Okul öncesi öğretmenlerinin kaotik sınıfı kavramsallaştırması: Bir prototip analizi

Bu araştırma, okul öncesi eğitim sınıflarında aktif olarak görev yapan öğretmenlerin, kaotik bir okul öncesi eğitim ortamını nasıl tanımladıklarını, kaotik sınıf kavramına ilişkin görüşlerinin neler olduğunu ve bir sınıfın kaotik hale gelmesine yol açan bileşenleri nasıl tanımladıklarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu temel hedefe ulaşmak için, belirli bir kavramın (bu tez için kaotik sınıf kavramının) tanımlanmasına ve bu kavram ile ilgili çeşitli bileşenlerin sınıflandırılmasına dayanan Prototip Yaklaşımı temel alınmıştır. Veriler elde edilirken, nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli (basit tarama modeli) kullanılmıştır. Araştırmanın veri toplama süreci Prototip Yaklaşımı temelinde birbirini takip eden üç aşamada tamamlanmıştır: İlk aşama "Kaotik Sınıf Kavramının Özelliklerinin Listelenmesi" sürecinden, İkinci Aşama "Kaotik Sınıf ile ilgili Belirlenen Özelliklerin Derecelendirilmesi" sürecinden, Üçüncü Aşama ise "Derecelendirilen Başat ve Çevresel Özelliklerle İlgili Senaryolar Oluşturulması" sürecinden oluşmaktadır. Her üç aşamanın, örnekleminin belirlenme süreci, verilerin toplanma süreci ve verilerin analiz süreci ayrı ayrı gerçekleştirilmiş olup aşamaların örneklemini Türkiye'de aktif olarak görev yapan okul öncesi öğretmenleri oluşturmuştur. Bu araştırmanın sonucunda, okul öncesi öğretmenlerinin kaotik sınıf algısını oluşturan bileşenlerin; "kuralsızlık, dağınıklık, kalabalıklık, öğretmen duyarsızlığı, gürültü, eşya fazlalığı, istenmeyen davranışlar, etkinlikten kopma, karma yaş grubu, öğretmenin iş yükü, aşırı uyarıcı ortam, sınıfın fiziksel kapasitesi, materyal eksikliği, karanlık, gelişime uygun olmayan uygulamalar, aralıksız çalışma saatleri, özel gereksinimli çocukların varlığı, sınıf yönetimi becerisi eksikliği, öğretmen verimsizliği, ebeveyn tutumu, dış mekân (açık alan) kullanım olanaklarının yetersizliği, uygun olmayan sınıf mobilyası/eşyası, ikili öğretim, destek personel eksikliği, karşılanmamış oyun ihtiyacı, temizlik sorunları ve farklı geliş-gidiş saatleri" olduğu belirlenmiştir. Bulgular, araştırmaya dahil olan öğretmenlerin yaklaşık üçte birinin kaotik sınıfı tanımlarken "kuralsızlık" ve "istenmeyen davranışlara" vurgu yaptığını, bu bileşenleri ise dağınıklığın izlediğini göstermektedir. Sonuç olarak öğretmenlerin kaotik sınıfa ilişkin tanımlamalarında en sık vurguladıkları başat bileşenlerin ise; "sınıf yönetimi becerisi eksikliği", "öğretmen duyarsızlığı", "öğretmen verimsizliği", "gelişime uygun olmayan uygulamalar" ve "karşılanmamış oyun ihtiyacı" olduğu saptanmıştır. Bununla birlikte, "uygun olmayan sınıf mobilyası/eşyası", "dış mekân kullanım olanaklarının sınırlılığı", "karanlık", "kalabalıklık" ve "farklı geliş-gidiş saatleri" gibi çevresel bileşenler de öğretmenlerin kaotik sınıf algılarındaki bileşenler arasında yer almaktadır. Elde edilen bulgular, öngörülebilir okul öncesi eğitim ortamlarının oluşturulmasında tehdit olan yapıların azaltılması ya da ortadan kaldırılmasına olanacak sağlayacak önlemlerde hangi bileşenlerin ilk sırada yer alması gerektiğine yönelik güçlü işaretler oluşturmaktadır. Araştırmadan elde edilen bulgular ayrıca okul öncesi eğitim sınıflarının daha öngörülebilir bir ortamına dönüştürülmesi için gerçekleştirilebilecek önleyici müdahale çalışmalarına kaynaklık edecektir. Anahtar Kelime : Kaos, Kaotik, Kargaşa, Sınıf kaosu, Kaotik sınıf, Prototip analizi.