Öğretmenlerde iş yeri arkadaşlığı, mesleki doyum ve örgütsel huzur ilişkisi

Örgütteki tüm paydaşların huzurlu bir ortamda iş yapması, mesleki anlamda tatmin olması ve iş yerinde çalıştığı arkadaşlarıyla ilişkilerinin olumlu olması örgüt için oldukça önemlidir. Günümüzde işverenler çalışanlarına huzurlu ve sağlıklı bir ortam yaratabilmek için büyük çaba harcamaktadır çünkü örgüt üyeleri için maddi imkânlar kadar huzurlu bir çalışma ortamı da büyük önem arz etmektedir. Literatür günün oldukça uzun bir vaktini iş yerinde geçiren ve gerçekten birlikte çalışmaktan memnun olan iş yeri arkadaşlarının yapılan işin verimliliğini arttırdığını ortaya koymaktadır. Ayrıca neredeyse ailesinden daha fazla birlikte vakit geçirdiği iş yeri arkadaşlarıyla yaşanılan iletişim oldukça önemli bir yere sahiptir. Bununla birlikte literatür, iş yerindeki arkadaşlıkla iş doyumu arasında yakın bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. İş yerinde iyi arkadaşlıklar kurmak, mesleki anlamda doyumu arttırmakta, işten ayrılma niyetinde azalmalar sağlamaktadır. Motivasyonu yüksek, mutlu çalışanların oluşturduğu örgüt kültürü, örgütün amaçlarını gerçekleştirebilmesi ve entropi yaşamaması anlamında oldukça önemli bir parametredir. Örgütsel huzurun sağlanmasında "çalışanlar arasındaki arkadaşlık" ve "mesleki doyum" belirleyici özellikler arasında yer almaktadır. Örgütsel huzur; örgütün tüm paydaşlarının örgüt kültürü, örgüt amaçları ve normlarıyla bütüncül olabildiği; örgüt üyeleri arasında yardımlaşma, dayanışma, sağlıklı bir iletişim ve güven hâlinin hâkim olduğu; örgüt içinde eşitlik ve adaletin sağlanabildiği; örgütün hem formal hem de informal boyutunu kapsayan çok yönlü bir süreç olarak ele alınabilir. Öyle ki örgütsel huzurun sağlanabildiği örgütlerde, örgütün amacına ulaşmasında öne geçtiğini; çalışanların motivasyonlarının, performanslarının, mesleki doyumlarının arttığını; iş stresi, işten ayrılma niyeti ve yabancılaşma gibi örgüt için tehdit unsuru oluşturabilecek nedenleri azalttığını ifade edebiliriz. Bu nedenle araştırmanın temel amacı; öğretmenlerde iş yeri arkadaşlığı, mesleki doyum ve örgütsel huzur ilişkisinin belirlenmesidir. Bu araştırma, nicel yöntemli bir çalışma olup ilişkisel tarama modeli ile desenlenmiştir. Araştırmanın evreni 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Türkiye'de görev yapmakta olan öğretmenlerden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise evrenden küme örnekleme yöntemi ile seçilen 541 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırma verileri, "İş Yeri Arkadaşlık Ölçeği", "Mesleki Doyum Ölçeği" ve araştırmacı tarafından geliştirilen "Örgütsel Huzur Ölçeği" ile toplanmıştır. Araştırma verileri analiz edilirken; betimsel istatistikler, bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi ve yapısal eşitlik modellemesi kullanılmıştır. Araştırmanın verilerini analiz etmek ve modelleri sınayabilmek için AMOS, LISREL ve SPSS programları kullanılmıştır. Araştırma sonunda elde edilen bulgulara göre; öğretmenlerin arkadaşlık fırsatı, egemen olan arkadaşlık ve genel arkadaşlık düzeyleri yüksek; niteliklere uygunluk, gelişme isteği ve toplam mesleki doyumlar düzeyleri yüksek; bireysel huzur, ilişkisel huzur ve genel huzur düzeyleri orta, huzur bozucular düzeyleri ise düşük bulunmuştur. Öğretmenlerin iş yeri arkadaşlık algılarının cinsiyet, branş, mezun olunan fakülte, öğrenim düzeyi, kıdem ve mevcut okulda görev yapma süresi değişkenlerine göre farklılaşmadığı; görev yapılan öğretim kurumu değişkenine göre ise egemen olan arkadaşlık fırsatı boyutunda ortaokul ve lise öğretmenleri arasında farklılık tespit edilmiştir. Öğretmenlerin mesleki doyum algıları cinsiyet, branş, mezun olunan fakülte, öğrenim düzeyi, kıdem değişkenlerine göre farklılık gösterirken görev yapılan öğretim kurumu ve mevcut okulda görev yapma süresi değişkenlerine göre farklılaşmadığı belirlenmiştir. Son olarak öğretmenlerin örgütsel huzur algılarının; cinsiyet, branş, öğrenim düzeyi, kıdem ve görev yapılan öğretim kurumu değişkenlerine göre farklılık gösterirken, mezun olunan fakülte ve mevcut okulda görev yapma süresi değişkenlerine göre farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca iş yeri arkadaşlığı ile mesleki doyum arasında ve mesleki doyum ile örgütsel huzur arasında pozitif yönlü zayıf bir ilişki, iş yeri arkadaşlığı ile örgütsel huzur arasında ise pozitif yönlü, yüksek düzeyde bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Çalışmada ayrıca mesleki doyumun, iş yeri arkadaşlığı ve örgütsel huzur arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolüne sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçtan hareketle, iş yeri arkadaşlığının hem doğrudan hem de mesleki doyum aracılığıyla dolaylı yoldan öğretmenlerin örgütsel huzur algılarını etkilediği sonucu elde edilmiştir. Örgütsel huzuru arttırabilmek için öğretmenlerin iş yeri arkadaşlıklarının ve mesleki doyumlarının önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar kelimeler: İş yeri arkadaşlığı, mesleki doyum, örgütsel huzur, öğretmen.