Orta ölçekli şantiyelerde asgari proje yönetim ihtiyaçlarını karşılayacak pratik bir kontrol sistemi önerisi

Dünya nüfusu her geçen gün artmakta ve bu artış da yeni medeni ihtiyaçlara sebep olmaktadır. İngilizcedeki anlamı ile de daha geniş bir çalışma alanını referans gösteren inşaat mühendisliği (civil engineering) medeniyetin yaşayacağı ortamı inşaa ederek bu ihtiyacın karşılanması noktasında çok büyük bir öneme sahiptir. Özellikle barınma, altyapı, çevre ve enerji konularında bitip tükenmeyecek bir ihtiyaç ve talep vardır. Mevcut yapı ve sistemlerin arttırılması ve eskiyenlerin yenilenmesi için sürekli bir çalışma ve döngü mevcuttur. Bu nedenle de inşaat sektörüne olan bağlılık beslenmekte ve büyümektedir. Öte yanda gayrisafi milli hasıla içerisindeki hacmi ile ülke ekonomisine yön veren bir sektör olduğu da tartışılmazdır. Ülke ekonomisi açısından önemli olan bir çalışma alanının da daha verimli ve daha sistemli olması yine ekonomiye büyük bir kazanç sağlayacaktır. 2000'li yıllarda uluslararası finansal kaynaklardaki genişlemenin ışığında Türkiye inşaat sektöründe bir devinim yaşanmıştır. Yapı üretim hacmindeki bu hızlı artış, profesyonel çalışma prensiplerini de beraberinde getirmektedir. Bu hızlı artışın belirli bir kontrol mekanizması altında kalması adına teknik şartnameler hazırlanarak bir kalite standardı yakalanmaya çalışılmakta ve denetim mekanizması ile de uygulamaların bu standartlara uygunluğu takip edilmektedir. Kamu ve özel sektör tarafından hazırlanan teknik şartnameler, istihdam edilen teknik kadrolar sayesinde ciddi birikimler sonucu ortaya çıkarılmıştır. Bu alanda yapılan tüm çalışmalar ve tespitler yapım sürecinin sağlıklı yürütülebilmesine yönelik standartları ve verileri geliştirmeyi amaçlamaktadır. Fakat ülkemizde özellikle orta ölçekli yüklenici firmaların bu verileri değerlendirip kendi yapılarına entegre etmesi, kurumsallaşmadan ve standardizasyondan uzak firma yapıları nedeniyle pek mümkün olamamıştır. Sektörün iç dinamikleri içerisindeki uygulama ve denetim problemlerine ek olarak, yapım yöntemleri ve proje yönetim kaynakları konusunda da problem yaşanacağı ön görülmektedir. Proje yönetimi temel felsefesinde yer alan kalite, zaman, iş güvenliği ve maliyet birbiri ile sıkı sıkı bağlıdır. Birinde yapılan değişiklik ötekilerinide etkilemektedir. Gerek yapım metodlarına dair bir değişiklik yaparken, gerek değer mühendisliği yaklaşımıyla inşaat firmalarına dair bir sistematik oluştururken, proje yönetiminin alt uzmanlık alanları olan bu kıstasların beraber düşünülmesi gerekmektedir. Tez çalışması kapsamında proje yönetimi alt uzmanlık alanları ile ilgili prosedürlerin / işlemlerin oluşturulması üzerine çalışmalar yapılmış ve yapılan çalışmaların inşaat sektörüne nasıl uygulanabileceği ele alınmıştır. İnşaat sektörü, özellikle otomasyon sistemlerinin kullanılabildiği diğer üretim sektörleri ile kıyaslandığında verimliliğin bir hayli düşük olduğu bir sektördür. Ayrıca standardize edilemeyen üretim nedeniyle de kalite açısından da yaşanan sıkıntılar bilinmektedir. İşin standartize edilmesi otomasyonu zorunlu kılmaktadır. İnşaat sektörü işçilik yoğun bir sektör olduğu için otomasyon düzenli raporlamaya dayanmaktadır. Bunun form ile yapılabilmesi mümkün kılınmaktadır. Özellikle henüz kurumsallaşmamış, kaynak ve veri tabanı tam anlamı ile oluşturulamamış orta ölçekli yüklenici firmaların, imalat ve kontrol sürecinde uygulanabilir ve kolay kullanılabilir bir proje yönetim sistemi ihtiyacı olduğu düşüncesinden hareketle gerçekleştirilen bu çalışmada; imalat kontrolü, maliyet ve zaman yönetimi ile iş güvenliği yönetim sistemlerini entegre olarak uygulayabilecekleri