2.065
Arşivlenen Tez
7
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Anabilim Dalı
Sosyal bilgiler dersinde dijital oyunlaştırmanın öğrencilerin akademik başarılarına, dijital okuryazarlık düzeylerine, derse yönelik tutum ve motivasyonlarına etkisi
Oyunlaştırma, farklı mekanik ve dinamiklerin bir araya gelmesiyle oluşan, öğrenmeye teşvik eden ve motivasyonu arttıran bir yaklaşımdır. Özellikle teknolojinin gelişmesiyle birlikte oyunlaştırmanın dijital ortamlarda farklı bir boyut aldığı söylenebilir. Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler dersinde dijital oyunlaştırmanın öğrencilerin akademik başarılarına, dijital okuryazarlık düzeylerine derse yönelik tutum ve motivasyonlarına etkisini incelemektir. Araştırma, 2023-2024 eğitim öğretim yılında, Isparta il merkezinde bulunan bir devlet ortaokulunda 7. sınıfta öğrenim görmekte olan 53 öğrenci ile yürütülmüştür. Karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desenin kullanıldığı araştırmanın nicel kısmında öntest sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmada deney grubu (N=28) öğrencileriyle oyunlaştırma etkinliklerinin yer aldığı bir süreç yürütülürken kontrol grubu (N=25) öğrencileri öğretim programında yer alan etkinlikler doğrultusunda ilerlemiştir. Nicel veri toplama aracı olarak akademik başarı testi, dijital okuryazarlık, tutum ve motivasyon ölçekleri kullanılmıştır. Araştırmanın nitel kısmında ise fenomenoloji araştırma deseni kullanılmıştır. Nitel veriler odak grup görüşme formu aracılığı ile toplanmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde bağımlı örneklem t testi (paired samples t test) ve bağımsız örneklem t testi (independent sample t test) kullanılmıştır. Nitel veriler içerik analiz tekniği ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda oyunlaştırma yöntemi kullanılarak bir uygulama süreci geçiren deney grubu öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde akademik başarı durumlarının, derse karşı tutum ve motivasyonlarının, öğretim programında yer alan etkinlikler doğrultusunda ilerleyen kontrol grubu öğrencilerine göre anlamlı bir farklılığa sahip olduğu söylenebilir. Bu durum oyunlaştırmanın öğrencilerin akademik başarı, tutum ve motivasyonları üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Deney ve kontrol grubu öğrencileri arasında dijital okuryazarlık düzeyi açısından anlamlı bir farkın ortaya çıkmadığı görülmüştür. Katılımcılarla yapılan görüşmelerde oyunlaştırmanın derse karşı tutum ve motivasyonlarını olumlu etkilediği ve akademik başarılarını arttırdığı yönünde ifadeler kullanmışlardır.
Deprem bölgesindeki ortaokul öğrencilerinin deprem algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Sosyal bilgiler dersinin deprem bölgesinde yaşayan öğrencilerde deprem bilinci oluşturmadaki rolünü inceleyen bu araştırma, Şanlıurfa merkez ilçelerindeki imam hatip ve diğer ortaokullarda öğrenim gören 1006 öğrenciyi kapsamaktadır. Çalışmada Türkiye'nin aktif deprem kuşağında yer alması ve 6 Şubat 2023'te meydana gelen büyük felaket sonrası deprem bölgesinde yaşayan öğrencilerde sosyal bilgiler dersinin afet farkındalığına etkisinin ne olduğunun belirlenmesi hedeflenmiştir. Araştırmada Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ve 2018 yılı Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı kapsamında sosyal bilgiler müfredatının farklı öğrenme alanları incelenmiş; öğrencilerin bu derslerde edindikleri bilgileri günlük yaşamla ne ölçüde ilişkilendirebildikleri değerlendirilmiştir. Deprem bilincinin sınıf düzeyi, cinsiyet, sosyo-ekonomik durum, ebeveyn eğitimi ve bölgesel risk gibi değişkenler üzerinden nasıl şekillenebileceğine ağırlık verilerek araştırma yapılmıştır. Veri toplama sürecinde Deprem Tutum Ölçeği kullanılarak Deprem Bilgi Ölçeği ile çalışma desteklenmiştir. Ölçeklerin güvenirlik katsayıları sırasıyla 0.85 ve 0.78 olarak hesaplanmıştır. Parametrik testlerle gerçekleştirilen analizlerde t-testi ve ANOVA uygulanmış, çalışmada ANOVA'da gözlenen farklar için Scheffe testi kullanılmıştır. Literatürde elde edilen verilerle uyumlu şekilde öğretmen ve öğrencilerin bilgi düzeyleri, müfredat içerikleri, coğrafi, kültürel etmenler ile uygulama yöntemlerinin afet bilinci üzerinde doğrudan etkili olabileceğine ulaşılmıştır. Sonuç olarak sosyal bilgiler dersinin deprem bölgesinde yaşayan öğrenciler üzerinde afet farkındalığı oluşturmadaki etkisinin sınırlı olduğu ortaya konulmuştur. Çalışmada öğrencilerde içselleştirme düzeyinin düşük olduğu, bilgilerin günlük yaşamla ilişkilendirilme kapasitesinin zayıf kaldığı görülmüştür. Araştırma bulgularına göre depremi yaşamış olmak, öğrencilerin bilgi ve tutum puanlarında anlamlı bir fark yaratmamıştır. Cinsiyet, sınıf düzeyi, ekonomik durum, bölgesel risk ve tatbikat katılımı gibi değişkenlerde deprem puanlarında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır. Sadece ebeveyn eğitim düzeyinin, öğrencilerin deprem puanları üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler, deprem bilinci, öğrenci tutumu, afet eğitimi, müfredat, eğitim değişkenleri.
Naki Tezel'in "Türk Masalları" adlı kitabının çocuk edebiyatının temel ilkeleri bakımından incelenmesi
Masal türü, halk edebiyatı alanında çocuk eğitimine katkıları ile ön plana çıkan ürünlerden biridir. Masalların çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi, son yıllarda birçok araştırmacının akademik araştırma alanlarından biri olmuştur. Bu araştırmada ünlü masal araştırmacısı Naki Tezel tarafından derlenmiş masallardan oluşan "Türk Masalları" adlı eserin biçim ve içerik özellikleri çocuğa görelik ilkesi başta olmak üzere çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada, örneklem grubunda yer alan ve Naki Tezel tarafından derlenerek "Türk Masalları" adlı kitapta toplanan elli dört adet masal, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Masalların çözümlemesi; tasarım ve içerik özellikleri başlıkları altında gerçekleştirilmiştir. Tasarım özellikleri bölümünde masalların kapak, sayfa, punto, resim, boyut nitelikleri ele alınmış; içerik özellikleri başlığında masallar konu–kurgu, izlek– tema, ileti, dil ve anlatım, eğitsel ve yazınsal ilkeler karakter ve çevre özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Çözümlemeler çerçevesinde Naki Tezel'in "Türk Masalları" adlı VI eserinde yer alan masalların genel olarak çocuk okurlara okuma alışkanlığı kazandırabilecek ve estetik zevk verecek nitelikte olduğu fakat bazı masalların gerek tasarım gerekse de taşıdığı eğitsel değerler açısından çocuğa görelik prensibine ters düştüğü tespit edilmiştir.
