Okul öncesi çocukların dijital bağımlılık düzeyleri ile ebeveynlerinin dijital ebeveynlik becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, ebeveynlerin dijital oyunlara yönelik rehberlik stratejilerinin, okul öncesi dönemdeki çocukların dijital oyun bağımlılığı eğilimleri üzerindeki yordayıcı etkisini incelemektir. Günümüzde çocuklar erken yaşlardan itibaren dijital teknolojilere erişim sağlamakta ve bu durum, dijital oyun oynama davranışlarının çocuk gelişimi üzerinde çeşitli etkiler yaratmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda, ebeveynlerin dijital medya rehberliği konusundaki tutum ve stratejileri, çocukların dijital oyun kullanımına ilişkin davranışlarını biçimlendiren önemli bir faktör haline gelmiştir. Araştırma, nicel araştırma desenlerinden biri olan ilişkisel tarama modeli ile yürütülmüştür. 2023–2024 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Kahramanmaraş ili Andırın ilçesinde yaşayan, okul öncesi çağda (3–6 yaş) çocuğu bulunan 431 ebeveyn araştırmaya gönüllü olarak katılmıştır. Örneklem, kolayda örnekleme ve ölçüt örnekleme teknikleriyle belirlenmiştir. Veri toplama araçları arasında Sosyodemografik Bilgi Formu, Dijital Oyun Bağımlılık Eğilimi Ölçeği (DOBE) ve Dijital Oyun Ebeveyn Rehberlik Stratejileri Ölçeği (DOERS) yer almıştır. DOBE, çocukların dijital oyun bağımlılığına yönelik eğilimlerini dört alt boyut (Hayattan Kopma, Çatışma, Sürekli Oynama, Hayata Yansıtma) üzerinden değerlendirmekte; DOERS ise ebeveynlerin oyun sürecine müdahale tarzlarını Aktif, Dijitale Yönlendiren, Serbest ve Teknik Rehberlik olmak üzere dört alt boyutta ölçmektedir. Verilerin analizinde Pearson korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon teknikleri kullanılmıştır. Analizler sonucunda, Aktif Rehberlik stratejisinin çocukların dijital oyun bağımlılığı eğilimleriyle negatif yönde anlamlı ilişki gösterdiği; buna karşın Dijitale Yönlendirme, Serbest Rehberlik ve Teknik Rehberlik stratejilerinin bağımlılık eğilimiyle pozitif yönde ilişkili olduğu belirlenmiştir. Beş farklı regresyon modeli üzerinden yapılan analizlerde, bağımlı değişkenler DOBE toplam puanı ve alt boyutları olarak alınmış; açıklanan varyans oranları %8,8 ile %15,4 arasında değişmiştir. En güçlü negatif yordayıcı genellikle Aktif Rehberlik olurken, Dijitale Yönlendirme bazı modellerde en güçlü pozitif yordayıcı olarak öne çıkmıştır. Veri seti üzerinde yapılan varsayım testleri, dağılımların normallik, doğrusallık, çoklu doğrusal bağlantı (multikolineerlik) ve otokorelasyon açısından uygun olduğunu göstermiştir. Bu da elde edilen regresyon modellerinin istatistiksel olarak geçerli olduğunu desteklemektedir. Bulgular, ebeveynlerin dijital oyunlara yönelik rehberlik stratejilerinin, okul öncesi çocukların dijital oyun bağımlılık eğilimlerinde anlamlı düzeyde belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, erken çocukluk döneminde dijital oyun kullanımına yönelik ebeveyn rehberliğinin biçimi, çocukların dijital oyun alışkanlıklarının problemli hale gelmesini önleyici ya da kolaylaştırıcı bir rol oynayabilmektedir. Elde edilen bulgular, ebeveynlerin daha aktif, bilinçli ve yapılandırılmış rehberlik stratejileri benimsemelerinin dijital bağımlılık eğilimlerini azaltmada etkili olabileceğini göstermektedir. Bu doğrultuda, ailelere yönelik dijital medya okuryazarlığı eğitimlerinin yaygınlaştırılması ve rehberlik hizmetlerinin güçlendirilmesi önerilmektedir.