Ortadoğu modernleşme sürecinde İran reformcuları Muhammed Hatemi örneği üzerine bir inceleme

Bu tez çalışması Ortadoğu bölgesinde uzun yıllardır modernleşme çabalarının belli dönemler içerisinde sonuç bulmasına bağlı olarak İran'daki dönüşümlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma giriş ve sonuç bölümleri haricinde altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm olan Modernleşen Ortadoğu başlığı altında Ortadoğu bölgesel ve kavramsal olarak tanımlanacak olup ikinci bölümde bölge içerisinde İran ve İran'ın tarihsel süreci ele alınacaktır. Üçüncü bölümde İran İslam Cumhuriyeti'nin Örgütlenmesine değinebilmemiz adına devlet yapısı ele alınacak olup başta dini lider ve cumhurbaşkanı kurumunun sistemdeki yeri anlamlandırılacaktır. Dördüncü bölümde ise siyasi grupların sağ ve sol bağlamındaki ayrışmaları sonucunda ortaya çıkan muhafazakar kesimlerin geleneksel yönetim anlayışına yer verilecektir. Devamında Şah yönetiminde modernizasyon sürecinin Ak Devrim boyutuna değinilerek Muhammed Musaddık önderliğinde Ulusal cephe hareketlerinin ön plana çıkması aktarılacaktır. İran İslam Devrimine giden yolda karizmatik lider imajını çizen Ayetullah Humeyni'nin Ak Devrim karşısında İslam Devriminin temellerini atmak istemesi beşinci bölümün konusunu oluşturmaktadır. Son bölüm olan altıncı bölümde ise Muhammed Hatemi'nin 1997 yılında yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminde beklenmedik bir aday olarak çıkması ve beraberinde seçimi kazanması ile reformist hareketlerin benimsenmesi irdelenecektir. Muhammed Hatemi döneminde basın hareketleri, muhafazakarların siyasal anlamda karalama çalışmaları, meclis seçimleri ve Ahmedinejad dönemine geçiş ele alınacaktır. Sonuç bölümünde genel bir değerlendirme yapılarak İran'da meydana gelen her siyasi dönüşümün önündeki engellerin neler olduğu ve bu durumun demokrasi açısından hangi zorlukları barındırdığı açıklanmak istenecektir. Muhammed Hatemi'nin gerçekleştirmek istediği reform hareketlerini ne ölçüde hayata geçirebildiği üzerindeki soru işaretleri cevap bulmaya çalışacaktır. Elde edilen veriler aracılığıyla dönemin anlamlandırılması için incelemeler farklı bir bakış açısıyla ortaya konacaktır. Çalışma içerisinde Cumhurbaşkanlığı kurumunun dini liderin arkasında sembolik bir anlam taşıması ele alınacak olup İran'ın beşinci cumhurbaşkanı olan Muhammed Hatemi'nin modernleşmeye olan katkısı ele alınacaktır. Bu konuya kadar gelinen kısımda neden demokrasinin sürekli sekteye uğradığı geniş bir şekilde ele alınacak olup muhafazakar ve reformist grupların arasında geçen mücadelenin derinine inilecektir.