Daristana Şêrîn masal setindeki masalların Türkçeye çevrilmesi ve bu masalların Türkçe eğitimi açısından uygunluğunun incelenmesi
Masallar, öğrencilerin diğer edebi metinlere nazaran daha keyifle okudukları veya kendilerine okunduğunda daha keyifle dinledikleri metinlerin başında gelmektedir. Nitelikli ve öğrencilerin seviyelerine uygun olarak yazılan masallardan eğitimde daha fazla yararlanmak gerekir. Bu araştırmanın amacı Kürtçe yazılmış bazı masalların Türkçeye çevrilerek bu masalların Türkçe eğitiminde kullanılabilirliğini incelemektir. Bu araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Daristana Şêrîn masal setinin orijinali yayınevinden temin edildikten sonra Türkçeye çevrilmiştir. Bu sette yer alan masallar teker teker dil, anlatım, içerik ve değerler açısından incelenmiştir. Hangi masalda hangi değere ilişkin kaç örneğin olduğu tablo halinde gösterilmiştir. Ayrıca bu masalların okunabilirlik açısından ortalama hece ve cümle uzunlukları temel alınarak bu masallara ait zorluk dereceleri tablo haline getirilmiştir. Araştırmada bu masalların gerek dil anlatım ve içerik açısından gerekse değerler eğitimi açısından ilköğretim düzeyine uygun olduğu ve Türkçe ders kitaplarında kullanılabilecekleri sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çocuk Edebiyatı, Masallar, Türkçe Eğitimi, Değerler, Okunabilirlik
Ortaokul öğrencilerinin okuma motivasyonları ile Türkçe dersi akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Bingöl ili örneği)
Bu araştırma öğrencilerin okuma motivasyonu ile Türkçe dersi akademik başarıları arasındaki ilişkiyi tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla Bingöl iline bağlı Sultan Abdulhamid Han Ortaokulu öğrencilerinin Türkçe dersi akademik başarıları ile okuma motivasyonları arasındaki ilişki incelenmiştir. Nicel yöntemlerden biri olan tarama ile yürütülen bu araştırma Sultan Abdulhamid Han Ortaokulunun 5, 6, 7 ve 8. sınıflarının A/B/C şubelerinde eğitim gören 395 öğrenciden elde edilen verilere dayanmaktadır. Öğrencilerden veri elde edilirken 29 maddeden oluşan dört seçenekli likert tipi Türkçeye uyarlanan okuma motivasyonu ölçeğinin analiz sonuçları, öğrencilerin 2018-2019 yılı sonunda elde ettikleri Türkçe dersi ortalamaları ile karşılaştırılmıştır. Araştırma alt problemleri kapsamında öğrencilerin okuma motivasyonları ile Türkçe dersi akademik başarıları arasında; cinsiyete, sınıf düzeyine, anne ve baba eğitim düzeyine, evinde kütüphane bulundurma durumuna ve okul öncesi eğitim alma durumuna göre bir farklılaşma olup olmadığı araştırılmıştır. Araştırma bulguları incelendiğinde öğrencilerin cinsiyete, anne ve baba eğitim düzeyine göre anlamlı bir farklılaşma tespit edilmemiş; sınıf düzeyine, evinde kütüphane bulundurma durumuna ve okul öncesi eğitim alma durumuna göre anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarından hareketle araştırmaya ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Okuma, Motivasyon, Akademik Başarı, Bingöl, Türkçe Dersi.
Teknoloji destekli eğitimin özel eğitim öğrencilerinin okuduğunu anlama becerilerine etkisi
Yapılan bu araştırma teknoloji destekli eğitimin özel eğitim öğrencilerinin okuduğunu anlama becerilerine etkisini tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla hafif zihinsel engelli 6. sınıf öğrencilerinden meydana gelen çalışma grubunun okuduğunu anlama düzeyine teknoloji desteğinin etkisi sınanmaya çalışılmıştır. Karma desende tasarlanan bu araştırma hafif düzeyde zihinsel engele sahip 20 ortaokul öğrencisinden elde edilen nicel ve nitel verilerle gerçekleştirilmiştir. Deney ve kontrol grupları için 2018 Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda yer alan bilgilendirici, hikâye edici ve şiir metin türlerin alt türleri olan 9 türe ait metinler haftalık periyotlarla hem deney grubuna hem kontrol grubuna sunulmuştur. Birbirine denk olan bu gruplardan, kontrol grubu öğrencilerine ilgili metinler geleneksel öğretim yöntemleri ile sunulmuş olup deney grubundaki öğrencilere ise etkileşimli tahta aracılığıyla bu metinler sunulmuştur. Metinler işlendikten sonra öğrencilere, her metin için ayrı ayrı hazırlanan 5 soruluk metin değerlendirme ölçeği uygulanmıştır. Testler, her bir soru 20 puan olarak hesaplanmak için toplam 100 puan üzerinden değerlendirilmiştir. Son testin ardından 2 hafta sonra yapılan Kalıcılık Testi yardımı ile öğrencilerin okudukları metinleri anlamlandırma düzeyleri analiz yöntemiyle tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırma bulguları incelendiği zaman, deney grubuyla kontrol grubundaki öğrencilerin ön test puanları arasında önemli bir fark bulunamamıştır. Fakat öğrencilere son test olarak uygulanan Kalıcılık Testi puanları karşılaştırıldığında deney grubuyla kontrol grubunda bulunan öğrencilerin puanlarının arasında istatistiki bakımdan ciddi bir farkın bulunduğu anlaşılmıştır. Araştırma neticesinde deney grubunda bulunan öğrencilerin son test puanlarının kontrol grubunda bulunan öğrencilerin puanlarından daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Kalıcılık Testinin ardından deney grubu öğrencilerinin teknoloji destekli eğitime yönelik görüşlerini almak amacıyla hazırlanan 5 soruluk Uygulama Değerlendirme Formu öğrencilere sunulmuş ve bu sorulara verilen cevaplar içerik analizi yöntemi ile incelenmiştir. Araştırma bulguları ışığında yapılan uygulamaya ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Okuduğunu Anlama, Türkçe Öğretimi, Özel Eğitim, Teknoloji, Dil Becerileri, Materyal Geliştirme, Öğretim Programı
TYT sınavına hazırlanan öğrencilerin Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalıkları ve seviyeleri
Yapılan bu araştırmada TYT sınavına hazırlanan öğrencilerin Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalık düzeylerine yönelik analizler yapılmıştır. Araştırma sürecinde toplanan verilerin analizinde, SPSS-22 programı kullanılmış olup elde edilen bulgular tablolara dönüştürülerek araştırma problemlerine yanıt aranmıştır. TYT sınavına hazırlanan öğrencilerin Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalık düzeylerine yönelik veriler analiz edilmeden önce Kolmogorov-Smirnov testi ile normallik kontrolü yapılmıştır. Yapılan kontrollerde araştırma verilerinin normal dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Bu bağlamda, araştırma verilerinin analizinde parametrik analiz yöntemleri kullanılmıştır. TYT sınavına hazırlanan öğrencilerin Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalık düzeyleri, aritmetik ortalama ve standart sapma gibi betimsel istatistikler hesaplanarak incelenmiştir. Ayrıca Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalık düzeyinin cinsiyete ve okul türüne dayalı farklılaşma durumu bağımsız gruplar t-testi; sınıf düzeyi, yaş ve okul değişkenlerine dayalı farklılaşma durumu ise ANOVA analizi ile incelenmiştir. Araştırmaya katılan öğrencilerin demografik verilerinin incelenmesinde frekans ve yüzde analizi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2019–2020 yılında, Siirt ilinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı liselerde eğitim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Yapılan analizler sonucunda TYT sınavına hazırlanan öğrencilerin Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalık düzeylerinin çok yüksek olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarından hareketle çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Okuma, Okuma Stratejileri, Üstbilişsel Farkındalık
Kemalettin Tuğcu'nun romanlarında erdemler ve rol model karakterler
Çocuklara yönelik hikâye edici metinlerin çocukların kişisel gelişimi ve eğitimi üzerinde önemli katkıları vardır. Türk edebiyatında bu anlamda değerlendirilebilecek çok sayıda hikâye edici metin bulunmaktadır. Kemalettin Tuğcu'nun romanları bu metinler arasında değerlendirilebilecek niteliktedir. Çalışmada Kemalettin Tuğcu'nun çocuk romanlarındaki rol model karakterler, Türkçe Öğretim Programı'nda (2019) yer alan "Erdemler" teması bağlamında incelenmiştir. Yapılan çalışmanın amacı, incelenen romanlardaki karakterlerin rol model olma yönlerini erdemli davranışlar ilişkisiyle ortaya çıkarmaktır. Çalışma toplam beş bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın amacı ve önemi, problem durumu, kapsam ve sınırlılıklar belirtilmiştir. Birinci bölüm, çalışmanın kavramsal çerçevesini içermektedir. İkinci bölümde araştırmanın yöntem ve metodu belirtilmiştir. Üçüncü bölümün ilk kısmı, çalışmanın temel bölümünden oluşan bulgu ve yorumlardan ibarettir. Bu bölümde sınıflandırmaya esas alınan erdemli davranışlar hakkında genel bilgiler yer almaktadır. Romanlardaki rol modellerin karakter özellikleri verilerek erdemli davranışlar sıralanmıştır. Erdemlerin sonunda rol model karakterlerin başlıklara dağılımını gösteren bulgular tabloya dökülmüştür. Üçüncü bölümün ikinci kısmında ise incelenen romanlardaki rol model karakterler, çocuk ve yetişkin olmak üzere özelliklerine göre iki tabloda gösterilmiştir. Son olarak, tezin dördüncü bölümünde sonuç ve öneriler sunularak incelenen romanlar; Türkçe eğitimi, çocuk edebiyatı, karakter eğitimi ve karakterlerin rol model olmaları yönünden değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda incelenen romanların çocukların rol model alabilecekleri karakterler üzerinde kurgulandığı tespit edilmiştir. Bu tespite göre Kemalettin Tuğcu'nun romanları Türkçe eğitiminde bir materyal olarak kullanılabilecek niteliktedir.
