Öğretmenlerin mesleki yeterlik algı düzeylerinin ve mesleki performanslarını etkileyen faktörlerin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı; İngilizce, Türk dili ve edebiyatı (TDE), din kültürü ve ahlak bilgisi (DKAB) ve matematik öğretmenlerinin mesleki yeterlik algı düzeylerinin ve mesleki performanslarını etkileyen faktörlerin incelenmesidir. Araştırmanın nicel kısmı için çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Batman ilinin merkez okullarında çalışan 45 İngilizce, 52 TDE, 62 DKAB ve 54 matematik öğretmeni olmak üzere 213 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel verileri Batman Merkez'de görev yapan 20 öğretmenden elde edilmiştir. Araştırmada, ölçme aracı olarak Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlik Algısı Ölçeği ve yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Ölçekten elde edilen nicel veriler SPSS 26'da Anova ve t-testi kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılandırılmış görüşme formları ile elde edilen nitel veriler, tümdengelimsel analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın bulguları, öğretmenlerin kendilerini mesleki tutum ve değerler, mesleki beceri ve mesleki bilgi yeterlik alanları bakımından oldukça yeterli düzeyde hissettiklerini göstermiştir. Öğretmenlerin mesleki yeterlik algı düzeylerinin cinsiyet, eğitim durumu, okul türü ve mesleki kıdem değişkenlerine göre anlamlı olarak farklılaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ancak, 31-35 ve 36-40 yaş aralığındaki öğretmenlerin, diğer yaş gruplarına göre daha az yeterli hissettiği tespit edilmiştir. Araştırmada İngilizce öğretmenlerinin, DKAB öğretmenlerine göre genel olarak kendilerini daha yeterli hissettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin mesleki yeterlik alt alanları arasında en çok hangileri konusunda sorun yaşadıkları belirlenmeye çalışılmıştır. Öğretmenlerin en çok iletişim ve iş birliği, öğrenme ortamları oluşturma ve mevzuat bilgisi alt alanlarında sorun yaşadıkları ortaya çıkmıştır. Öğretmenlerin performanslarını etkileyen faktörler incelendiğinde, öğrenci ve veli ilgisizliği, öğrenci hazırbulunuşluk düzeyinin düşük olması, sınıfların kalabalık olması, ekonomik ve kültürel problemler ve okul imkânlarının kısıtlı olmasının öne çıkan faktörler olduğu görülmektedir. Araştırmada bu faktörlerin, öğretmenlerin performanslarının düşmesine, öğrencilerin başarı düzeylerinin düşmesine, öğretmenlerin zihinsel olarak yıpranmasına, eğitimin kalitesinin düşmesine ve sınıf atmosferinin olumsuz etkilenmesine neden olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Mesleki performansı olumsuz etkileyen faktörlerin etkilerinin ortadan kaldırılması için öğretmenler tarafından, veli ve öğrencilerin sorumlulukları hakkında bilinçlenmeleri amacıyla seminerler düzenlenmesi, mevzuat bilgisi konusunda nitelikli eğitimler düzenlenmesi, sınıf mevcudunun azaltılması ve öğretmenlerin maddi ve manevi olarak desteklenmesi gibi çözüm önerileri sunulmuştur. Araştırmanın sonuçları, eğitimin kalitesinin artırılabilmesi için öğretmenlerin yetersiz hissettiği konuların üzerinde durulması ve mesleki performansları etkileyen faktörlerin ortadan kaldırılmasına yönelik uygulamaların yapılması gerektiğini göstermektedir. Anahtar kelimeler: Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri, mesleki performans, mesleki bilgi, mesleki beceri, mesleki tutum ve değerler