Orta Anadolu bölgesinde uzun süreli ikili ekim nöbetsistemlerinin bazı toprak özellikleri ve karbon fraksiyonları üzerine etkisi

Mono kültür yetiştiricilik yapılan alanlarda, toprak özelliklerindeki bozulmalar toprak verimliliği ve toprak sağlığını azaltmaktadır. Bu problemin üstesinden gelmek için yararlanılan nadas-ürün sistemi istenilen yararları sağlayamamaktadır. Bu çalışmada; Orta Anadolu Bölgesinde kuru tarım koşullarında, uzun süreli ikili ekim nöbeti sistemleri altındaki toprakların, bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri ile organik karbon formlarındaki değişimler incelenmiştir. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü'nce Haymana Araştırma ve Üretme Çiftliğinde yürütülen deneme, tesadüf blokları deneme deseninde, sekiz farklı ekim nöbeti sistemi ve üç tekerrürü içermektedir. Araştırmada nadas-buğday, devamlı buğday, nohut-buğday, kışlık mercimek-buğday, fiğ-buğday, yazlık mercimek-buğday, ayçiçeği-buğday ve aspir-buğday ikili ekim nöbetleri yer almıştır. Toprak örnekleri buğday hasatını takiben 0-10 cm ve 10-30 cm derinliklerden alınmıştır. Elde edilen bulgulara göre fiziksel özellikler bakımından; ortalama ağırlıklı çap, suya dayanıklı agregat miktarı ve hidrolik iletkenlik değerleri arasındaki farklar önemlidir. Toprakların toplam azot, toplam organik karbon, partikül organik karbon, alınabilir potasyum ve alınabilir çinko içeriklerindeki farklılıklar hem ekim nöbeti sistemleri hem de derinlikler için önemli bulunmuştur. Toprakların alınabilir fosfor, demir ve bakır miktarları miktarları arasındaki farklar derinlik bazında, önemli bulunmuştur. Alınabilir mangan miktarları arasındaki farklılıklar ise ekim nöbeti sistemlerinde önemlidir. Yüzey toprağında toplam organik karbon birikimi sırasıyla nohut > aspir > yazlık mercimek > fiğ >kışlık mercimek > buğday > nadas > ayçiçeği şeklinde bulunmuştur. Elde edilen bulgular, toprak fiziksel ve kimyasal kalite karakteristiklerinin geliştirilmesinde ekim nöbeti sistemlerinde baklagillerin yer alması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Baklagiller arasında da özellikle nohut-buğday ikili ekim nöbeti sistemi en öne çıkan uygulamadır. Bu sisteme alternatif sistemler ise yazlık mercimek-buğday, kışlık mecimek-buğday ve aspir-buğday ekim nöbeti sistemleridir.