Ahmet Mithat Efendi'nin romanlarında çocuğa görelik ilkesi ve erdemler
Geçmişten günümüze çocuk eğitimi konusunda yüzbinlerce eser kaleme alınmıştır. Bu eserlerin önemli bir kısmını ise, çocuk hikâye ve romanları oluşturur. Çocuk konusuna önemle yer veren yazarlardan birisi de Ahmet Mithat Efendi'dir. Ahmet Mithat Efendi, her eserinde okuyucusuna mesaj olarak, alınması gereken bir ders vermek ister. Bu mesajlarını bazen kahramanları vasıtasıyla bazen de kendisi bir yazar olarak vermeye çalışır. Kimi zaman da tercihi okuyucuya bırakır. Yine erdemli insan yetiştirmek her toplumda önemsenen bir konudur. Bu öneminden dolayı son yıllarda bu alanda birçok akademik çalışma yapılmıştır. Bu sahada bizim de bir katkımız olsun diye Ahmet Mithat Efendi'nin bir kısım romanlarındaki Erdem konusu bu açıdan incelemeye tabi tutulmuştur. Romanlarda tespit edilen erdemler, çocuğa görelik olarak da değerlendirilmiştir. Konunun kapsamı da göz önünde bulundurularak Ahmet Mithat Efendi'nin on romanı temel alınmıştır. İncelemeye esas alınan romanlar şunlardır: Felatun Bey ile Rakım Efendi, Hüseyin Fellâh, Paris'te Bir Türk, Acâyib-i Âlem, Diplomalı Kız, Bahtiyarlık, Dürdane Hanım, Vah, Hayret, Demir Bey yahut İnkişaf-ı Esrar. Bu çerçevede tezimizin konusu Ahmet Mithat Efendi'nin Romanlarında Çocuğa Görelik İlkesi ve Erdemler olarak belirlendi. Çalışma, Ön Söz ve Girişten sonra iki bölüm, sonuç ve önerilerden oluşmaktadır. Ön Sözde çalışmanın amacı belirlenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde tezin amacı, önemi, materyal ve yöntemi konusunda kısaca bilgiler verilmiştir. Burada yine çalışmanın sağlam bir temele oturması için "Öncesinde Yapılmış Olan Akademik Çalışmalar" alt başlığıyla bu sahada önceden yapılmış olan tüm akademik çalışmalara da bir başlık açılarak onlar hakkında da kısaca bilgiler verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünün üst başlığı "Kavramsal Çerçeve"dir. Alt başlıklarda ise "Ahmet Mithat Efendi ve Roman", "Çocuk Kitaplarının Taşıması Gereken Özellikler", "Romanların Çocuk Eğitimine Katkısı" ve "Çocuğa Görelik İlkesi" yer almaktadır. Hem giriş kısmında hem de bu bölümde çalışmanın teori kısmı oluşturulmaya çalışılmıştır. Tezin ikinci kısmının üst başlığı "Erdemler ve Çocuğa Görelik" şeklinde oluşturulmuştur. Eser incelemesi kısmındaki bu bölümde, Erdemler ve Çocuğa Görelik genel başlığı altında elde edilen asıl malzeme tasnif edilip tahhlil edilmiştir. Erdemler ve çocuğa görelik konusu; Adalet, Azim, Cömertlik, Paylaşma, Dayanışma, Kardeşlik, Yardımlaşma, Dostluk, Dürüstlük, Güven, Ahlaklı Olma, Saygı, Sevgi ve Vefa şeklinde bir tasnife tabi tutulmuştur. Elde edilen bulgular bu başlıklar çerçevesinde yorumlanmıştır. Yine bu tasnifte yer alan kelime ve kavramların anlam ve önemine de kısaca değinildikten sonra bu konuların, incelemeye esas alınan romanlarda, nasıl işlendiği tespit edilip irdelenmiştir. Sonuç ve öneriler kısmında ise elde edilen tüm bulgular vurgulanmış ve bu konuda yapılması gerekenler de birer öneri olarak tüm akademik camianın dikkatlerine sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Ahmet Mithat, Roman, Hikâye, Edebiyat, Çocuğa Görelik, Erdem, Eğitim.
Aslı Der'in "Kayıp Rüyacı" adlı eserinde yer alan fiilimsilerin tespiti ve Türkçe öğretimi bakımından değerlendirilmesi
Dil bilgisi konuları arasında önemli bir yer tutan fiilimsiler, öğrencilerin kavramada zorluk yaşadığı konular arasında yer almaktadır. İlk olarak ortaokul 8. sınıf kazanımları arasında yer alan fiilimsilerin ezberlettirmeden öğretilmesi önem teşkil etmektedir. Nitekim fiilimsilerin okuma etkinlikleri ile sezdirilerek öğretilmesi kalıcı öğrenmeye de katkı sağlamaktadır. Aynı zamanda fiilimsilerin sezdirme yöntemi ile verilmesi, 2018 Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda da öngörülen ve tavsiye edilen bir husustur. Bu araştırmada, Aslı Der'in ''Kayıp Rüyacı'' adlı eserinde yer alan fiilimsilerin tespit edilmesi ve Türkçe öğretimi bakımından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Bu kapsamda araştırmada, öncelikle fiilimsi kavramı tanımlanmış; fiilimsilerin türleri ve ekleri hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra ''Kayıp Rüyacı'' adlı eserde yer alan cümleler tek tek incelenmiş ve bu cümlelerdeki fiilimsi grupları tespit edilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular sonucunda, ''Kayıp Rüyacı'' adlı eserde 2.802 adet fiilimsinin kullanıldığı belirlenmiştir. Ayrıca eserde yer alan isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiillerin oransal olarak benzer olduğu, bu nedenle eserin fiilimsilerin öğretimi açısından kullanılmasının uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Türkçe dersi öğretim programındaki on kök değerin öğretimine yönelik metin derleme çalışması
Bu araştırmanın amacı Türkçe Dersi Öğretim Programı'ndaki "Kök Değerlerin" öğrencilere daha kolay ulaşmasını sağlamaktır. Bunun için de on kök değer ayrı ayrı ele alınmış; her bir değere ait hikâye, masal ve şiir derlemesi elde edilmiştir. Araştırma, nitel araştırma yönteminin doküman analizi tekniği kullanılarak yürütülmüştür. Değerlerin tespit edilmesinde ölçüt olarak MEB tarafından öğretim programlarında belirlenen on kök değer kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma materyalini hikâye, masal ve şiir türlerinden oluşan 21 kitap, öğrenci şiirleri ve internet verileri oluşturmaktadır. Doküman inceleme yöntemiyle elde edilen veriler içerik analizi ile incelenmiştir. Çalışmadaki on kök değerin tekrarlanma sıralaması şöyledir: sevgi (111 kez), dostluk (52 kez), yardımseverlik (50 kez), öz denetim (44 kez), saygı (43 kez), sabır (36 kez), vatanseverlik (34 kez), sorumluluk (31 kez), dürüstlük (28 kez), adalet (26 kez). Toplamda ise 456 değer analizi gerçekleşmiştir. Genel anlamda incelenen tüm masal, şiir ve hikâye türlerinde on kök değerden en çok veri sevgi değerinden en az veri adalet değerinden elde edilmiştir. Sonuç olarak on kök değer derlemesiyle ilgili birçok şiir, hikâye ve masal derlemesi gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla metin analizleri yapılmış çocuklara, velilere ve öğretmenlere önerilerde bulunulmuştur. Derlemesi gerçekleştirilen bu on kök değer özellikle ortaokul öğrencilerine faydalı bir kaynak olmuştur.
