Ortaöğretim kurumları yöneticilerinin okul sağlığı hizmetleri uygulamalarının eğitim sürecine yansımalarına ilişkin görüşleri: Tokat ili örneği

Bu araştırma, ortaöğretim kurumlarında görev yapan yöneticilerin, okullarda sunulan sağlık hizmetlerinin eğitim-öğretim sürecine (akademik başarı, devamsızlık durumu, okul terki vb.) etkilerine ilişkin görüşlerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, verilerin tutarlılığını sağlamak ve araştırma problemini derinlemesine analiz edebilmek amacıyla nicel ve nitel veri kaynaklarını bir araya getiren karma yöntem kullanılmıştır. Araştırma sürecinde, aynı konuya ilişkin farklı ancak birbirini tamamlayan verilerin elde edilmesi hedeflenmiş ve bu doğrultuda karma yöntemin bir alt deseni olan paralel desen tercih edilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunun evreni, Tokat il merkezindeki ortaöğretim kurumlarında görev yapan okul yöneticilerinden oluşmaktadır. Araştırmada mevcut durumu betimlemek amacıyla betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Nicel verilerin analiz sürecinde, betimsel istatistikler temel alınarak SPSS 26 paket programı kullanılmış ve frekans ile yüzde dağılımları üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Araştırmanın nitel boyutu, durum çalışması yöntemi çerçevesinde yapılandırılmıştır. Araştırma sürecinde, belirlenen ve oluşturulan kriterlere uygun durumların incelenmesini sağlamak amacıyla ölçüt örnekleme yöntemi benimsenmiştir. Araştırma kapsamındaki katılımcılar, 17 okul yöneticisinden oluşmaktadır. Nitel veri toplama sürecinde, uzman görüşleri doğrultusunda yarı yapılandırılmış görüşme soruları geliştirilmiş ve görüşme formunun araştırmanın amacına uygunluğu değerlendirilerek kapsam geçerliliği sağlanmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi tekniği kullanılarak sistematik bir şekilde çözümlenmiştir. Araştırma sonuçları, okul yöneticilerinin sağlık ve psikososyal eğitim konularında yetersiz bilgiye sahip olduğunu ve okul sağlık hizmetlerinin sınırlı bütçe ve yetersiz tıbbi donanım nedeniyle ciddi güvenlik riskleri taşıdığını ortaya koymaktadır. En yaygın sağlık sorunları arasında görme bozuklukları, astım ve diyabet öne çıkarken, sigara kullanımı, dengesiz beslenme, yetersiz fiziksel aktivite ve stres ise öğrenciler için temel risk faktörleri olarak tanımlanmaktadır. Eğitim kurumlarında temizlik, atık yönetimi ve içme suyu güvenliğine dair eksiklikler öğrenme ortamını olumsuz etkilemektedir. Ayrıca, sağlık taramaları düzenli olarak yapılamamakta ve sağlık hizmetlerinin genel olarak yetersiz olduğu gözlemlenmektedir. Sağlık hizmetleri alanında öne çıkan sorunlar arasında maddi imkânsızlıklar, temizlik bütçesi ve personel eksikliği, fiziksel mekân yetersizliği, yasal düzenlemelerin eksikliği yer almaktadır. Yöneticilerin okul sağlığı hizmetleri konusunda daha kapsamlı bir eğitim alması gerekliliği öne çıkarken, sağlık personeli eksikliği, revir odalarının bulunmaması ve fiziksel mekân yetersizliği sağlık hizmetlerinin etkin sunumunu engellemektedir. Bunun yanı sıra, aile hekimleri ile okullar arasındaki bilgi akışının sınırlı olması, sağlık hizmetlerinin koordinasyonunu zorlaştırmaktadır. Düşük sosyoekonomik geçmişe sahip öğrenciler ve ailelerin sağlık farkındalığının düşük olduğu, okul yöneticilerinin ise acil durum müdahalelerinde eksiklikler gösterdiği belirlenmiştir. Kız öğrenci ve obez bireylerin damgalanma riski taşıdığı, bunun psikososyal gelişim ve eğitim süreçlerini olumsuz etkilediği görülmektedir. Öğrencilerin sağlık durumları ile akademik başarı ve devamsızlık oranları arasında önemli bir ilişki olduğu saptanmıştır. Psikolojik sorunlar ve obezite, akademik başarıyı ve sosyal uyumu olumsuz etkilerken, sağlık sorunları devamsızlık oranlarını artırmaktadır. Okul sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesi için sağlık kliniklerinin kurulması, bölgesel okul hekimliği birimlerinin oluşturulması ve düzenli sağlık taramalarının gerçekleştirilmesi önerilmektedir. Öğrenci sağlığının daha etkin izlenebilmesi adına aile hekimleri ve sağlık formatörlerinin görevlendirilmesi, e-Okul sisteminin sağlık kuruluşlarıyla entegre edilmesi ve fiziksel aktivitenin artırılması amacıyla ilgili kurumlarla iş birliği yapılması tavsiye edilmektedir. Ayrıca, okul ortamında hijyenin sağlanması için ölçüm sistemlerinin kullanımı ve hava kalitesinin sensörlerle izlenmesi önerilmekte, sağlık teknolojilerinin sunduğu fırsatlar kadar potansiyel risklerine de dikkat çekilmektedir.