pratik bir planlama, kontrol ve raporlama sistemi oluşturulması amaçlanmıştır. Kalite ve süresel planlama kapsamında gerek maliyetlerin gerek yapılan işin aynı standartta yapıldığının tespitinin yanı sıra işin içerisinde iş güvenliği de vardır. İş güvenliğide kalitenin önemli bir parçasıdır. Özellikle basına yansıyan bir iş kazası olduğunda şirketlerin imajı oldukça sarsılmaktadır. Bu bağlamda formların bütünü yapım aşamasında kalite sürecini tanımlayacaktır. Proje yönetim sistematiğinin şantiye uygulamalarına entegre edilebilmesi için Türkiye'de kullanılan şartnameler baz alınarak imalata başlanmadan önce yapılması gereken optimum çalışmalar belirlenmeye çalışılmış, bu çalışmalar keşif özeti, iş programı ve malzeme temin süreci çerçevesinde sınıflandırılmıştır. Planlama kapsamında oluşturulan bu formlar proje yönetim sistemi adına minimum seviyede oluşturulması hedeflenen formları belirtmektedir. Tez çalışması kapsamında yapılan literatür taramalarında elde edilen kaynaklar ışığında, özellikle orta ölçekli yüklenici firmalar için kullanılması hedeflenen proje yönetim formları ile kolay bir şekilde malzeme temin ve iş programlarının çıkarılması, firmalara ait bir veri bankasının oluşturulması ve proje sonunda hedeflenen sürenin neresinde olunduğunun tespit edilmesi sağlanacaktır. Fakat proje yönetimi kapsamında profesyonel bir süresel planlamanın oluşturulabilmesi için dünyada bu işin standartı; kutu diyagram kullanan, proje planlamada kullanılan CPM (Critical Path Method) metoduna dayalı paket programlar ile planlama sürecinin desteklenmesi gereklidir. Kontrol amacıyla oluşturulan tip formlar sayesinde ise teknik şartnamelerde öngörülen standart bir üretim kalitesinin yakalanması sağlanırken, şantiyedeki tüm orta kademe yetkililerinin de planlama - kontrol süreçlerine katılımının sağlanması ve ayrıca yöneticilerin iş güvenliği kontrolleri ile projenin mali ve süresel hedeflerine odaklanması sağlanabilecektir. Bununla birlikte yine standart formlar ışığında tarafların ortak dil kullanması ve format çeşitliliğinin azaltılması sayesinde; zaman kayıplarının azaltılması, proje maliyetlerinin öngörülen mali bütçeyle karşılaştırılması ve hedeflenen şantiye yönetimi sağlanabilecektir. İş sağlığı ve güvenliği açısından formlarda ele alınan kısımlar, sahada teknik personelere çağrışım yaptıracak nitelikte hatırlatıcı kritik birkaç unsurdan meydana gelmektedir. İmalatta görevli teknik personelin özellikle 6331 sayılı kanun ve İnşaat işlerinde iş sağlığı ve güvenliği yönetmeliğinde bulunan bütün yükümlülükleri bilmesi gerekmektedir. İlerleyen süreçte yapılacak çalışmalarda çağrıştırıcı nitelikte konmuş olan iş güvenliği kontrol kriterlerinin mevzuatta bulunan kanun ve yönetmelikler çerçevesinde geliştirilmesi gerekecektedir. Proje yönetim kontrol formları hesap olarak sadece dört işlemden oluşan basit bir yapı gibi gözüksede, inşaat sektöründe yer alan firmaların en büyük sıkıntısı ellerinde olan verilerin bir intizam içerisinde tutulamamasıdır. Özellikle basit olarak tasarlanan form sayesinde birkaç işlemle ilgili imalata ait hesap kontrolleri hızlı bir şekilde yapılıp mali ve süresel sapmalar mevcut olup olmadığı anlaşılabilecektir. Ve herhangi bir sapma mevcut ise anlık olarak önlem alınması sağlanabilecektir. Proje yönetim kontrol formuna dayanarak hesaplanmış olan hem mali hem de süresel bütçe sapmaları firmalar adına çok büyük kaynak niteliği taşımaktadır. Özellikle bu sapmalar değerlendirilerek literatürde Kazanılan Değer Yöntemi olarak bilinen yol ile planlama sürecine geri dönüş yapılabilmelidir. Aksi takdirde yaşanan krizlere ait bir yönetim planı oluşturulamayacaktır.