Anadolu Masalları ve bu masalların Türkçe öğretimindeki yeri üzerine bir inceleme
Temel dil becerilerinden dinleme, insanın doğumuyla hatta anne karnında başlayan süreçle birlikte edindiği ilk dil becerisidir. Birey öğretim hayatına başlayana kadar bazı sözlü edebiyat ürünlerini ailesinden, çevresinden dinleme yoluyla öğrenir. Masal da bu sözlü edebiyat ürünlerinden biridir. Diğer türlere göre dil ediniminde, dilin zenginliğini, kültürün dile yansıyan halini sezdirmede ve öğretmede daha etkilidir. Bu yüzden Türkçe öğretiminde genelde masalların özelde de Anadolu Masallarının kullanımı önemli bir yere sahiptir. Anadolu Masallarının Türkçe öğretiminde kullanımının doküman analizi yöntemiyle incelendiği bu çalışmada elde edilen veriler ve çıkarılan sonuçlar dil öğretiminin masallar üzerinden daha kalıcı öğrenmelerle gerçekleştirilebileceğini göstermektedir. Masalların kültür aktarımında üstlendiği doğal görev, kültürün önemli bir unsuru olan dilin aktarımında da aynı paralelliği kurmaktadır. Bu yüzden Türkçe öğretiminde hedeflenen dört temel dil becerisi olan okuma, konuşma, dinleme, yazmanın ve bunlara ek sezdirilerek anlatılması planlanan dil bilgisi konularının genelde masal ile özelde de Anadolu Masalları ile birleştirilmesi ile anlamlı öğrenmeler sunacağı öngörülmektedir.
Çocuk edebiyatı çerçevesinde Hafize Çınar Güner'in eserleri üzerine inceleme
Bu araştırmada, Hafize Çınar Güner' in çocuklar için yazmış olduğu eserlerin çocuk edebiyatı çerçevesinde incelenmesi amaçlanmıştır. Eserlerin çocuk edebiyatı ve çocuk eğimindeki yeri ve önemi ortaya konmaya çalışılmıştır. Kavramsal çerçeve kısmında çocuk edebiyatı ile ilgili bilgilere, yazarın hayatına, edebi kişiliğine ve eserlerine ilişkin bilgiler verilmiştir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Bu çalışmadaki veriler yazılı materyallerin analizini kapsayan doküman incelemesi tekniği ile toplanmıştır. Çalışmanın materyali olarak yazarın 18 adet çocuk edebiyatı kitabı seçilmiştir. Yazarın bu eserleri, çocuk edebiyatı çerçevesinde ele alınarak iç yapı ve dış yapı unsurları bakımından incelenmiştir. İç yapı unsurları olarak konu, varlık kadrosu, dil ve anlatım başlığı altında deyimler, ikilemeler, yazım ve noktalama hataları ele alınıp incelenmiştir. Dış yapı unsurları kapsamında değerlendirme yapılmış ayrıca eserde kullanılan resimler yorumlanarak incelenmiştir. İncelenen eserlerin genel olarak ilgili yaş grubundaki çocuklara uygun olduğu tespit edilmiş, öğretmenlere ve velilere tavsiye edilmiştir. Çalışmanın sonuna yazar ile yapılan röportaj ve kitaplardaki bazı resimler eklenmiştir.
Çocuk romanlarında tematik dönüşüm (18-20. yüzyıl)
Çocuk edebiyatı; merkeze çocuk ve çocukluk kavramlarını alan, çocuğun hayatı keşfetme serüvenine rehberlik eden yazınsal ürünler olarak karşımıza çıkmaktadır. Çocuk edebiyatının odağı çocuk üzerinedir. Dolayısıyla çocuğun ilgi, ihtiyaç, hayal dünyasını dikkate almak suretiyle çocuğun dünyasına girmeye ve ona yol göstermeye çalışmaktadır. Aynı zamanda çocuğun düzenli kitap okuma becerisinin gelişmesini sağlayarak onda estetik zevklerin gelişmesini ve hayatının sonraki evrelerinde gerek okuma gerek sosyal bağlamda doğru ve sağlıklı seçimler yapmasını sağlamaktadır. Araştırmada incelenen eserler; 18, 19 ve 20. yüzyılda kaleme alınan toplam on üç çocuk romanı ile sınırlı tutulmuştur. Nitel araştırma yoluyla yapılan çalışmada bulgulara doküman analizi ile ulaşılmıştır. Yüzyıllara göre çocuk eserlerindeki tematik dönüşüm unsurlarının incelendiği çalışmada; 18. yüzyıl için Daniel Defoe'nin Robinson Crusoe, Jonathan Swift'in Güliver'in Gezileri; 19. yüzyıl için Jules Verne'nin Dünyanın Merkezine Yolculuk, Johanna Spyrı'nin Heıdı, Carlo Collodi'nin Pinokyo, Lewis Carroll'un Alice Harikalar Diyarında, Robert Louis Stevenson'un Define Adası ve 20. yüzyıl için Michael Ende'nin Momo, Eleanor H. Porter'in Pollyanna, James Matthew Barrie'nin Peter Pan, Gülten Dayıoğlu'nun Işın Çağı Çocukları, Antoine de Saint Exupery'nin Küçük Prens, Jose Mauro de Vasconcelos'un Şeker Portakalı eserleri irdelenerek tematik dönüşüme dair saptamalarda bulunulmuştur. Tez çalışmasının giriş kısmında araştırmanın amacı ve önemi, yöntemi, kapsamı, sınırlılığı ve problem durumu açıklanmıştır. İkinci bölümde çalışmanın yöntemine; üçüncü bölümde incelemeye alınan eserlerden elde edilen bulgular ve bulgulara yönelik yorumlara yer verilmiş olup içerik analizi ve tematik dönüşümün romanlara izdüşümü alt başlıklar dâhilinde incelenmiştir. Araştırma sonucunda 18. yüzyıldaki eserlerde din olgusu, 19. yüzyıldaki eserlerde macera ve bilim 20. yüzyıldaki eserlerde de dünya savaşlarının insanlar üzerideki etkisi ve bireyselleşmeye evrilmiş temaların işlendiği tespit edilmiştir.
Çocuk edebiyatı eserlerine psikanalitik bir yaklaşım (Roald Dahl'ın çocuk kitapları örneği)
Yirminci yüzyılda Sigmund Freud'un yarattığı etkiyle bir bilim haline gelen psikanaliz, sanat-edebiyat yapıtlarının eleştirisinde büyük yer tutmuştur. Freud, sanatçının yaratma eylemi ile nevroz arasında sıkı bir ilişki bulmuş ve bilinçaltının yaratmadaki rolünü belirlemeye çalışmıştır. Yaratıcılığı gündüz düşlerine benzeten Freud; kendini gerçekleştirme olanağı bulamayan eski bir isteğin, tatmin edilmemiş arzuların, itilerin hayal dünyasında tatmin yolları aradığını ileri sürmüştür. Bu bakımdan edebi yapıtlar, yaratıcılarının gündüz düşlerini yansıtan somut bir belge niteliği taşımaktadır. Çağdaş psikanalize yön veren isimler arasında yer alan Jacques Lacan, bilinçdışının bir dil gibi yapılandığını söyler. Lacan, Freud'un işaret ettiği (rüya, dil sürçmesi, espri, histerik ve saplantılı belirtiler gibi) bilinçdışı oluşumlarını, Ferdinand de Saussure'ün yarattığı modern dilbilim araçlarıyla, özellikle de gösterge kavramıyla yeniden okumuş; psikanalize yeni bir bakış açısı kazandırmıştır. Çalışma kapsamında Roald Dahl'ın çeviri çocuk edebiyatı eserleri, Freud ve Lacan'ın psikanalitik kuramı çerçevesinde yorumlanmış, çözümlenmiştir. Çalışmada Roald Dahl'ın bilinçaltının yaratmada rolü belirlenmiş, yapıtlardaki bilinçaltı- bilinçdışı unsurların işlerliği değerlendirilmiştir. Edebi yapıtın özünde bilinçdışı bir fantezinin olduğu düşünüldüğünde, bilinçdışı ögelerle bezenmiş iletilerin çocuk okura olan etkisi irdelenmiş; yapıtlardaki tüm dilbilimsel söylemler, semboller değerlendirilmiştir. Çalışma bulgularına göre, Dahl'ın çocukluk çağındaki travmatik anılarının edebi hayatına da etki ettiği görülmüştür. Dahl'ın yapıtlarının temel kurgusu içerisinde tekrarlanan imgeler, belirli temalar yapısal olarak merkezi bir 'anlam'a işaret etmektedir. Yazarın simgesel düzenin acımasızlığından, ürkütücülüğünden bir başka âleme (kurguya) kaçışı, bilinçaltının yaratmadaki rolünü ifade etmektedir.
