Öğretmenlerin eğitimde hesap verebilirlik ve örgütsel güven algılarının yüksek riskli sınavlar bağlamında değerlendirilmesi: Rize örneği

Toplum yaşamını etkileyen en önemli organizasyonlardan biri olan eğitim – öğretim faaliyetleri, tarih boyunca üzerinde köklü değişiklikler yapılan bir faaliyet sahası olarak tanımlanmaktadır. Hızla modernleşen ve küreselleşen dünyada eğitim – öğretim faaliyetlerinin niteliğinin arttırılması, eğitim paydaşları için önemli bir konu olarak göze çarpmaktadır. Hesap verebilirlik kavramı, eğitimde nitelik artırımı amacıyla ortaya konan kavramlardan biridir. Amerika Birleşik Devletleri'nde uygulanmaya başlanan ve yüksek riskli sınavlar kavramı üzerinden tanımlanan sınavlar, eğitim faaliyetlerinde yeni tartışmaları başlatmıştır. Bu araştırmada, 2023 – 2024 Eğitim Öğretim Yılı itibariyle Milli Eğitim Bakanlığı tarafından başlatılan yüksek riskli sınavlara ortaöğretim düzeyindeki öğretmenlerin hesap verebilirlik ve örgütsel güven algılarına yönelik etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yönteminin ilkelerine uygun şeklilde düzenlenen bu çalışmanın katılımcıları araştırma amaçları doğrultusunda örnekleme yöntemlerinden ölçüt örneklemesi kullanılarak tespit edilmiştir. Araştırma deseni olarak olgubilim/fenomenoloji deseniyle belirlenen araştırmanın çalışma grubunu, 2024 – 2025 Eğitim Öğretim Yılı itibariyle Rize ili Merkez ilçesinde belirlenmiş okullarda Türk Dili ve Edebiyatı ve Matematik branşında görev yapmakta olan on öğretmen oluşturmaktadır. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüş formu kullanılarak toplanmıştır. Toplanan veriler, betimsel ve içerik analizi yöntemi ile değerlendirilerek bulgu haline dönüştürülmüştür. Katılımcı görüşleri, hesap verebilirlik kavramı ve eğitimdeki yerine yönelik görüşler, Türkiye'deki hesap verebilirlik uygulamalarına yönelik görüşler, eğitim paydaşlarına yönelik hesap verebilirliğe ilişkin görüşler, güven ögelerine yönelik düşünceler, güven oluşturucu ögelerinin güven ilişkilerini etkilemesine yönelik düşünceler, örgütsel güven kavramına yönelik düşüncele, yüksek riskli sınavlar ve eğitim sistemindeki rolüne yönelik görüşler, yüksek riskli sınavların öğretmenlerin hesap verebilirlik ve örgütsel güven algıları üzerindeki muhtemel etkileri ve eğitimde merkezileşme ve sınavların denetimine ilişkin görüşler temaları altında değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları öğretmenlerin çoğunlukla eğitim – öğretim faaliyetleri içerisinde hesap verebilirlik kavramını sorumluluk merkezinde tanımladıklarını; hesap verebilirliğin eğitim faaliyetleri içerisinde farklı rollerde ortaya konduğunu; bürokratik hesap verebilirliğin uygulamada en güçlü hesap verebilirlik alt boyutu olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Öğretmenlerin çoğunluğu çalıştıkları kurumun hesap verebilirlik düzeyinin yeterli olduğunu savunurken; örgüt içerisinde bir dizi ögenin belli sebepler doğrultusunda örgütsel güveni oluşturduğunu belirtmektedir. Katılımcılar örgütsel güven kavramını ise şeffaflık ögesi merkezinde tanımlamaktadır. Öğretmenler, yüksek riskli sınavların uygulanmasının eğitim sistemindeki rolünün, eğitim sistemine etkilerinin ve örgütsel güven algısına yönelik etkilerinin olumlu ya da olumsuz olduğuna dair bir dizi argümanı ortaya koymuştur.