Okurunu arayan romanlar: 19. yüzyıl Osmanlı-Türk romanlarında okur profili

Bu tezde, on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı-Türk romanlarında kitap okuyan karakterler ve bu karakterlerin işlevi sorgulanmıştır. Romanlardaki ?okur profili? Ahmed Midhat, Fatma Aliye, Hüseyin Rahmi ve Halid Ziya'nın yirmi beş adet romanı temel alarak incelenmiştir. Okuyan karakterlerin kadın ya da erkek, olumlu ya da olumsuz olması, okudukları eserlerin ?Doğu? ya da ?Batı? kökenli olması, okumaların yüzeysel ya da derinlikli yapılması ve yazar anlatıcının bu okumaların neden gerçekleştiği ya da gerçekleşmesi gerektiği üzerine yorumları irdelenmiştir. Karakterlerin kitaplarla kurdukları ilişki değerlendirilerek, yazarların edebiyat ve kültür dünyasına olan bakış açıları yorumlanmıştır.Tezde, dört yazarın da farklı motiflerle ve nedenlerle kitap okuyan karakterlere romanlarında yer verdiği saptanmıştır. Ahmed Midhat'ın, içinde kadınların da bulunduğu roman okuyucusu bir kitle yaratmak ve kendi ?ideal okur?unu göstermek için hemen her romanına bir okur yerleştirdiği görülmektedir. Bu amaç Fatma Aliye'de de devam etmiş; ancak yazar asıl ağırlık verdiği konu olan kadınların eğitimine dair görüşlerini vurgulamak için kadın okur karakterler yaratmıştır. Her iki yazarın da ?ideal? olanın gösterilmesine yaptıkları vurgunun Hüseyin Rahmi tarafından olumsuzlandığı, yazarın ?okur? imgesine eleştirel bir yaklaşım getirdiği gözlemlenmiştir. Mizahi üslubunu, yaratılmak istenilen ?ideal okur?u eleştirmek için kullandığı ve kitapların birer hayat ya da ibret dersi olarak okunmasını savunan çizgiyi kırdığı sonucuna varılmıştır. Halid Ziya'nın da ?kitap? ve ?okur? imgesinde Hüseyin Rahmi gibi eleştirel bir tutumda olduğu, kitap okuyan karakterlerinin de varolan edebiyat ve matbuat dünyasına dair eleştirilerini yansıttığı görülmüştür. Önceki yazarlardan farklı olarak Halid Ziya'nın, bu imgeleri sorunsallaştırarak kullandığı ortaya konulmuştur.anahtar sözcükler: Osmanlı-Türk romanları, romanlarda ?okur? ve ?kitap? imgesi, ?Doğu?-?Batı? kültürü