Almıla Aydın'ın çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi
Bu araştırmada, Almıla Aydın'ın çocuklar için yazmış olduğu eserlerin çocuk edebiyatının temel ilkelerine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini Almıla Aydın'ın 2019 yılına kadar yazmış olduğu 18 çocuk kitabı oluşturmaktadır. Eserler çocuğa görelik ilkesi başta tutularak tasarım ve resim, konu- kurgu, izlek, dil ve anlatım, kahramanlar, çevre, ileti, eğitsel ve yazınsal ilkeler başlıklarına göre incelenmiştir. Almıla Aydın'ın eserleri incelendiğinde kitapların yaş seviyelerine ve yazıldığı yaş seviyesinin özelliklerine göre yazıldığı gözlemlenmiştir. Eserlerin tasarım ve resim özellikleri bakımından yaş seviyelerine uygun olduğu ve resimlemelerinin seviye farklılıkları gözetilerek kullanıldığı görülmüştür. Eserlerde seçilen konu ve izlekler yaş seviyelerine uygun olarak kullanılmış ve çocukların ilgisini çekebilecek konulardan seçilmiştir. Kahramanlar küçük yaş seviyelerinde hayvanlardan; ileriki yaş seviyelerinde ise çocuklardan seçilmiştir. Bu durum çocukların kendisini kahramanın yerine koyarak kendisini esere ait hissetmesi bakımından başarılıdır. Yapıtlarda dil ve anlatım okuyucuya uygun olarak kullanılmış, çocukların anlamakta zorlanacağı dil ve anlatım unsurlarından uzak durulmuştur. Eğitsel ve yazınsal ilkeler bakımından incelendiğinde eserlerde öğretici unsurlar sezdirerek kullanılmış, eğitici unsurlar konu süzgecinden geçirilerek eğlenceli bir şekilde verilmiştir. Bütün bu bulgulardan yola çıkıldığında incelenen eserlerin çocuk edebiyatına ve çocuk edebiyatının temel ilkelerine uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Ahmet Şerif İzgören'in çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi
Bu araştırmada, Ahmet Şerif İzgören'in çocuklar için yazmış olduğu eserlerin çocuk edebiyatının temel ilkelerine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın materyalini Ahmet Şerif İzgören'in 2020 yılından önce kaleme aldığı sekiz çocuk kitabı oluşturmaktadır. Eserler çocuğa görelik ilkesi ön planda tutularak dış yapı, iç yapı ve eğitim ilkeleri başlıklarına göre incelenmiştir. Ahmet Şerif İzgören'in eserleri incelendiğinde hem iç yapı hem de dış yapı bakımından genel olarak çocuklara uygun olduğu tespit edilmiştir. İzgören'in eserlerinde hem iç yapı hem de dış yapı açısından çocuklara uygun olmayan bazı unsurlar da saptanmıştır. İncelenen eserlerin tamamının eğitim ilkeleri açısından hedef kitleye uygun olduğu sonucuna ulaşılmış ve çocukların kişiliğine katkı sunacak olumlu özelliklere sahip olduğu tespit edilmiştir.
Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin öğrencilerin okuduğunu anlama becerisini geliştirmeye etkisi
Bu çalışma ortaokul 5-8. sınıflarda okutulan Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin değerlendirme bölümündeki okuduğunu anlama sorularının, öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerine etkisini incelenmesidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme yapılarak betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Çalışmada Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerde 1928 soru incelenmiş, incelenen soruların 964 tanesi okuduğunu anlama sorusu olarak değerlendirilmeye alınmıştır. Bu sorular Türkçe Öğretim Programı'ndaki okuma kazanımları dikkate alınarak kazanımların bilişsel basamakları tespit edilmiş, kazanımların bilişsel düzeyi belirlendikten sonra kazanımlara uygun hazırlanan sorular dört sınıf düzeyinde okuma öncesi, okuma sırası ve okuma sonrası etkinlikler şeklinde değerlendirilmiştir. Son olarak Türkçe ders kitabında bulunan okuduğunu anlama sorularının sınıf ve yaş düzeylerine uygunluğu açısından değerlendirilmiş, Chall'ın gelişim basamaklarına göre yorumlanmıştır. Araştırmanın sonucunda ortaokul 5-8. sınıf düzeyinde en fazla kavrama ve hatırlama basamaklarında sorular sorulduğu görülmüştür. Soruların Türkçe Öğretim Programı'ndaki kazanımların hedeflediği bilişsel beceri seviyelerine uygun olarak hazırlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf ve yaş düzeyi arttıkça soruların temsil ettiği bilişsel beceri seviyelerinde azalma olduğu görülmüş, ayrıca sorular hazırlanırken öğrencilerin sınıf ve yaş düzeylerinin dikkate alınmadığı sonucuna da ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türkçe Öğretimi, Ders kitabı, Etkinlik, Okuma
Naki Tezel'in "Türk Masalları" kitabında toplumsal cinsiyet rolleri ve kadın–erkek ilişkileri
Sözlü edebiyat ürünlerinden olan masallar, çocukluktan itibaren karşılaştığımız ilk edebi türlerdendir. Olağanüstülükle süslü kurgu dünyasında tüm olmazları oldurup; anlatıcısına, dile getiremediği hislerini, hayallerini, sitemlerini, simgesel bir dille ifade etme fırsatı sunan masallar, insan gerçeğini hayalî unsurlar ile insana yansıtmaktadır. Anlatılarda çatışmanın zeminini oluşturan ödüllendirilen ve cezalandırılan davranış ile duygular toplumsal ahlakın bilgisini taşımaktadır. Toplum hayatını düzenleyen kurallar ve genel kabuller masal kahramanları üzerinden aktarılmaktadır.Naki Tezel'in derlediği "Türk Masalları" isimli kitapta bulunan elli dört masal metni, çalışma boyunca toplumsal cinsiyet rolleri ve kadın erkek ilişkileri merkezinde incelenmiştir. Olağanüstü kurgu içine yerleştirilen cinsiyetlere dair toplumsal kabuller ve beklentiler saptanmış, kimliklerin inşa süreçleri masal metinleri üzerinden izlenmiştir. Masal metinlerinden elde edilen toplumsal cinsiyete dair bulguların sosyolojik-psikolojik bağlamda değerlendirilmesi ve böylece kimliklerin yeniden üretim süreçlerine anlatıların etkisinin ortaya çıkarılması çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde yapılan literatür okumaları ile elde edilen bilgiler sunulmuş, kavramsal ve kuramsal çerçeve bilimsel bir zeminde tamamlanmıştır. İkinci bölümde çalışmanın örneklem grubunu oluşturan masal metinlerinin derleyicisi olan Naki Tezel'in biyografisi verilmiştir. Araştırmanın metodolojisinin açıklandığı üçüncü bölümden sonra incelenen masal metinlerinden elde edilen bulgular belirlenen başlıklar altında sunulmuştur. Tartışma, öneriler ve sonuçtan oluşan son bölümde elde edilen veriler daha önce yapılan araştırma sonuçları ile karşılaştırılmış, yorumlanmış, gelecek çalışmalardan beklentiler ile saptanan problemlere çözüm önerileri sunulmuştur. Türk masallarının cinsiyetçi söylem ışığında incelendiği çalışmamızda elde edilen veriler masal dünyasından yansıyan kadın ve erkek temsillerinin gerçek hayat karakterleri ile aynı minval üzere olduğunu göstermektedir. Türk toplumunun ataerkil yapısı ve bu yapı içinde şekillenen cinsiyet algısı masallarımızdaki kadın- erkek varlığı üzerinde açıkça görülmektedir.
