Okul yöneticilerinin karanlık liderlik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeylerine etkisinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, öğretmen algılarına göre okul yöneticilerinin karanlık liderlik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeylerine etkisini incelemektir. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeliyle yürütülen çalışmanın örneklemini, Ordu ili Ünye ilçesindeki ilkokul ve ortaokullarda görev yapan, ankete katılmış 393 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler, Kişisel Bilgi Formu, Karanlık Liderlik Ölçeği (Özten, 2023) ve Örgütsel Yaratıcılık Ölçeği (Balay, 2010) Google Form üzerinden dijital ortamda toplanmış, analizler ise SPSS 25 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, okul yöneticilerinin karanlık liderlik davranışlarına ilişkin öğretmen algıları genel olarak düşük düzeydedir. Cinsiyet değişkeni, okul türü değişkenine ve eğitim durumu değişkenlerinde anlamlı bir fark bulunmuştur. Ortaokulda çalışan öğretmenlerin itibar kırıcı, narsist ile çıkarcı ve kayırmacı alt boyut ortalama puanları ilkokulda çalışan öğretmenlerin ortalama puanlarına göre anlamlı olarak daha yüksektir. Buna karşın medeni durum, mesleki kıdem ve yöneticilik deneyimi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeylerine ilişkin bulgular incelendiğinde ise öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeyleri yüksek düzeydedir. Araştırma bulgularına göre erkek öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık; bireysel, yönetsel ve toplumsal alt boyutlarında kadın öğretmenlere göre daha yüksek puanlara sahip oldukları görülmüştür; ancak bu farkların etki büyüklükleri düşük düzeydedir. Okul türü ve yöneticilik deneyimi değişkenlerinde anlamlı bir fark bulunmuştur. İlkokulda çalışan öğretmenlerin yönetsel ve toplumsal alt boyut ortalama puanları ortaokulda çalışan öğretmenlerin ortalama puanlarına göre anlamlı olarak daha yüksektir. Buna karşın medeni durum, eğitim durumu ve mesleki kıdem değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Son olarak, yapılan regresyon analizi sonucunda, okul yöneticilerinin karanlık liderlik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeylerini anlamlı biçimde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada karanlık liderlik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel yaratıcılığını olumsuz yönde etkilediği belirlenmiştir. Elde edilen korelasyon katsayısı sonuçlarına göre, karanlık liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı, negatif ve orta seviyede bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Okul yöneticilerinin karanlık liderlik davranışları öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeylerini %15,1 oranında olumsuz yönde etkilendiği sonucuna ulaşılabilir. Modelin R² değerinin 0.22 olması, karanlık liderlik ve demografik değişkenlerin örgütsel yaratıcılıktaki değişimin yaklaşık beşte birini açıkladığını; geriye kalan kısmın ise liderlik tarzı dışındaki örgütsel faktörlerden (örneğin okul iklimi, destek sistemi, motivasyon vb.) kaynaklandığını göstermektedir. Ayrıca, karanlık liderliğin tüm alt boyutlarının, öğretmenlerin örgütsel yaratıcılıkları yönetsel ve toplumsal alt boyutlarıyla negatif yönde orta seviyede ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, okul yöneticilerine yönelik hizmet içi eğitimlerde etik liderlik, etkili iletişim ve pozitif örgüt kültürü konularına öncelik verilmelidir. Bu eğitimlerde yöneticilerin empati kurma, yapıcı geri bildirim verme, adil karar alma ve öğretmenlerin fikirlerini teşvik etme becerilerinin geliştirilmesine ağırlık verilmelidir. Sonuçlara göre öğretmenlerin yaratıcılığını en fazla zayıflatan liderlik biçimi "itibar kırıcı davranışlar" olmuştur. Okul yöneticilerinin öğretmenlerin saygınlığını koruyan, destekleyici bir iletişim dili kullanmaları sağlanmalı; mobbing ve psikolojik şiddet davranışlarına karşı daha dikkatli yaklaşılmalıdır.