Okul öncesi dönem çocuklarının yürütücü işlev becerilerinin değerlendirilmesi

Bu araştırmada; 36-71 ay grubunda bulunan okul öncesi eğitime devam eden çocukların, performanslarına dayalı yürütücü işlevler ölçümleri ile sosyal çevresinde yer alan yetişkinlerin çocukların yürütücü işlevlerine yönelik davranış değerlendirmeleri arasındaki ilişkilerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma kapsamında; Yürütücü İşlevler Bataryası'nın geçerlik ve güvenirlik analizi yapılarak çocukların yürütücü işlev becerileri performansları odağında ölçümlenmiş, çocukların yürütücü işlevlerinin ebeveyn ve öğretmen değerlendirmeleri ile arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Araştırmanın verileri; 2019-2020 eğitim öğretim yılında İstanbul ilinde bulunan okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden, 36-71 ay aralığında (x ̅=54,01, ss=9,65) bulunan, %48,5'i kız (n=97) ve %51,5'i erkek (n=103) olmak üzere 200 çocuk, 200 ebeveyn ve 30 okul öncesi öğretmeninden elde edilmiştir. Araştırmada okul öncesi dönem çocuklarının performansına dayalı yürütücü işlevlerini ölçmek amacıyla Yürütücü İşlevler Bataryası, çocuğun yürütücü işlevlerini öğretmen ve ebeveynlerinin değerlendirmeleri amacı ile Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlev Envanteri ve Çocuk Davranış Listesi–Kısa Form'u kullanılmıştır. Çocukların ve ebeveynlerin demografik özelliklerine ait bilgiler araştırmacı tarafından hazırlanan ebeveyn ve çocuk bilgi formundan elde edilmiştir. Verilerin analizinde; Yürütücü İşlevler Bataryası'nın geçerlik analizi için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Yürütücü işlevlerin demografik özelliklere ilişkin değişkenlerinin analizinde; cinsiyet, kardeşi olma durumu, okul öncesi eğitim süresi, ebeveyn öğrenim düzeyi ve anne çalışma durumu değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenmesi için t-testi, kronolojik yaş ve ailenin sosyoekonomik düzeyi ile ilişkisinin belirlenmesinde Pearson Korelasyon analizi yapılmıştır. Bunun yanı sıra; çocukların yürütücü işlevler performanslarının, ebeveyn ve öğretmen değerlendirmeleri ile ilişkisinin belirlenmesinde Pearson Korelasyon analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda; Yürütücü İşlevler Bataryası'nın orijinal yapısının korunduğu ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu bulunmuştur (χ2(19, N=200)=29,834, p=0,05; CFI=0,958; RMSEA=0,053 [%90 CI 00, 08], SRMR=0,071; CR=,804). Cinsiyet değişkenine ilişkin analizlerin sonucunda çocukların yürütücü işlevlerinin; çocuğun performansına ait ölçümlerde farklılaşmadığı görülürken, ebeveyn değerlendirmelerinde ketleyici kontrol becerisinin kız çocukları lehinde, öğretmen değerlendirmelerinde ketleyici kontrol ile engelleme denetimi becerilerinin kız çocukları lehinde ve etkinlik seviyesi değerlendirmelerinin erkek çocukları lehinde farklılaştığı görülmüştür. Yaş değişkenine ilişkin analizlerin sonucunda çocukların yürütücü işlevlerinin; çocukların performansına ait ölçümlerin tamamında, ebeveyn değerlendirmelerinde etkinlik seviyesi ve dikkati odaklama becerilerinde, öğretmen değerlendirmelerinde ise dikkati odaklama, işleyen bellek ve ketleyici kontrol becerilerinde anlamlı düzeyde ilişkili bulunmuştur. Sosyoekonomik düzey ve ebeveyn öğrenim düzeyi değişkenlerine ilişkin analizlerin sonucunda çocukların yürütücü işlevlerinin; çocukların performansı, ebeveyn ve öğretmen değerlendirmelerinde anlamlı düzeyde farklılaşmadığı bulunmuştur. Çocuğun yürütücü işlevler performansının; ebeveyn değerlendirmeleri ve öğretmen değerlendirmelerinde anlamlı ilişkiler bulunmuştur.