Çocuk edebiyatı ve çocuk eğitimi çerçevesinde Şermin Yaşar'ın eserlerinin incelenmesi
Çocuk edebiyatı alanının yaygınlık kazanmaya başlaması, çeşitli türlerde eserlerin meydana gelmesine olanak sağlamaktadır. Bu çalışmada; farklı türlerde nitelikli eserler kaleme alan, geniş kitlelere hitap eden yazar, Şermin Yaşar'ın çocuklara yönelik yazdığı eserleri, çocuk edebiyatının temel ilkeleri doğrultusunda incelenmiştir. Eserlerinin çocuk edebiyatı ve çocuk eğimindeki yeri ve önemi ortaya konmaya çalışılmıştır. Şermin Yaşar'ın 1 romanı, 4 masal kitabı ve 8 öyküsü çalışmanın örneklemini oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı, Şermin Yaşar'ın çocuk kitaplarının, çocuk edebiyatının temel ilkeleri olan içyapı ve dış yapı unsurları bakımından uygun olup olmadığını belirlemektir. Betimsel tarama modelinin kullanıldığı çalışmada, veriler doküman incelemesi tekniği ile toplanmış, içerik analizi yöntemi ile de analiz edilmiştir. Çalışmanın kuramsal çerçevesinde, çocuk edebiyatı ve çocuk eğitimi hakkında genel bilgilere, yazarın hayatına ve eserlerine yer verilmiştir. Bulgular kısmında Şermin Yaşar'ın eserleri içyapı ve dış yapı özellikleri bakımından incelenmiştir. Çalışmanın sonuç kısmında ise yazarın eserlerinin genel olarak çocuk edebiyatı ilkelerine uygun olduğuna, anne- babalara, eğitimcilere ve akademisyenlere kaynak niteliğinde olduğu sonucuna varılmıştır.
Türkiye'deki çocuk kütüphaneleri ile ilgili bir araştırma
Temel dil becerileri, çocukların hem akademik hayatına hem de sosyal hayatına etki eder. Bundan dolayı erken yaşta geliştirilecek olan dil becerileri, çocukların ileriki yaşamına olumlu etki edecektir. Çocukların yaşamını bu denli etkileyecek olan dil becerilerinin geliştirilmesi sürecini, okullar dışında da devam ettirmek sürecin kalıcılığını artıracaktır. Temel dil becerilerinin geliştirilmesi sürecine çocuk kütüphanelerinin dâhil edilmesi, çocuğun dil becerileri eğitimini sürekli hale getirmede de yardımcı olacaktır. Bundan dolayı çocuk kütüphanelerinin bugünkü durumunun bilinmesi, temel dil becerileri eğitimi için geliştirilecek hizmetlere katkı sağlayacaktır. Her şeyin değiştiği dünyada çocuk kütüphanelerinin de değişmesi, çağa ayak uydurması, çocuk kütüphanelerinin varlığının devamı konusunda önem taşımaktadır. Bu durumdan ötürü, geleneksel kütüphanelerin sunduğu kitap hizmeti dışında çocuklar için farklı hizmet türlerinin sağlanması, çocuk kütüphanelerinin geleceğini de etkileyecektir. Araştırmada Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı bağımsız çocuk kütüphaneleri incelenmiştir. Çalışmada tarama deseni kullanılmıştır. Çocuk kütüphanelerinin mevcut durumu hakkında istatistiki bilgilere Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğünden ulaşılmıştır. Ayrıca çocuk kütüphanelerinin mevcut durumu hakkında daha fazla bilgi edinmek amacı ile velilere, çocuk kütüphanesini aktif kullanan çocuklara ve kütüphaneyi kullanmayan çocuklara uygulanmak üzere üç farklı yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Araştırmada bulgulardan hareketle çocuk kütüphanelerinin mevcut durumunun yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca velilerin ve çocukların görüşlerinin, çocuk kütüphanelerinin mevcut durumunun yetersiz olması ile örtüştüğü görülmüştür.
KKKTC 5. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan metinlerin çocuk edebiyatı bağlamında incelenmesi
Ders kitapları ve kitaplarda yer alan metinleröğrencilerin eğitim sürecinin önemli bir parçasıdır. Bu noktadan hareketle de ders kitaplarında yer alan metinlerin seçimi yapılırken hassas davranılmalıdır. Öğrencilerin Türkçeye ait bilgilerinin oluştuğu ve geliştiği ders olan Türkçe dersi ve haliyle Türkçe ders kitabı anadil öğretimi açısından da oldukça önemli bir konumdadır. Türk dilini doğru aktarmasının yanında kitapta yer verilen metinlerin de çocuğa ve çocuk edebiyatına uygun olması gereklidir.Doküman incelemesi yöntemiyle yapılan araştırmada, 2018 yılında basılmış olan KKTC Türkçe ders kitabında yer alan metinlerin biçim ve içerik yönünden çocuk edebiyatına uygun olup olmadıkları irdelenmiştir. Söz konusu çalışma sadece okuma metinleriyle sınırlandırılmış olup 48 metni kapsamaktadır. Bu metinler çocuk edebiyatının biçim ve içerik özellikleri kapsamında tek tek değerlendirilmiştir. Araştırmamızın sonucunda, metinlerin çoğunlukla çocuk edebiyatı özelliklerine uygun olduğu gözlemlenmiştir. Fakat bazı metinlerde yazım yanlışları, noktalama yanlışı, görsel içerik uyumsuzluğu, çocuklar açısından olumsuz örnek teşkil edecek; şiddet, ölüm gibi ifadelere rastlanmıştır. Sonuç olarak KKTC 5. Sınıf Türkçe ders kitabının genel itibariyle çocuk edebiyatına biçimsel ve içerik açısından uygun olduğu ancak daha özenli ve yanlışsız olması gerektiği kanaatine varılmıştır.
Başbakan Necmettin Erbakan'ın konuşma metinlerinde söz varlığı
Bu çalışma, eski başbakanlarımızdan Prof. Dr. Necmettin Erbakan'ın başbakanlık döneminde yapmış olduğu konuşmalar incelenmek suretiyle, konuşmalarında geçen söz varlığı unsurlarının tespiti amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında, TBMM Genel Kurul Konuşmaları ve TBMM Parti Grup Konuşmaları başlıkları altında toplam 19 konuşma metni incelenmiştir. Konuşma metinleri, belirlenen analiz çerçevesinde incelenmiş ve inceleme sonucunda belirlenen söz varlığı unsurları tasnif edilmiştir. Metindeki söz varlığı unsurları atasözleri, deyimler, kalıp sözler, terim anlam, kalıplaşmış ifadeler, tekrar öbekleri, argo ve yabancı sözcük kullanımı olmak üzere sekiz başlık altında incelenmiştir. Bunun yanı sıra, konuşmalarındaki mizahi ifadeler de incelenmiştir. Parti Grup Konuşmaları ve Meclis Genel Kurul Konuşmaları, içerdikleri söz varlığı unsurları altında ayrı ayrı belirlenmiştir. Ancak aynı ana başlık altında kullanılan tekrar edilmiş söz varlığı unsurlarından sadece biri alınmıştır. Bu çalışmada, sözcüklerin köken olarak ait olduğu diller belirlenmiştir. Ayrıca iki ana başlık altında 129 deyim, 146 terim, 48 tekrar öbeği, 80 kalıp söz, dokuz (9) kalıplaşmış ifade, üç (3) argo ve bir (1) atasözü tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, mizahi olduğu düşünülen 20 ifadenin de kullanıldığı sonucuna varılmıştır.
