Okul öncesi öğrencilerinin benlik algılarının ve sosyal uyumlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi

Bu araştırma, okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocukların benlik algıları ve sosyal uyumları arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada aynı zamanda beş yaş grubu çocukların benlik algısı ve sosyal uyum düzeylerinin bazı demografik değişkenler (çocukların cinsiyeti, anne-baba eğitim durumu, annenin çalışma durumu, ailenin sosyo-ekonomik durumu, kardeşin olup olmaması, doğum sırası, çocukların okulöncesi kuruma devam süresi ve okul öncesi kuruma başlamadan önce çocuğa bakım veren kişiler) açısından farklılaşıp farklılaşmadığının incelenmesi de amaçlanmıştır. Bu araştırma, iki ya da daha çok değişkenin birbirleriyle olan ilişkilerini belirlemek üzere oluşturulan ilişkisel tarama modelinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubunu, Altınordu/Ordu da ikamet eden ve okul öncesi kurumlarında eğitime devam eden 5 yaş grubu 97 kız, 103 erkek toplam 200 çocuk oluşturmaktadır. Bu araştırmada veri toplama aracı olarak okul öncesi dönem çocukları için geliştirilmiş Demoulin Çocuklar için Benlik Algısı Testi (DBAT) ve çocukların sosyal-duygusal uyumlarını ölçmek amacı ile Önder ve diğerlerinin (2004) geliştirdiği "Marmara Sosyal-Duygusal Uyum Ölçeği"nin Işık, B. tarafından (2006) okul öncesi dönem çocukları için uyarlanan formu ve araştırmacı tarafından oluşturulan demografik bilgi formu kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde çocukların kendilerine yöneltilen ölçek maddelerine verdikleri cevaplara ait güvenirlik çalışması için toplanan veriler üzerinden Cronbach's alfa iç tutarlık katsayısı hesaplanmıştır. Bunun yanında araştırmada kullanılan Benlik Algısı ile Marmara Sosyal-Duygusal Uyum Ölçeği'nden ve her bir alt boyuttan alınan puanlara uygulanan Kolmogrov-Smirnov (n50 için) ve Shapiro Wilk (n<50 için) test sonuçlarına göre hata terimlerinin normal dağılım göstermediği belirlenmiştir. Dolayısı ile cinsiyet ve annenin çalışma durumu açısından ölçeklerden ve alt boyutlardan alınan toplam puanlar arasındaki farklılıklar Mann-Whitney U testi ile, anne ve babanın eğitim durumu, gelir düzeyi vb diğer tüm sosyo-demografik özellikler açısından farklılıklar ise Kruskal Wallis H testi ile ortaya konulmuştur. Benlik algısı ile Marmara Sosyal-Duygusal Uyum Ölçeği'nden ve alt boyutlarından alınan toplam puanlar arasındaki ilişkinin denklemini tahmin etmek için de Genelleştirilmiş Tahmin Denklemleri tekniğine dayalı Regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, okul öncesi çocuklarının benlik algılarının bazı sosyo-demografik özelliklerine dayalı farklılıklarına ilişkin yapılan Mann Whitney U ve Kruskal Wallis H Testi sonuçlarına göre baba eğitim durumunun istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği gözlenmiştir. Babası okur-yazar olmayan çocukların benlik algılarının en düşük seviyede olduğu belirlenmiştir. Çocukların öz saygı düzeylerinin ise bazı sosyo-demografik özelliklerine dayalı farklılıklarına ilişkin yapılan Mann Whitney U ve Kruskal Wallis H Testi sonuçlarına göre cinsiyet ve baba eğitim durumunda istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu gözlenmiştir. Kız çocuklarının erkek çocuklara göre öz saygılarının daha yüksek olduğu, babası okur-yazar olmayan ile lisansüstü eğitime sahip olan çocukların ise öz saygı düzeyinin en düşük seviyede olduğu belirlenmiş olup, öz yeterlilik düzeylerinde ise incelenen sosyo-demografik özellikler açısından anlamlı bir farklılık tespit edilememiştir. Çocukların sosyal uyumları ile çeşitli demografik özellikleri incelendiğinde; ailenin gelir durumu ve okul öncesi kurumunda eğitim süresinin çocukların sosyal-duygusal uyumlarını etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmaya katılan çocuklardan ailenin geliri 2501 TL ve üzeri olan çocuklar ile okul öncesi kuruma devam süresi bakımından üç ve daha fazla yıl devam eden çocukların Sosyal-Duygusal Uyum Ölçeği puanlarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Çocukların benlik algıları ile sosyal uyumları arasındaki ilişki incelendiğinde ise bu iki değişken arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Bulgular literatürlere dayanılarak tartışılmış ve ortaya çıkan sonuçlar doğrultusunda benlik algısının ve sosyal uyumun aile sevgisiyle birlikte iyi bir eğitimin ürünü olması ve kişiliğin oluştuğu çağlarda geliştirilebileceği düşüncesi, okul öncesi eğitim müfredatında öğrencilerin benlik algıları ile sosyal uyum ve becerilerini artıracak eğitim programlarının hazırlanması, bu konuyla alakalı etkinliklerin artırılması; okul öncesi kurumlarda verilecek aile eğitim seminerleriyle anne-babaların, çocukların benlik algıları ve sosyal uyumlarının gelişimi ve bunları etkileyen faktörlerle ilgili bilgilendirilmesine ilişkin deneysel çalışmalar yapılabileceği yönünde öneriler sunulmuştur.