Orta Anadolu Merinosu koyunlarında verim özelliklerinin genetik ilerlemesinin değerlendirilmesi

Bu çalışmada, Orta Anadolu Merinosu (OAM) koyunlarında temel büyüme ve verimlilik özelliklerine ilişkin genetik parametreler, eğilimler ve kazanımlar, on yıllık performans ve soy kütüğü kayıtları (2013–2023; n = 13.920) kullanılarak nicel olarak değerlendirilmiştir. Analiz edilen özellikler doğum ağırlığı (DA), sütten kesim ağırlığı (SKA), günlük canlı ağırlık artışı (GCAA) ve Kleiber oranı (KO) olmuştur. Veri temizliği ve soy kütüğü doğrulamasının ardından, varyans kovaryans bileşenleri, doğrudan ve ana kaynaklı eklemeli etkileri içeren çok değişkenli hayvan modelleriyle, REML yöntemi (WOMBAT yazılımı) kullanılarak tahmin edilmiştir. Sabit etkiler (yıl, cinsiyet, doğum tipi, ana yaşı) R programında belirlenmiştir. Kalıtım derecesi (h²) tahminleri, özelliklerin orta düzeyde genetik kontrol altında olduğunu göstermiştir: DA = 0,408, SKA = 0,365, GCAA = 0,366 ve KO = 0,385. Ana kaynaklı varyans, tüm özelliklerde anlamlı bir katkı sağlamış ve özellikle KO için doğrudan varyansla karşılaştırılabilir düzeyde bulunmuştur; bu durum, maternal etkilerin önemini vurgulamaktadır. Genetik korelasyonlar, SKA ile GCAA arasında çok güçlü pozitif bir ilişki (rₐ = 0,994) ve KO'nın hem SKA (0,674) hem de GCAA (0,685) ile orta-yüksek düzeyde ilişkili olduğunu göstermiştir. DA ise doğum sonrası özelliklerle zayıf ve hafif negatif korelasyonlar göstermiştir; bu da büyük ölçüde farklı genetik kontrol mekanizmalarının etkili olduğunu düşündürmektedir. Genetik eğilim analizleri, özellikle 2015 yılından itibaren belirgin pozitif artış eğilimleri göstermiştir. 2013–2023 yılları arasında toplam genetik ilerleme SKA için anlamlı düzeyde pozitif olmuştur (+0,401 kg, +0,040 kg·yıl⁻¹) ve GCAA için de artış yönlü bulunmuştur (+0,051 kg, +0,005 kg·yıl⁻¹). Buna karşılık KO'da azalma (−0,255 birim, −0,026 birim·yıl⁻¹) ve DA'da hafif bir düşüş (−0.058 kg, −0.006 kg·yıl⁻¹) gözlenmiştir. 2022 yılı civarında görülen kısa süreli düşüş, daha küçük örneklem (n = 850) ve muhtemel çevresel dalgalanmalardan kaynaklanmıştır. Sonuç olarak, SKA ve GCAA pozitif, KO ise dengeleyici pozitif ağırlık veren çoklu özellik seleksiyon indeksi; büyüme ile yem verimliliğini uyumlu hale getirerek OAM sürülerinde uzun vadeli genetik, ekonomik ve çevresel sürdürülebilirliği artırabilir.