Tahir Alangu'nun "Billur Köşk Masalları" adlı kitabının çocuk edebiyatının temel ilkeleri bakımından incelenmesi
Bu çalışmada Tahir Alangu'nun "Billur Köşk Masalları" adlı derleme masal kitabı, çocuk edebiyatının temel ilkeleri bağlamında incelenmiştir. "Billur Köşk Masalları" adlı kitaptaki toplam on dört masal, nitel araştırma türlerinden olan doküman analizi yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Kitapta geçen masallar, şekil ve içerik özelliklerinin alt başlıkları altında incelenmiştir. Şekil özelikleri başlığı altında masallarda boyutlar, kâğıdın cinsi, kapak ve cilt, sayfa düzeni, harfler, yazım ve noktalama işaretleri ve resim özellikleri ele alınmıştır. İçerik özellikleri başlığı altında masallar konu, tema, karakterler, dil ve anlatım, ileti, çevre ve eğitsel ilkeler açısından incelenmiştir. Yapılan incelemeden elde edilen sonuçlar ışığında Tahir Alangu'nun "Billur Köşk Masalları" adlı masal kitabının verdiği mesajların ve işlediği temaların büyük ölçüde çocuk okurlara uygun olduğu görülmüştür. Bu uygunluğun tüm masallar için söylenmesi doğru değildir. Kitaptaki bazı masallarda çocuklara uygun olmayan konuların kurgulandığı, taşıdığı eğitsel ilkeler yönüyle sakıncalı mesajların olduğu, çizilen görsellerin çocuklarda şiddet ve korku duygularını uyandıracak cinsten ögeleri barındırdığı ve çocukların seviyelerine uygun olmayan sözcüklerin kullanıldığı tespit edilmiştir.
Çocuk edebiyatından hareketle çocuk hakları ile ilgili bir araştırma
Çocuk edebiyatı eserleri kurguları içerisinde çeşitli mesajlar barındırmaktadır. Bu araştırmanın amacı Türkiye' de satılan yerli ve yabancı çocuk kitaplarında çocuk haklarının düzeyi ve nasıl yer verildiğini belirlemektir. Bu araştırma tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın veri kaynağını, 2019 yılında Türkiye' de internet aramasında çıkan kitap satış mağazalarından Kitap Yurdu, İdefix ve D&R sitelerinde çok satılan yazınsal çocuk kitapları oluşturmaktadır. Bu kapsamda belirlenen 11 kitaptan doküman incelemesi yoluyla elde edilen veriler, betimsel olarak incelenmiştir. Araştırma ile Çocuk Hakları Sözleşmesi'nde yer alan temel çocuk haklarından çocukların eşitliği hakkı, çocukların gelişme hakkı, çocukların korunması hakkı, çocukların büyümesi ve sağlığı hakkı, çocukların aşağılanmasının önlenmesi hakkı, çocukların katılım hakkı, birlikte yaşama kültürü, çocuk kültürü ilkesi esas alınarak okumalar gerçekleştirilmiştir. Çalışma ile beraber, çok satılan çocuk kitaplarında insan haklarından hareketle çocuk haklarının sezinletilmesine dönük iletilerin bulunduğu ve bu iletilerin bazılarının cümlelerde doğrudan aktarıldığı, bazılarının ise dolaylı (örtük) olarak verildiği görülmüştür. Çocukların çocuk hakları sözleşmesinde geçen esas haklarını duyumsatan ve iletilerini örtük olarak veren kitaplarla buluşturulması gerekir. Çocuklara dönük yazılan diğer yapıtların da aynı amaç ve bakış açısıyla incelenmesi gerektiği bu araştırma kapsamında varılan bir sonuçtur.
Ortaokul 8.sınıf öğrencilerinin konuşma becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Konuşma hayatın her alanında çok büyük bir paya sahiptir. Bireyin kendini ifade etmesinin yollarından biridir. Konuşma yeteneği sayesinde birey başkalarıyla iletişime geçebilmekte ve kendini ifade edebilmektedir. Yapılan bu araştırmada, ortaokul 8.sınıf öğrencilerinin konuşma becerilerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla araştırmanın temelini oluşturan problem ve alt problemlere dayalı olarak nicel araştırma yöntemi benimsenerek gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmada nicel araştırma yöntemi çerçevesinde kullanılan araştırma desenlerinden tarama araştırması kullanılmıştır. Verilerin toplanmasında 33 madde ve 5 alt boyuttan oluşan Ortaokul Öğrencileri İçin Konuşma Kaygısı Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma, Siirt ilinde öğrenim gören ve ortaokul 8.sınıfa giden 810 öğrenciye ulaşılıp elde edilen verilere dayanmaktadır. Verilerin analiz edilmesinde ise öğrencilere ait kişisel bilgilerin analizinde yüzde (%) ve frekans (f) değerleri kullanılmıştır. Araştırma kapsamında şu alt problemlere ulaşılmıştır. Bunlar öğrencilerin konuşma becerilerinin; cinsiyet değişkenine, evlerinde kütüphane olup olmama durumlarına, okudukları kitap sayısına ve ailenin ekonomik durumuna göre konuşma becerisi ve kaygıları arasında bir farklılık var mıdır? sorularına yanıt aranmaya çalışılmıştır. Çalışma bulguları neticesinde öğrencilerin konuşma becerileri ile cinsiyetleri, evlerinde kütüphane olma durumları ve kitap okuma sayısı durumlarına göre anlamlı bir fark bulunurken ailenin ekonomik durumuna yönelik bir farklılaşma tespit edilmemiştir. Araştırma sonuçlarından yola çıkılarak ileriye dönük yapılacak olan araştırmalar ve araştırmacılar için önerilerde bulunulmuştur.
Dünya çocuk klasiklerinde çocuk kahramanların problem çözme becerileri
Bu çalışmada dünya çocuk klasiklerinden oluşan toplam 44 eser incelenmiştir. Bu eserlerde çocuk kahramanların problem çözme becerileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmadaki kitap seçiminde random tekniği kullanılmıştır. Seçilen eserlerden 22 tanesi çalışmaya uygun olarak esas alınmıştır. Geriye kalan 22 eser ise konu bakımından incelenerek çocuk ve çocuk edebiyatı ilkelerine uygun örnekler içermediğinden (argo, şiddet, cinsellik ve çocuk kahraman olmaması vb.) çalışmanın sonuç kısmında ayrıca belirtilmiştir. İncelenen eserlerde yer alan kahramanlar; gündelik yaşamlarında karşılaştıkları problemlere (aile bireyleri ile ilgili problemler, anlam ve kavramaya bağlı problemler, bireysel ifade ve anlatıma bağlı problemler, görev ve sorumluluğa bağlı problemler, hayvan ve diğer canlı türleri ile ilgili problemler, iletişime bağlı problemler, kişisel merak ve öğrenmeye bağlı problemler, korkuya bağlı problemler, maddi duruma bağlı problemler, diğer problemler) ne gibi çözümler aramaktadırlar, bu problemleri çözerken nasıl bir yol izlemektedirler ve kimlerden yardım almaktadırlar. Bu tür soruların cevapları çalışma kapsamında değerlendirilmiştir. Çalışmada, çocuk okurların gündelik hayatında son derece önemli yer tutan problem çözme, çıkarımda bulunma, analiz yapma ve değerlendirme gibi üst düzey bilişsel becerilerini geliştirebilecekleri düşünülmektedir.
İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin akademik başarısını artırmada masal ve drama ile zenginleştirilmiş uygulamaların etkisi
İnsan yaşantısındaki değişiklikler hayatın her alanında olduğu gibi eğitim alanında da birtakım yenilikleri zorunlu kılmaktadır. Masal ya da dramanın ders anlatımında kullanılmasına yönelik çok sayıda araştırma bulunmaktadır. Ancak ikisinin birlikte kullanımının ilkokul öğrencilerindeki akademik başarıya etkisinin araştırıldığı bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışma ilkokul 4.sınıf öğrencilerinde akademik başarının artırılmasında masal ve drama ile zenginleştirilmiş uygulamaların etkisinin incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışma Gaziantep ilindeki bir devlet okulunda 4. sınıfta bulunan denk hazırbulunuşluk seviyesindeki iki grupla yürütülmüş ve araştırmada deneysel desen kullanılmıştır. Öntest ile belirlenen denk bilgi birikimindeki iki grup, deney ve kontrol grubu olarak belirlenmiştir. Deney grubuna masal ve drama ile zenginleştirilmiş ders planı uygulanırken kontrol grubuna geleneksel öğretim yöntem ve teknikleriyle ders anlatımı yapılmıştır. Gerçekleştirilen ders anlatımlarının ardından gruplara sontest uygulanmış ve sonuçlar SPSS programında incelenerek raporlanmıştır. Sonuç olarak masal ve drama etkinlikleriyle zenginleştirilmiş ders anlatımının yapıldığı deney grubunda geleneksel yöntemlerle ders anlatımı yapılan gruba göre ders başarısının anlamlı şekilde daha yüksek çıktığı tespit edilmiştir.
