Örgütsel barışın fenomenolojik incelemesi ve okul etkililiği ile ilişkisi

Bu araştırmanın amacı örgütsel barış kavramını fenomenolojik olarak incelemek, örgütsel barış ile okul etkililiği arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Ayrıca öğretmenlerin demografik özellikleri ile örgütsel barış ve okul etkililiği ilişkisinin incelenmesi araştırmanın amaçları arasında yer almaktadır. Örgütsel barış kavramını hem nitel hem de nicel yöntemlerle incelemeye olanak tanıması nedeniyle araştırmada karma yöntem benimsenmiştir. Keşfedici özellik taşıması nedeniyle keşfedici sıralı karma desende gerçekleştirilen araştırma üç aşamada yürütülmüştür. İlk olarak fenomenolojik desende tasarlanan nitel araştırma gerçekleştirilmiştir. İkinci olarak nitel araştırmanın bulgularından ve literatürden yararlanılarak Okulda Örgütsel Barış Ölçeği geliştirilmiştir. Son olarak ise okullarda örgütsel barış ile okul etkililiği arasındaki ilişkinin, örgütsel barış ve okul etkililiğinin demografik değişkenlere göre nasıl algılandığının belirlenmesi için korelasyonel tarama araştırması yürütülmüştür. Nitel araştırmanın katılımcılarını 10 (on) öğretmen oluşturmaktadır. Katılımcıların belirlenmesinde ölçüt, kartopu, maksimum çeşitlilik örnekleme teknikleri kullanılmıştır. Katılımcı öğretmenlerin örgütsel barışın düşük ve yüksek hissedildiği okullarda görev yapmış olmaları ölçüt olarak belirlenmiştir. Ayrıca maksimum çetişliliği sağlamak için farklı cinsiyet, branş, okul türü, eğitim düzeyi ve kıdeme sahip öğretmenler araştırmanın çalışma grubuna dahil edilmiştir. "Okulda Örgütsel Barış Ölçeği"ni geliştirme sürecinde ölçeğin yapı geçerliliğinin Açımlayıcı Faktör Analizi ile incelenmesi aşamasında 622, faktör yapılarının doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi aşamasında 1174 öğretmenden veri sağlanmıştır. Araştırmanın nicel kısmında örneklemin belirlenmesi için tabakalı örnekleme tekniği kullanılmıştır. Bu doğrultuda Şanlıurfa ili merkez ve dış ilçelerinde 2020-2021 eğitim öğretim yılında kamu ortaokullarında ve liselerinde görev yapan 517 öğretmen araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırmada nitel veriler araştırmacı tarafından oluşturulan görüşme formu ile elde edilmiştir. Araştırmanın nicel kısmında öğretmenlerin okullarının örgütsel barış düzeyine ilişkin algılarını belirlemek amacıyla araştırma kapsamında geliştirilen "Okulda Örgütsel Barış Ölçeği", okullarının etkililiği hakkındaki algılarını belirlemek amacıyla Wayne K. Hoy (2009) tarafından geliştirilen "Okul Etkililiği Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmanın nitel verileri içerik analizine tabi tutulmuştur. Nicel verilerin analizinde IBM SPSS 21 ve LISREL 8.80 programları kullanılmıştır. Değişkenler arası ilişkilerin belirlenmesi için çok gruplu yapısal eşitlik modelleri kurulmuş ve yol analizleri ile incelenmiştir. Katılımcıların görüşlerindeki cinsiyet, kıdem, görev yapılan okuldaki hizmet süresi, okul müdürünün cinsiyeti gibi demografik değişkenlere göre farklılığın analizinde ise ki kare, t-testi ve ANOVA kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre örgütsel barışın iç barış ve dış barış olarak adlandırılan iki ana bileşeni bulunmaktadır. İç barışı örgütsel barışın denge ve liderlik, dış barışı politikalar ve çevre boyutları oluşturmaktadır. Örgütsel barış kavramı "dengeye, demokrasiye, etkili liderliğe, sinerji yaratan politikalara, destekleyici yakın ve uzak çevreye sahip pozitif bir örgüt yaşamı"nı nitelendirmektedir. Çalışanların mesleki nitelikleri, destekleyici örgütsel özellikler, okulun çevresiyle yapıcı etkileşimi okullarda örgütsel barışı geliştirmektedir. Okullarda örgütsel barışın okulun örgütsel, politik, psikososyal özelliklerinden ve çalışanların mesleki yetersizliklerinden kaynaklı engelleri bulunmaktadır. Okullarda örgütsel barışın yüksek düzeyde hissedilmesinin öğretmenlere, okul yöneticilerine, öğrencilere ve bir örgüt olarak okula olumlu sonuçları düşük hissedilmesinin ise olumsuz sonuçları bulunmaktadır. Öğretmenlerin büyük çoğunluğu okullarında örgütsel barışı negatif barış ve örgütsel kavga düzeyinde, okul etkililiğini ise düşük ve orta düzeyde algılamaktadır. Liselerde görev yapan öğretmenler ortaokullarda görev yapanlara göre okullarında örgütsel barışı ve okul etkililiğini daha yüksek algılamaktadır. Meslekte kıdemli olan öğretmenler mesleğe yeni başlayanlara göre örgütsel barışı daha yüksek algılamaktadır. Ancak öğretmenlerin örgütsel barış ve okul etkililiği algısı halen görev yaptıkları okulun bulunduğu yerleşim yerine, okulda çalışma sürelerine, okulun büyüklüğüne ayrıca öğretmenlerin ve birlikte çalıştıkları okul müdürlerinin cinsiyetine göre farklılaşmamaktadır. Okul etkililiği ile iç barış arasında anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. İç barış puanlarındaki bir standart birimlik artış okul etkililiği puanlarında 0,81 birimlik bir artışa neden olmaktadır. Ayrıca iç barış ile dış barış arasında pozitif yönlü güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin kıdemleri arttıkça okullarının etkililiği bundan olumlu etkilenmektedir. Ortaokullarda görev yapan okul müdürleri ile dış ilçelerde görev yapan okul müdürlerinin, yönetici olarak çalışma sürelerinin artması okullarının etkililik düzeyini yükseltmektedir. Bu araştırmanın sonuçları okullarda örgütsel barışın geliştirilmesi ve bu şekilde okulların etkililik düzeyinin artırılmasıyla ilgili öğretmenlere, okul yöneticilerine, politika belirleyicilere önemli fırsatlar sunabilir. Ayrıca araştırma kapsamında geliştirilen ve örgütsel barış ile ilgili öncü çalışmalardan biri olan "Okulda Örgütsel Barış Ölçeği" araştırmacılar için yeni bir araştırma gündemi oluşturabilir.