Öğretmenlerin TÜBİTAK 4004/4005/4006 projelerine yönelik tecrübelerinin ve görüşlerinin değerlendirilmesi

TÜBİTAK tarafından 2007 yılından bu yana çeşitli sınıf düzeylerindeki öğrencilerden, öğretmen ve öğretmen adaylarına ve toplumun değişik kesimlerine yönelik bilimsel etkinlikler yapmayı teşvik etmek ve bilim-toplum ilişkisini güçlendirmek amacıyla Bilim ve Toplum destek programları, Doğa Eğitimi ve Bilim Okulları Destekleme Programı (TÜBİTAK 4004), Yenilikçi Eğitim Uygulamaları Destek Programı (TÜBİTAK 4005), TÜBİTAK Bilim Fuarları Destek Programı (TÜBİTAK 4006) gibi çeşitli başlıklarında destekler sağlamaktadır. TÜBİTAK 4004/4005/4006 projelerinde; bilginin toplum ile buluşturulmasını ve yaygınlaştırılmasını, bilginin mümkün olduğunca görselleştirilerek, etkileşimli uygulamalarla anlaşılır bir biçimde kazandırılması amaçlanmış ve bu programa katılan öğretmenlerin incelenmesi için bu çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu tür projelerde görev almış birçok öğretmenin, TÜBİTAK projelerine karşı geliştirmiş olduğu ilgi ve tutumlarındaki değişiklik, projelerin hazırlanış ve sunuşlarında karşılaşılan aksaklıklar, bu aksaklıkların nasıl giderilmeye çalışıldığı, öğretmenlerin öğrencilerinden beklentileri ve öğretmenlerin kariyerlerine olan düşünceleri incelenmiştir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden olan olgu bilim (fenomenoloji) deseninden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde MEB bünyesindeki okullarda görev almakta olan farklı branşlardaki 32 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma grubu TÜBİTAK 4004/4005/4006 projelerinde yürütücü/araştırmacı, katılımcı veya danışman rollerinde görev almış öğretmenler arasından olasılıksız örnekleme yöntemlerinden amaçsal örnekleme stratejilerinden biri olan ölçüt örnekleme ile belirlenmiştir. Araştırma verileri araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış öğretmen görüşme formları ile toplanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formlarının geçerliliği uzman görüşleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Görüşme formları TÜBİTAK 4004/4005/4006 projelerinde "yürütücü/araştırmacı olarak görev alan öğretmenler" ve "katılımcı veya danışman olarak görev alan öğretmenler" olmak üzere iki farklı şekilde hazırlanmıştır. Görüşmeler ses kayıt cihazları (telefon veya PC) kullanılarak kayıt altına alınmış ve yedeklenmiştir. Bunun sonucunda içerik analizi çalışması ile analizler yapılmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre, hazırlık çalışmaları yürütülürken karşılaşılan zorlukların başında çeşitli idari, lojistik, maddi ve insan kaynağına bağlı güçlüklerin yaşandığı anlaşılmıştır. Özellikle malzeme temininde güçlükler, bütçe planlamasındaki sınırlılıklar, eğitmen temininde yaşanan belirsizlikler, kurumlarla yapılan resmi yazışmaların uzun zaman alması, öğrencilerin projeye devamsızlığı, idareci desteğindeki ve mekânsal yetersizlikler sıklıkla dile getirilmiştir. Bu sorunları çoğunlukla bireysel inisiyatifle, alternatif planlar oluşturarak, kurumlarla yazılı sözleşme imzalayarak güvence altına alarak ve destekleyici/alternatif kurumlarla iletişim kurarak ortaya çıkan sorunları aşmaya çalıştıklarını belirtmiştir. Öğrencilerin bu tür projelere aktif katılım sağlamalarının özellikle bilimsel süreç becerilerinin geliştirdiğini, problem çözme, eleştirel düşünme ve üretken düşünme gibi üst düzey zihinsel becerilerde pozitif gelişim sağladığı, grup içinde iş birliği yapma yeteneklerini arttırdığını vurgulamıştır. Ayrıca TÜBİTAK projelerine liderlik yapmalarının akademik alanda üretkenliği artırdığı, makale/bildiri sunumları ile kariyerlerine katkı sağladıkları, mesleki ve kişisel gelişimlerine katkı sağladığı, akademik yönden özgeçmişlerine katkı sunduğu, diğer meslektaş ve akademisyenler ile tanışma ve iş birliği imkânı sunulduğu belirlenmiştir. Proje sürecinin oldukça yoğun ve yorucu olduğu ancak öğretmenlerin mesleki kariyer basamakları açısından bir etkisinin olmadığı belirtilmiştir.