Ortaöğretim düzeyinde ailelerin hanehalkı eğitim harcamalarının değerlendirilmesi

Ortaöğretimde çocuğu bulunan ailelerin yaptıkları hanehalkı eğitim harcamalarının türlerini ve miktarlarını belirlemeyi ve farklı sosyoekonomik düzeylerdeki aileler için bu harcamaların ne anlama geldiğini incelemeyi amaçlayan araştırma; nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin bir arada bulunduğu karma desenle yürütülmüştür. Araştırmada karma desen yaklaşımlarından paralel desen kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutu kapsamında durum çalışması deseni kullanılmıştır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ve maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi ile 15 ebeveyne uygulanmış görüşmeler aracılığı ile toplanmış, içerik analizi ile çözümlenmiştir. Maksimum çeşitlilik sağlayabilmek için öğrencilerin farklı sınıflardan olmasına ve okulların öğrenci aldığı çevrenin sosyoekonomik özelliklerine dikkat edilmiştir. Nicel boyutta ailelerin yapmış oldukları eğitim harcamaları tür ve miktarları ile bunların bazı değişkenlere göre karşılaştırılması amacıyla tarama deseni kullanılmıştır. Çalışmanın nicel kısımdaki örneklemi Tokat il merkezindeki kamuya ait okullarda farklı sosyoekonomik düzeylerde öğrenim gören, farklı sınıf kademelerinden küme örnekleme yöntemi ile belirlenmiş 371 öğrenci ebeveyninden oluşmaktadır. Nicel veriler anket yoluyla toplanmıştır. Görüşmelerde katılımcılara çeşitli betimleyici sorularla birlikte ortaöğretimin finansmanı hakkındaki düşünceleri, eğitim hakkı konusundaki sorunlar ve bu sorunların çözümü için devletten beklentilerine ilişkin görüşlerini belirlemek amacıyla yöneltilen sorulara da yer verilmiştir. Elde edilen nicel verilerin analizinde betimsel istatistik yöntemleri ve SPSS-26 paket programı kullanılarak Kruskall Wallis H testi ve Mann Whitney- U testi kullanılmıştır. Araştırmada hem nicel hem de nitel sonuçlara ulaşılmış ve bu sonuçların birbirini desteklediği görülmüştür. Buna göre ailelerin yapmış olduğu eğitim harcamaları; anne babanın eğitim düzeyi, anne-babanın meslek durumu, yaşadıkları yer ve hanenin aylık gelirine göre farklılaşmaktadır. Araştırmanın nitel bulgularına göre ebeveynlerin eğitime yükledikleri anlam sosyoekonomik durumlarına, geçmiş yaşantılarına, beklentilerine göre değişmektedir. Araştırmada ebeveynlerin önemli bir kısmının eğitime araçsal yaklaştıkları; eğitimi iyi bir gelecek, meslek ya da gelire sahip olmanın bir yolu olarak anlamlandırdıkları görülmektedir. Ayrıca ebeveynler çocuklarının eğitiminde en fazla sosyoekonomik farklılıkların ve yaşadıkları bölgelerin koşullarının sorun oluşturduğunu belirtmişlerdir. Ebeveynlerin neredeyse tümünün devletten beklentisi ise eğitimin kamusal olarak finanse edilmesi; ekonomik, bölgesel ve okullardan kaynaklı farklılıkların giderilmesidir.