CBS, uzaktan algılama ve çok kriterli karar verme analizi tekniklerini kullanarak optimum yüksek hızlı tren güzergahı seçimi

Yüksek hızlı trenler (YHT), seyahat süresinin azaltılması, düşük seyahat maliyetleri, zaman tasarrufu ve çevre açısından en verimli ulaşım türüdür. En uygun YHT güzergâh seçimi, dikkate alınması gereken çeşitli faktörleri içeren çok önemli ve karmaşık bir süreçtir. Coğrafi bilgi sistemi (CBS) ve uzaktan algılamanın (UA) çok kriterli karar verme analizi (ÇKKVA) teknikleri ile entegrasyonu, yollar, demiryolları, YHT vb. farklı yönlendirme problemlerinde kullanılmıştır. Bu çalışmada, Afganistan'daki Kabil ve Kandahar şehirleri arasında en uygun YHT rotasını oluşturmak için CBS tabanlı bir ÇKKVA yöntemi benimsenmiştir. YHT rota konumu üzerindeki etkili faktörler ve bunların göreceli önemi, ulaştırma sektörü uzmanları tarafından gerçekleştirilen anketlerle belirlenmiştir. YHT güzergahında etkili faktörlerin ağırlıklarını hesaplamak için bulanık analitik hiyerarşi prosesi (bulanık-AHP) ve analitik hiyerarşi prosesi (AHP) ÇKKVA yöntemleri kullanılmıştır. YHT güzergâh yer seçiminde eğim, arazi kullanımı/arazi örtüsü (AKAÖ), toprak tipleri, nehirlerden uzaklık, yollara yakınlık, yerleşim alanları/şehirlere yakınlık, heyelan riski, kar çığ riski, taşkın riski ve faylardan uzaklık etkili faktörler olarak değerlendirilmiştir. Heyelan, kar çığ ve sel duyarlılık katmanları/haritalarının türetilmesi için ayrı analizler yapılmıştır. Heyelan, çığ ve sel duyarlılık değerlendirmelerinde dikkate alınan faktörlerin ağırlıkları ve göreli önemlerini hesaplamak için bulanık-AHP yöntemi de kullanılmıştır; heyelan, çığ ve sel, YHT yönlendirmesi için faktör olarak kabul edilir. Sonuçlar, bu çalışmada benimsenen metodolojinin, geometrik olarak en kısa, ekonomik olarak en düşük maliyetli, doğal afet riski açısından en güvenli ve işlevsel olarak geniş bir hizmet yelpazesi ile en uygun YHT rotasını başarıyla oluşturduğunu göstermektedir. Güzergâh 502 km uzunluğunda ve üç komşu şehirleri Kabil ve Kandahar şehirleriyle birleştiriyor. Güzergahın yaklaşık 470.05 km'si %4'ten az eğime sahipken, 30.35 km'si %4-10 ve 1.93 km'si %10'dan fazla eğime sahiptir. Çalışmanın sonuçları, ulaşım planlamacılarının YHT uygunluk haritasını kullanarak sahada ayrıntılı bir araştırma yapmalarını ve güzergahın merkez çizgisini belirlemek için bu çalışmadaki oluşturulan güzergâh etrafında topoğrafik araştırma yapmalarını sağlayacaktır. Ayrıca, elde edilen sonuçlar arazi yeniden düzenlemesi ve gelecekteki arazi kullanım gelişimi için arazi kullanım planlamacıları için iyi bir bilgi kaynağı olabilecektir.