Öğretmenlerin yönetici ruhsal liderlik ve okul iklimi algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Amaç: Bu araştırmada, Milli Eğitim Bakanlığına (MEB) bağlı liselerde görev yapan öğretmenlerin yönetici ruhsal liderliğine ilişkin algılarının okul iklimi algıları üzerindeki etkisi incelenmiştir. Ayrıca bu öğretmenlerin yönetici ruhsal liderlik ve okul iklimi algı düzeylerinin çeşitli demografik özelliklere (cinsiyet, yaş, medeni hal, öğrenim durumu, branş, okul türü, mevcuttaki okul müdürüyle çalışma süresi, mesleki kıdem, çalıştığı okuldaki görev süresi) göre farklılaşıp farklılaşmadığı, yönetici ruhsal liderliğine ilişkin algıları ile okul iklimi algıları arasında anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı ve yönetici ruhsal liderliğine ilişkin algı düzeylerinin okul iklimi algı düzeylerini yordayıp yordamadığı da araştırmanın alt amaçlarını oluşturmuştur. Yöntem: Araştırmada nicel araştırma modelleri içerisinde yer alan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma evrenini 2022-2023 eğitim öğretim yılında Eskişehir ili merkez ilçeleri (Odunpazarı ve Tepebaşı) sınırları içerisinde bulunan liselerde görev yapan 2876 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu örnekleme yöntemi doğrultusunda araştırmanın örneklemini 18 farklı lisede görev yapan 346 öğretmen oluşturmuştur. Araştırmanın verileri Akıncı ve Ekşi (2017) tarafından geliştirilen "Yönetici Ruhsal Liderlik Algı Ölçeği" ile Canlı, Demirtaş ve Özer (2018) tarafından geliştirilen "Okul İklimi Ölçeği" aracılığıyla toplanmıştır. Ayrıca katılımcıların demografik özelliklerinin belirlenmesi maksadıyla "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama amacıyla kullanılan ölçeklerin yapı geçerliği ve iç tutarlık katsayıları doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılıp Cronbach's Alpha (α) güvenirlik katsayıları hesaplanarak mevcut araştırma verileri ile tekrar incelenmiş ve elde edilen bulgular sunulmuştur. Araştırma verileri "Google Formlar" üzerinden çevrim içi olarak elde edilmiştir. Elde edilen araştırma verilerinin normal dağılım gösterip göstermediğinin tespiti için çarpıklık (Skewness) ve basıklık 2 (Kurtosis) değerlerine bakılmış ve verilerin normal dağılım gösterdiği görülmüştür. Bu nedenle verilerin analizinde parametrik testler olan: t- testi, tek yönlü varyans analizi (one way-ANOVA), post-hoc testleri, pearson korelasyon analizi ve regresyon analizi uygulanmıştır. Bu bağlamda katılımcıların demografik özelliklerine göre değişkenlerin anlamlı farklılık gösterip göstermediği t-testi ve one-way ANOVA testleri ile analiz edilmiş, değişkenler arasındaki ilişki için Pearson korelasyon katsayısı hesaplanmış, yordayıcı değişkenler için ise basit doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Bulgular: Araştırmanın bulguları, öğretmenlerin yönetici ruhsal liderlik algılarının "katılıyorum" düzeyinde, okul iklimi algılarının ise "çoğunlukla" düzeyinde olduğunu ortaya koymuştur. Öğretmenlerin yönetici ruhsal liderliğine ilişkin algılarında cinsiyet, branş, okul türü ve çalıştığı okuldaki görev süresi değişkenlerine göre anlamlı farklılık görülürken; yaş, medeni hâl, öğrenim durumu, mevcuttaki okul müdürü ile çalışma süresi ve mesleki kıdem değişkenlerine göre anlamlı farklılık görülmemiştir. Öğretmenlerin okul iklimine ilişkin algılarında ise branş, okul türü ve çalıştığı okuldaki görev süresi değişkenlerine göre anlamlı farklılık görülürken; cinsiyet, yaş, medeni hâl, öğrenim durumu, mevcuttaki okul müdürü ile çalışma süresi ve mesleki kıdem değişkenlerine göre anlamlı farklılık görülmemiştir. Ayrıca öğretmenlerin yönetici ruhsal liderlik ile okul iklimi algıları arasında pozitif yönlü yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur. Yapılan regresyon analizi sonucuna göre ise, öğretmenlerin yönetici ruhsal liderlik algısının, okul iklimi algısının %60,9'unu açıkladığı tespit edilmiştir. Sonuç ve Öneriler: Lise öğretmenlerinin yönetici ruhsal liderlik algı düzeyleri arttıkça okul iklimi algı düzeylerinin de artacağı ve öğretmenlerin yönetici ruhsal liderlik algılarının okul iklimine ilişkin algılarında pozitif yönde anlamlı bir yordayıcı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlara dayalı olarak; okul yöneticilerinin, eğitim hedeflerinin gerçekleşmesi için kurumlarında olumlu bir okul iklimi oluşturmak amacıyla ruhsal liderlik konusunda kendilerini geliştirmeleri önerilebilir. Bu hususta Millî Eğitim Bakanlığı tarafından sunulacak hizmet içi eğitim çalışmaları okul yöneticilerinin ruhsal liderlik algılarının geliştirilmesini sağlayabilir. Anahtar kelimeler: Ruhsal liderlik, Okul iklimi, Okul müdürü, Öğretmen