Online (çevrimiçi) satın alma davranışında erteleme eğilimi, akış deneyimi ve risk algısının rolü

Online (çevrimiçi) satın alma davranışı, dünya üzerindeki birçok insanın hayatına hızlıca dokunmakta olup, tüketici davranışlarına ilişkin online karar verme gibi bir alanın hem gelişmesini hem de irdelenmesini sağlayıp önemini her geçen gün daha da arttırmaktadır. Karşılaştırmalı fiyatlar sayesinde para tasarrufu, hızlı ulaşım sayesinde zaman tasarrufu, bol çeşitlilik ve web tecrübesi iyi olan şirketler tarafından tasarlanmış web siteleri sayesinde sanal ortamlarda yapılan alışverişler daha cazip hale gelmekte ve tüketiciler tüm ihtiyaçlarına ulaşabilmektedirler. Bu süreçte tüketicilerin yaşadığı deneyim, karşılaştığı riskler değişim göstermektedir. Online satın alma davranışı esnasında da daha çok bir kişilik özelliği olarak tanımlanan erteleme eğilimi (procrastination) kavramı, hemen herkesin hayatının belirli bir döneminde yaşadığı hatta kimisinde kısır bir döngü çerçevesinde kimisinde de durumsal koşulların yarattığı yaygın bir davranış olarak sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Hayatımıza giren akıllı telefonlar, internet ve bilgisayarla birlikte erteleme süreci çevrimiçi platforma taşınmıştır. İnternet ve çevrimiçi ortam beraberinde akış deneyimini ve riskleri de önümüze getirmektedir. Bu çalışmada, online(çevrimiçi) satın alma davranışında erteleme eğilimi, akış deneyimi ve risk algısının rolü incelenmektedir. Çalışmada veri toplama yöntemi olarak anket kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini kolayda örnekleme yöntemi ile seçilmiş, 18 yaş ve üzeri 551 katılımcı oluşturmaktadır. Veriler, anket uygulaması ile toplanmış olup SPSS 21 ve SmartPLS 3.2.9 programında analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre alan yazında tek boyut belirtilen Lay ölçeğinin 4 boyut olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Bu boyutlar "tez canlı olmama, düzenli yaşama, erteleme eğilimi ve son ana bırakma" olarak isimlendirilmiştir. Erteleme ve online erteleme eğiliminin online satın alma davranışında etkisinin negatif olmadığı; erteleme eğilimli kişilerin online erteleme, alışveriş keyfi, öz bilinç kaybı (tele bulunma) boyutlarına etkisinin pozitif olduğu saptanmıştır. Online erteleme eğiliminin, öz bilinç kaybı (tele bulunma) ve alışveriş keyfi boyutlarında pozitif etkisi ortaya çıkmıştır. Ayrıca algılanan riskin online erteleme eğilimi üzerinde pozitif etkisi bulunmamıştır.