A qualitative study on the antecedents and consequences of organizational dissent in the IT sector

Bu çalışmanın amacı, çalışanların işyerinde yaşadığı örgütsel muhalefet deneyimlerini ortaya çıkarmaktır. Bu çerçevede, ilk olarak örgütsel muhalefeti tetikleyen konuların ve çalışanların muhalif davranışlarını etkileyen nedenlerin saptanması planlanmıştır. Çalışanların muhalif görüşlerini kimlere, neden ve nasıl ifade ettikleri tespit edilerek, görüşlerini paylaştıkları kişilerden aldıkları yanıtlar belirlenmiştir. Sonrasında, örgütsel muhalefetin birey ve örgüt düzeyindeki sonuçları incelenmiş ve çalışanların muhalif davranış sürecinin gelecekteki muhalefet davranışlarıyla olan bağlantısı tespit edilmeye çalışılmıştır. Muhalif davranışa ilişkin ayrıntılı bir kavrayış geliştirebilmek için nitel araştırma yöntemi tercih edilerek, yarı-yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Araştırma örneklemi İstanbul'daki farklı bilişim örgütlerinde çalışan çeşitli mesleklere mensup 20 katılımcıdan oluşturulmuştur. Örneklemden toplanan örgütsel muhalefete ilişkin vakaların sayısı 22'dir. Araştırma sonucunda örgütsel muhalefeti tetikleyen olayların sırasıyla; yönetimle ilgili konular (üst yönetim politikası, istihdam, kaynaklar, yeniden yapılandırma), yöneticiyle ilgili konular (çalışana davranış biçimi, yetkinlik) ve görevle ilgili konular (iş süreçleri, çoklu görevler) olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, katılımcıların muhalif davranış sergileyip sergilememesiyle ilgili çeşitli özellikler belirlenmiştir. Bunlar arasında; muhaliflerin kişisel özellikleri (özerk benlik ihtiyacı, takdir görme ihtiyacı, iç kontrol odağı, güçsüzlük hissi, örgüte bağlılık, iş hedefleri, iş deneyimi), örgütsel özellikler (katılımcı iş ortamı, kurumsal yapı, yetersiz yenilikçilik yönelimi), muhalif davranış sergilenen kişiye dair özellikler (yaş/kıdem/deneyim, yönetici ve takımla ortak amaç, misillemede bulunma riski) ve ilişkisel özellikler (yakın ilişki, takım desteği) bulunmaktadır. Çalışma sonucunda, bilişim örgütlerinde çalışanların aynı fikirde olmadıkları konuları açıkça ve doğrudan paylaştıkları görülmüştür. Çalışanlar örgüt içinde muhalif görüşlerini sırasıyla kanıt gösterme, çözüm sunma, amirinin üstlerine ulaşma, güç birliği kurma, duyguları dışa vurma, talepleri yineleme ve istifa tehdidi davranışları aracılığıyla iletmişlerdir. Çalışanların deneyimlerinden elde edilen örgütsel muhalefet vakalarında gelecekte aynı veya benzer sorunlarla karşılaşıldığında stratejik bir muhalif davranış sergileneceği tespit edilmiştir. Bu çalışmada, bilişim örgütlerinde çalışanların örgütsel muhalefet stratejilerinin geliştirilmesinde, özerk-benlik ihtiyacı, iç kontrol odağı, dışadönüklük, çalışma hedef ve değerleri, katılımcı örgüt ortamı, iş güvencesi, şeffaf örgüt iklimi, yöneticilerin farklı fikirlere açık olması ve hızlı çözüm oluşturma özelliklerinin önemi vurgulanmıştır.