Ortadoğu krizleri ve Türkiye (1950-1958)

II. Dünya Savaşı Avrupa'daki büyük güçleri ekonomik çöküntüyesürüklemiştir. Savaşın sonuna kadar Ortadoğu'da en önemli askeri güç olan ngiltere,savaşın getirdiği ekonomik çöküntü sebebiyle bir yandan askeri masraflarını gidermeyolu aramış diğer yandan da Ortadoğu'da ki askeri ve siyasi etkinliğini muhafazaetmeye çalışmıştır. ngiltere, önce bazı sömürgelerinden (Hindistan, Burma, SriLanka) çekilme kararı almış sonrada Türkiye ve Yunanistan gibi ekonomik olarakdesteklediği ülkelere daha fazla yardımda bulunamayacağını belirterek bu göreviABD'nin üstlenmesini istemiştir. II. Dünya Savaşı'ndan sonra Sovyetler Birliği'ninyayılma alanlarından biri olan Ortadoğu'nun savunulması ve burada komünizminyayılmasını engellemek için daha aktif bir politika izlenmesi gerektiği ABD vengiltere tarafından kısa sürede anlaşılmıştır.ABD ve ngiltere'nin Ortadoğu'yu Sovyetler Birliği'ne karşı korumak içingiriştiği çalışmalar, Ortadoğu'da 1950-1958 arasında meydana gelen krizlerin anasebeplerinden biri olmuştur. Türkiye ise bu süreçte batılı devletlerle geliştirdiği yakınilişkiler sebebiyle bu krizlerde taraf olmuştur.ngiltere'nin Ortadoğu'da siyasi ve askeri varlığını devem ettirmek içingiriştiği ilk proje Ortadoğu Komutanlığı'dır. Türkiye, NATO'ya üye olurken sözverdiği gibi bu projede ngiltere'nin destekçisi oldu. Ancak komutanlığın merkeziyapılmak istenen Mısır'ın bu teklifi reddetmesiyle bu proje hayata geçirilemedi.Mısır'dan gelen bu ret cevabı ngiltere'ye Ortadoğu ülkelerinin batılılarla bir ittifakayanaşmasının zor olduğunu gösterdi. Bu yüzden siyasi kimliği daha ön plana çıkanbir ittifak tasarısı ile Arap ülkelerine yaklaşmaya çalıştı. Ortadoğu SavunmaOrganizasyonu olarak belirlenen yeni proje de başarısızlığa uğradı.ABD'de Ocak 1953'te Eisenhower yönetiminin iktidara gelmesiyle ABD,Ortadoğu'da daha aktif rol oynamaya başladı. ABD Dışişleri Bakanı Dulles,tarafından geliştirilen Kuzey Kuşağı Projesi ve bunun hayata geçirilmesi için yapılanTürkiye-Pakistan Antlaşması, Bağdat Paktı'nın temelini oluşturmuştur.Bağdat Paktı, kurulduğu günden itibaren bölge ülkelerinin ve SovyetlerBirliği'nin tepkisiyle karşılaşmıştır. Türkiye, hem Bağdat Paktı'nın kuruluşaşamasında hem de paktın genişlemesinde izlediği aktif politika sebebiyle, BağdatPaktı'na karşı olan ülkelerle ilişkilerinin gergin olduğu bir sürece girmiştir.1956 yılında ortaya çıkan Süveyş Krizi, 1957 yılında ortaya çıkan SuriyeKrizi, 1958 Irak htilali ve aynı yıl ngiltere ve ABD'nin Lübnan ve Ürdün'e askerçıkarmasıyla sonuçlanan krizler boyunca Türkiye'nin izlediği politika Bağdat Paktıçerçevesinde batılı ülkelerle geliştirdiği yakın ilişkilerin etkisinde kalmıştır. Türkiyebu krizler boyunca aktif diplomasi ve bazen de askeri güç kullanarak Ortadoğuülkeleri ile ilişkilerini uzun yıllar olumsuz yönde etkileyecek bir politika izlemiştir.Bu tez, giriş ve sonuç bölümleri dışında yedi bölümden oluşmaktadır. Birincibölüm 1950-1953 yılları arasında ngiltere'nin Ortadoğu Savunma Projeleri elealınmaktadır. kinci bölümde ise ABD tarafından geliştirilen Kuzey Kuşağı Projesiincelenmiştir. Üçüncü bölümde Bağdat Paktı'nın kuruluşu, gelişmesi ve ortayaçıkardığı sonuçlarla beraber ele alınmıştır. Dördüncü bölümde Süveyş Krizi veTürkiye'nin bu kriz boyunca izlediği politika incelenmiştir. Beşinci bölümde 1957yılında Türkiye ve Suriye arasındaki gerginliğin sebep olduğu kriz incelenmiştir.Altıncı bölümde Irak htilali'nin ortaya çıkışı incelenmiş. Yedinci bölümde iseLübnan ve Ürdün'e ABD ve ngiltere güçlerinin çıkarma yapmasıyla gelişen Ürdünve Lübnan krizleri incelenmiştir.Anahtar Kelimeler: Türkiye, ABD, ngiltere, Irak, Mısır, Suriye, Lübnan,Ürdün, Ortadoğu, Bağdat Paktı.