Öğretim elemanlarının zihinsel iş yükü, teknostres ve mesleki tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı; öğretim elemanlarının maruz kaldıkları teknostres faktörleri, algıladıkları zihinsel iş yükü ve mesleki tükenmişlikleri arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Nicel bir araştırma yaklaşımı benimsenen bu çalışmada, araştırma kapsamındaki değişkenler arası ilişkiyi inceleyen bir korelasyonel araştırma yürütülmüştür. Araştırmanın verileri iki devlet üniversitesindeki farklı fakülte, yüksekokul ve bunlara bağlı bölümlerde görev yapmakta olan öğretim elemanlarından toplanmıştır. Verilerin toplanmasında araştırma kapsamında hazırlanan Kişisel Bilgi Formu ile Teknostres Ölçeği, CarMen-Q Zihinsel İş Yükü Ölçeği ve Maslach Tükenmişlik Envanteri-Eğitimci Formu'ndan yararlanılmıştır. Verilerin çözümlenmesi, araştırmaya katılım gösteren toplam 368 öğretim elemanından elde edilen veri seti üzerinden gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde, değişkenler arasındaki ilişkileri hesaplayabilmek için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı kullanılmıştır. Teknostres faktörleri ile mesleki tükenmişlik arasındaki ilişkide algılanan zihinsel iş yükünün aracı rolü, yapısal eşitlik modellemesi (YEM) ile analiz edilmiştir. Aracılık etkisinin anlamlılığını belirlemek için ek olarak bootstrap analizi yapılmıştır. Değişkenlerin demografik özelliklere göre değişiminin tespitinde ise parametrik testlerden t testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda teknostres faktörleri ile mesleki tükenmişlik arasındaki ilişkide algılanan zihinsel iş yükünün aracı role sahip olduğu görülmüştür. Teknostres faktörlerinin öğretim elemanlarının mesleki tükenmişlikleri üzerinde pozitif yönlü ve anlamlı bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Benzer biçimde teknostres faktörlerinin öğretim elemanlarının zihinsel iş yükü algıları üzerinde pozitif yönlü ve anlamlı bir etkisi olduğu görülmüştür. Öğretim elemanlarının zihinsel iş yükü algılarının da mesleki tükenmişlikleri üzerinde pozitif yönlü ve anlamlı bir etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kadın katılımcıların mesleki tükenmişliğinin erkek katılımcılardan anlamlı düzeyde yüksek olduğu tespit edilmiştir. Teknostres faktörleri ve zihinsel iş yükü puanlarının ise cinsiyete göre anlamlı bir fark oluşturmadığı görülmüştür. Yaş gruplarına göre, 51 yaş üstü katılımcılarda teknostres faktörleri puanlarının 31-40 yaş grubundan yüksek olduğu bulunmuştur. Öğretim elemanlarının mesleki tükenmişlik puanlarının ise artan yaşla birlikte düştüğü görülmüştür. Zihinsel iş yükü puanları ile yaş değişkeni arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Mesleki kıdem yılına göre yapılan incelemede, teknostres faktörleri puanlarının mesleki kıdem yılı değişkenine göre farklılaştığı tespit edilmiştir. Algılanan zihinsel iş yükü mesleki kıdem yılına göre anlamlı şekilde farklılaşmazken; 21 ve üstü mesleki kıdem yılı grubundaki katılımcılarda mesleki tükenmişlik puanlarının, tüm alt mesleki kıdem yılı gruplarından düşük olduğu bulunmuştur. İdari görevde bulunan öğretim elemanlarının teknostres faktörleri ve zihinsel iş yükü puanlarının anlamlı düzeyde yüksek olduğu; mesleki tükenmişliklerinin ise idari görevde bulunmayanlara göre anlamlı düzeyde düşük olduğu tespit edilmiştir. Sınıf değişkenine göre yapılan incelemede araştırma görevlilerinin zihinsel iş yükü algısının öğretim görevlilerinden, mesleki tükenmişliklerinin ise öğretim üyelerinden anlamlı düzeyde yüksek olduğu bulunmuştur. Öğretim elemanları üzerinde gerçekleştirilen bu araştırmada, teknostres faktörleri ile mesleki tükenmişlik arasındaki ilişkide algılanan zihinsel iş yükünün aracı role sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öğretim elemanlarının teknostres faktörleri, zihinsel iş yükü ve mesleki tükenmişlik puanlarının çeşitli kişisel özelliklere göre farklılaştığı tespit edilmiştir.