Okulda Prososyal ve Antisosyal Davranışlar Ölçeği'nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması

Bu çalışmanın amacı, Okulda Prososyal ve Antisosyal Davranışlar Ölçeğini (PABSS-OKUL) Türkçe'ye uyarlamak ve bu ölçeğin geçerlik ve güvenirlik özelliklerine ilişkin kanıtlar sunmaktır. Araştırmada çeviri-geri çeviri yöntemi uygulanmıştır. Ardından elde edilen Türkçe form 43 kişilik pilot uygulamaya tabi tutulmuştur. Yapılan pilot uygulama ve analizler sonucunda ölçeğe son şekli verilmiş ve çalışma grubuna uygulanmıştır. Çalışmada 488 adet veri toplanmış, toplanan verilerdeki uç değerleri belirlemek için z skorları incelenmiş ve z skoru ±3,29 dışında kalan 32 katılımcının verileri araştırmadan çıkartılmıştır. Tek değişkenli normallik için hesaplanan çarpıklık katsayıları -1,06 ile 1,20, basıklık katsayıları -0,76 ile 1,40 arasındadır. Basıklık ve çarpıklık katsayıları -2 ile +2 arasında olduğu için tek değişkenli normallik varsayımı karşılanmaktadır (George & Mallery, 2010). Bu süreç sonunda araştırmanın çalışma grubunu farklı spor branşlarında yer alan yaş ortalaması 21,36 ±2,68 ve spor yaşı ortalaması 7,02±3,19 olan, 257 kadın, 199 erkek olmak üzere toplam 456 üniversite öğrencisi sporcu oluşturmuştur. Veriler araştırmacı tarafından oluşturulan demografik bilgi formu, "Okulda Prososyal ve Antisosyal Davranışlar Ölçeği", "Sporda Prososyal ve Antisosyal Davranışlar Ölçeği" ve "Altyapı Sporlarında Ahlaki Karar Alma Tutumları Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Ölçeğin yapısal geçerliliğini test etmek amacıyla 2 faktörlü ve 4 faktörlü modeller R programında lavaan paketi kullanılarak DWLS yöntemiyle doğrulayıcı faktör analizine tabi tutulmuştur. Çıkan uyum indeksleri hem 2 faktörlü modelde (χ²/sd = 1,343; CFI = .989; TLI = .987; RMSEA = .027; SRMR = .054) hem de 4 faktörlü modelde (χ²/sd= 1,276; CFI = .991; TLI = .990; RMSEA = .025; SRMR = .051) kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur (Kline, 2023). Faktör yükleri 0,407 ile 0,749 arasında değişmiş, tüm maddeler istatistiksel olarak anlamlı çıkmıştır (p <.001). Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği Cronbach alfa katsayıları göz önünde bulundurularak değerlendirilmiş, 2 faktörlü modelde prososyal boyut α = .80, antisosyal boyut α = .90, 4 faktörlü modelde ise takım arkadaşına/sınıf arkadaşına prososyal α = .69, rakibe/sınıf arkadaşına prososyal α = .73, takım arkadaşına/sınıf arkadaşına antisosyal α = .77 ve rakibe/sınıf arkadaşına antisosyal α = .85 olarak bulunmuştur. Yakınsak ve ayırt edici geçerlik bağlamında yapılan korelasyon analizleri okul prososyal/antisosyal alt boyutlarının spordaki ilgili alt boyutlarla beklendiği yönde anlamlı ilişkiler sergilediğini göstermiştir. Sonuç olarak, Türkçe "Okulda Prososyal ve Antisosyal Davranışlar Ölçeği"nin hem yapısal geçerlilik hem de iç tutarlılık güvenirlik kriterlerini sağladığı ve Okulda Prososyal ve Antisosyal Davranışlar Ölçeğinin eğitim programları, rehberlik çalışmalarında ve gelecekteki araştırmalarda kullanılabilecek güvenilir bir materyal olduğu görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Prososyal davranış, Antisosyal davranış, Ölçek uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik,