Örgütsel yaşamda denetim ve özdenetim aracı olarak utanç duygusunu anlamak: Satış temsilcileri üzerine bir araştırma

Bu araştırma, utanç duygusunun örgütsel yapı ve işleyişteki etkisini belirlemeyi amaçlamaktadır. Mevcut literatürde, utanç duygusunun iş yaptırabilme ve otorite sağlamadaki potansiyeli bilinmekle beraber, kişilik üzerinde yol açtığı değişim veya yıkımlara dair sorgulamalar sınırlıdır. Bu tezle, hem utancın yönetsel mantık açısından işlevsel yönünü hem de bu işlevselliğin bireysel süreç ve sonuçlarını eleştirel bir perspektifle ele almak amaçlanmıştır. Bu kapsamda araştırmada, bireylerin belirli bir olguya ilişkin öznel deneyimlerini ve bu deneyimlerin özünü ortaya koymaya odaklanan, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik yaklaşım kullanılmıştır. Araştırmanın amacı ve yöntemine uygun olarak, Alanya'daki bir AVM'de çalışan 19 satış temsilcisiyle, yüz yüze derinlemesine mülakat gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, amaçlı örnekleme yöntemlerinden kartopu örneklemeyle belirlenmiştir. Görüşmelerde, yarı yapılandırılmış açık uçlu sorulardan oluşan bir soru seti kullanılmıştır. Elde edilen veriler, tematik analiz yöntemiyle tasnif edilmiştir. Sonuçlar, örgütsel yaşamda utanç duygusunun üç tema altında örüntülendiğini göstermiştir. İlk tema olan Utanç Yükü; satış temsilcilerinin iş yerinde yaşadıkları utanç duygusunun hangi etkenlerden kaynaklandığı ve ne düzeyde bu duyguyu deneyimlediklerini anlamaya yöneliktir. Utanç yükü teması, "iş kaynaklı utanç" ve "müşteri ilişkileri kaynaklı utanç" olmak üzere iki alt temadan oluşmaktadır. İkinci ana tema ise "Utancın İşlevselleşmesi"dir. Bu tema, satış temsilcilerinin yaşadıkları utanç duygusunun, satış ve performans odaklı yönetim mantığına uygun şekilde, iş ve organizasyonun yapı ve işleyişinde nasıl işlevsel bir unsura dönüştüğünü anlamaya odaklanmaktadır. Bu ana tema, "utancı araçsallaştıran sektörel mantık: disipline edici utanç" ve "utancı askıya almak" olmak üzere iki alt temadan oluşmaktadır. Üçüncü ve son ana tema "Dönüşen Benlik" temasıdır. Bu ana temada, merkezinde utanç ve ilişkili duyguların olduğu çalışma koşullarına uyumlanmanın, bireysel ve mesleki kimliklerde nasıl bir dönüşüme yol açtığı ve çelişkili de olsa satış temsilcilerinin iş süreçlerinde farklı duygu durumlarını nasıl yaşadıkları tartışılmıştır. Üçüncü ana tema da, "karakter aşınması" ve "duygusal emek" olmak üzere iki alt temadan oluşmaktadır. Sonuçlar, örgütlenme anlayışı ile yönetsel mantığın duyguları nasıl araçsallaştırdığı ve bu durumun bireysel neden ve sonuçları hakkında eleştirel bir içgörü sağlamaktadır.