCS obsesyon skorları arasındaki ilişkiye bilişsel algısal şizotipi skorlarının kısmi aracı etkisinin olduğu; YBOCS obsesyon skorundaki 1 birimlik artışın DEKÖ olabilirlik kendisi skorunu 0.451 puan arttırdığı ve bilişsel algısal şizotipi skorundaki 1 birimlik artışın ise DEKÖ olabilirlik kendisi skorunu 0.138 puan arttırdığı tespit edilmiştir. Hastalarda OSA ayrıntıya dikkat etme skorları ve YBOCS obsesyon skorlarının DEKÖ olabilirlik diğerleri skorlarına etkisi değerlendirilmiş; bağımsız değişken olan YBOCS obsesyon skorunun mediatörü predikte etmediği anlaşılmıştır. DEKÖ olabilirlik diğerleri boyutunun bağımsız olarak OSA ayrıntıya dikkat etme ve YBOCS obsesyon puanına ayrı ayrı etkisi olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç: Bildiğimiz kadarıyla OKB'de DEK, şizotipi ve otistik özellikler arasındaki ilişkiyi değerlendiren bir çalışma bulunmamaktadır. Çalışmamızdan elde ettiğimiz bulgulara göre; OKB hastalarında DEK, şizotipal özellikler ve otistik özellikler arasında bazı ilişkiler bulunmuştur. DEK ve ahlak, olabilirlik kendisi boyutları üzerinde bilişsel algısal şizotipinin kısmi etkisi bulunmuştur. Ayrıca DEK olabilirlik diğerleri boyutu üzerinde OSA ayrıntıya dikkat etme boyutunun mediatör etkili olmadığı görülmüştür. Bu ilişkilerin bir kısmı literatür ile uyumlu olmakla birlikte, bir kısmının yeni verilerle doğrulanması ve desteklenmesi için daha ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Obsesif Kompulsif Bozukluk, Düşünce Eylem Füzyonu, Şizotipal Kişilik Özelliği, Otistik Özellikler