Olaycı ve kuralcı metotlar ışığında anayasa mahkemesinin bireysel başvuru incelemelerindeki ölçülülük değerlendirmeleri

Bu çalışma Anayasa Mahkemesinin ölçülülük değerlendirmelerinin yöntemine dair eleştirel bir inceleme niteliğindedir. Çalışmanın temel savı, Anayasa Mahkemesinin kararlarının önemli bir bölümünün olayın özgün şartlarına gereğinden fazla vurgu yapılması nedeniyle nesnel etkisi çok düşük kararlardan oluştuğu, bunun başlıca nedeninin ise ölçülülük değerlendirmelerinin gerçekleştirilme biçimi olduğudur. Mahkemenin Anayasa'nın 13'üncü maddesi gereği temel hak müdahalelerinin ölçülülüğünü gözetmek zorunda olduğu kesindir. Fakat ölçülülüğün her olayda olayın şartlarına bu denli bağımlı incelenmesini gerektiren herhangi bir anayasal yükümlülük yoktur. Çalışmada "olaycı metot" adı verilen ölçülülük merkezli ve aşırı olay odaklı değerlendirmelerin teorik sorunlarının yanı sıra Anayasa Mahkemesi içtihadındaki bazı uygulama sorunlarına da yer verilerek bu metot AYM pratiği özelinde sorunsallaştırılmaktadır. Bu sorunlara dair çözüm önerileri ise ikiye ayrılmıştır. AYM, çalışmada yer verilen birtakım faktörleri göz önünde bulundurarak bazı temel hak uyuşmazlıkları bakımından kurallaşmalara gitmelidir. Çalışma bu kurallaşmanın çerçevesini çizebilmek için Birleşik Devletler ifade özgürlüğü hukukunun etraflı bir incelemesine yer vermekte, "kuralcı metodu" bu hukuk sisteminin yardımıyla tanıtmaktadır. Ayrıca Türk hukukuna dair özgün şartlar ve potansiyel kurumsal engeller bakımından kuralcı metodun Türkiye'de uygulanabilirliği incelenmektedir. Kurallaşmanın uygun bulunmadığı alanlar bağlamında ise çalışma, güncel metottaki sorunların giderilmesi için bazı önerilere yer vermektedir.