Orhan Kemal'in Gurbet Kuşları ve Latife Tekin'in Sevgili Arsız Ölüm romanlarında köyden kente göç ve yoksulluk

ORHAN KEMAL' N GURBET KUŞLARI VE LAT FE TEK N' N SEVG LARSIZ ÖLÜM ROMANLARINDA KÖYDEN KENTE GÖÇ VE YOKSULLUKTurgay GÜMELÖZETKöyden kente göç olgusunun kültürel boyutunu oluşturan kentlileşme, kırsal kültür ilekentsel kültürün etkileşimiyle yeni bir kültürün doğması biçiminde işleyen bir süreçtir.Ülkemizde, yaygın ve köklü bir kent kültürünün henüz oluşmaması nedeniyle, kırsalalanlardan şehirlere göç eden nüfusun kentlileşme yönündeki kültürel değişimi, kırsalkültürden çağdaş kent kültürüne doğru bir yöneliş biçiminde olmamış, bunun yerine,gösterişçi tüketime ve arabesk yaşam tarzına dayanan kendine özgü yeni bir kent kültürügelişmiştir. Kentlileşme sürecinin bu biçimde yaşanması; göçün ilk dönemlerinde daha üsttoplumsal katmanlara tırmanma umudu taşıyan göçmenlerin, kentteki yaşam koşullarıiçinde giderek umutlarını yitirmeleri, ya da umut kültüründen umutsuzluk kültürünegeçmeleri biçiminde kavramlaştırılabilir.Kentlileşme ve yoksulluk olgularının edebiyat ile olan ilişkisinin incelenmesi amacınıtaşıyan bu çalışmanın ağırlığını, Orhan Kemal'in Gurbet Kuşları ve Latife Tekin'in SevgiliArsız Ölüm romanlarının tematik anlamda çözümlenmesi oluşturmaktadır. Bu çözümlemesonucunda;• Köksüz kentlilik ve tamamlanmamış kentlileşmeyi ana tema olarak alan GurbetKuşları'nda, kente göç sürecine, göçmenlerin ve ülkenin önünü açan, ilerlemesağlayıcı bir olgu olarak bakıldığı,• Göç ile yaşanan yoksullaşma, parçalanma ve kültürel bölünmeye vurgu yapanSevgili Arsız Ölüm'de ise kente göçün, ailelerin hayat seviyesinde iyileşme yerinegerileme yaratan bir olgu biçiminde ortaya konulduğu,• Kentlileşme sürecinde, umut kültüründen umutsuzluk kültürüne geçilmesidoğrultusunda gerçekleşen değişimin; 1950'li yılların sonunu anlatan GurbetKuşları'ndaki umut kültürünün yerini, 1960'lı yılların sonunu anlatan Sevgili ArsızÖlüm'de umutsuzluk kültürünün alması biçiminde, romana da yansıdığı yargılarınaulaşılmıştır.Anahtar Sözcükler: Kentlileşme, yoksulluk, roman, Orhan Kemal, Latife Tekin.