Ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi bağlamında geri dönüşüm kavramına yönelik metaforik algılarının ve çizimlerinin analizi

Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler dersi kapsamında ortaokul 5. Sınıf öğrencilerinin "Geri Dönüşüm" kavramına ilişkin algılarını metaforlar ve çizimler aracılığıyla ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, ortaokul 5. Sınıf öğrencilerinin "Geri Dönüşüm" kavramına yönelik oluşturdukları metaforlar ve çizimler analiz edilmiştir. Araştırmaya katılan her bir öğrenciden "Geri dönüşüm…gibidir; çünkü…" metaforunu tamamlamaları ve geri dönüşüm kavramıyla ilgili bir çizim yapmaları istenmiştir. Nitel araştırma deseniyle yürütülen çalışmanın örneklem grubunu 2024-2025 eğitim öğretim yılında İstanbul ili Sarıyer ve Arnavutköy ilçelerinde öğrenim gören 386 5. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Bu verilerin analiz aşamasında ise 36 veri geçersiz sayılarak 350 geçerli veri elde edilmiştir. Yapılan resimlerin analizi sonucunda ise 87 öğrencinin çizimleri geçersiz sayılarak toplam 263 geçerli veri elde edilmiştir. Ortaokul 5. sınıf öğrencilerinden elde edilen verilerin analizinde ve yorumlanmasında içerik analizi yöntemi kullanılmış olup, araştırmanın sonucunda ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin Geri Dönüşüm kavramını hangi metaforlar ve çizimler ile ifade ettikleri tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre metaforlardan elde edilen veriler gruplara ayrılmış ve öğrencilerin en çok değindikleri temalar "İnsan Ruhunun Sessiz Mucizeleri: Umut, Direniş ve Yeniden Başlama" ve "Hayal Gücüyle Yeniden Yaratmak: Onarma, Tasarlama ve Sanat Yoluyla Dönüşüm" olmuştur. En az değindiği temalar ise "Eşyaların Hikayesi Bitmez: Nesnelerin Yeni Görevlerle Dönüşümü" ile "Doğanın Kendini Yenileme Gücü: Canlılık Döngüsü ve Ekolojik Umut" olmuştur. Çizimlerden elde edilen veriler gruplandırıldığında ise en çok değinilen tema "Tüketen İnsan, Tükenen Ruh" en az değindikleri tema ise "Çöpten Gelen Güzellik" olmuştur. Araştırma sonucunda, metaforlar ve çizimlere bakıldığında genel olarak benzer temaları içerdiği görülmüştür. Her iki ifade şeklinde de öğrencilerin geri dönüşümü genellikle tehlikeli, yıkıcı etkiye sahip ve geri döndürülemez bir süreç olarak algıladıkları aynı zamanda da alınabilecek olan çeşitli önlemler ve çözümler dahilinde iyileştirilebilen bir süreç olarak değerlendirdikleri görülmektedir. Anahtar kelimeler: Metafor, ortaokul öğrencileri, geri dönüşüm, sosyal bilgiler