Türkçe eğitimi için yeni bir masal türü: Anti masallar ve anlatıların anti masal bağlamında yeniden üretimi
Masallar; kültürden kültüre, coğrafyadan coğrafyaya aktarılan ve toplum hafızasına yerleşerek yayılan türler olmalarının yanı sıra edebiyat-toplum ekseninde kültürel birtakım kodların ortaya konmasında da birer araç niteliğindedir. Yüzyıllardır derlenen masallar, üretimi olduğu ideolojilerin devamlılığını sağlamada önemli bir yere sahiptir. Toplumdaki baskın ideolojinin bahşettiği cinsiyet rolleri de masallar aracılığıyla yayılagelir. Bu açıdan bakıldığında masallar, gerek sahip oldukları gizil sembol ve iletilerle gerekse toplumsal cinsiyet rollerin aktarımı ile yeniden okumalara müsait ve irdelenebilir nitelikleri de bünyesinde barındırır. Anti masallar ise sahip oldukları söylem ile anlatılardaki geleneksel ileti ve rollere karşı yeni anlamlar üretir. Masallardaki gelenekselliğe karşın değişen dünya düzeninde rolleri geliştirir, değiştirir; gizil anlam ve sembolleri ifşa eder. Çalışma bir giriş ve dört ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın kuramsal çerçevesinden bahsedilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde masal kavramı üzerinden işlevleri sıralanmıştır. Akabinde geleneksel masallarda yer alan sembol ve iletiler ile toplumsal cinsiyet rolleri alt başlıklara ayrılarak irdelenmiştir. İkinci bölümde anti masal, bir tür olarak ele alınmış; seçili anti masal örnekleri, olay örgüleri ve özne-eylem tabloları eşliğinde sunulmuştur. İkinci bölümün sonuç kısmında ise geleneksel masallar ile anti masal örnekleri arasındaki farklılıkları somutlaştırmak adına alıntı cümleler eşliğinde karşılaştırmalara gidilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümü anlatıların anti masal bağlamında yeniden üretimine ayrılmıştır. Değerlendirmelerden elde edilen sonuçlara, tartışmaya ve önerilere ayrıca yer verilmiştir. Tarafımızca altı adet eser, anti masal türüne uygun şekilde kaleme alınmıştır. Çalışmanın sonunda masallarda yer alan cinsiyet rollerine ilişkin kültürel simgeler ortaya konmuştur. Anti masal türünün dönüştürücü işlevi ile cinsiyet rollerine ilişkin standartların birer dayatma olduğu saptanmıştır. Anti masal türündeki eserlerin değişen dünya düzeninde ders kitaplarında yer alabileceği de ayrıca önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Anti masal, Türkçe eğitimi, Kurmaca metin, Yeniden üretim
Türkçe öğretmenlerine göre okul müdürlerinin iletişim becerileri ile okul kültürü arasındaki ilişki (Siirt ili örneği)
Bu araştırma ile Siirt ili örnekleminden hareketle okul müdürlerinin iletişim becerileri ile okul kültürü arasındaki ilişkinin Türkçe öğretmenlerinin bakış açılarına göre incelenmesi amaçlanmıştır. İlişkisel tarama modelindeki araştırmanın evrenini 2020-2021 eğitim- öğretim yılında Siirt'te kamu okullarında görev yapan 328 Türkçe öğretmeni oluşturmaktadır. Evrenden basit tesadüfi örnekleme yoluyla seçilen 254 Türkçe öğretmeni araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Kamu okullarında görev yapan Türkçe öğretmenleri; okul müdürlerinin okul kültürleri ölçeğinin toplamında güçlü ancak geliştirilmesi gerektiğini, okul müdürlerinin iletişim becerileri ölçeğinin toplamında ise üst düzeyde etkili olduğunu düşünmektedirler. Cinsiyet, yaş, öğrenim durumu, mesleki kıdem, çalışılan okuldaki görev süresi, medeni durum ve çalışılan okuldaki öğretmen sayısı değişkinlerine göre Türkçe öğretmenlerinin algılarında okul müdürlerinin okul kültürü düzeyleri ve iletişim becerileri benzemektedirler. Türkçe öğretmenlerinin algılarına göre okul müdürlerinin iletişim becerileri ile okul kültürü düzeyleri arasında pozitif yönde yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Türkçe öğretmenlerinin görüşlerine göre okul müdürlerinin iletişimin becerileri onların okul kültürlerine ilişkin görüşlerini anlamlı kılmaktadır.
Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki metinlere yönelik öğretmen görüşleri
Yabancılara Türkçe öğretimi alanı yurt içi ve yurt dışındaki Türkçe öğretim çalışmalarını dil öğretim merkezleri ve Türkçe ve Yabancı Dil Uygulama ve Araştırma Merkezleri (TÖMER) tarafından yürütmektedir. Bu kurumlarda çalışan öğretmenler, Türkçe öğretim çalışmalarını çeşitli kaynak kitap ve materyallerle sürdürmektedir. Yurt içi ve yurt dışındaki kurumlarda en fazla kullanılan ders kitabının Yunus Emre Enstitüsü tarafından yayınlanan Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti olduğu bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkçe öğretim merkezlerinde kullanılan Yabancılara Türkçe Öğretimi ders kitaplarındaki metinleri öğretmen görüşleri doğrultusunda incelemektir. Bu amaca ulaşmak için belirlenen yöntem, nitel araştırma modellerinden durum çalışmasıdır. Araştırmanın durumunu "Yedi iklim Türkçe Öğretim Seti ders kitaplarındaki metinlere yönelik öğretmen görüşleri" oluşturmaktadır. İlgili durumu betimlemek için oluşturulan çalışma grubu; yurt içindeki TÖMER birimlerinde görev yapan 19 öğretmen ve yurt dışındaki Türkçe öğretim merkezlerinde görev yapan 10 öğretmen olmak üzere toplam 29 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak mülakat tekniğiyle toplanmıştır. Toplanan veriler, Maxqda nitel analiz programı aracılığıyla içerik analizi tekniği kullanılarak çözümlenmiştir. Verilerden elde edilen bulgular araştırmanın alt problem durumları bağlamında ele alınmıştır. Araştırma sonucunda; Yedi iklim Türkçe Öğretim Seti ders kitaplarında yer alan metinlerin yapısal özelliklerine ilişkin olumlu, içerik özelliklerine ilişkin olumsuz yönde görüş bildirilmiştir. Metin içeriklerine yönelik olumsuz görüşlerin, dil bilgisi öğretimine ilgili değerlendirmelerden kaynaklandığı görülmektedir. Bununla birlikte öğretmenlerin ders kitabı kullanımında dil bilgisi öğretiminin zor olması, beceri öğretiminin yetersiz olması ve kitap odağının çoğunlukla öğretmen merkezli olması gibi durumlardan ötürü güçlüklerle karşılaştıkları tespit edilmiştir. Ders kitaplarının işlevselliğini artırmak amacıyla öğretmenler, kitap yapısına, içeriğine ve yabancılara Türkçe öğretim sürecine yönelik önerilerde bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Türkçe öğretimi, Yedi İklim Türkçe öğretim seti, TÖMER, öğretmen.
Aslı Der'in eserlerinde çocuk ve aile ilişkisi
Edebiyat, toplumu yönlendirmede ve geliştirmede temel bileşenlerin en önemlilerindendir. Bu bağlamda toplumun çekirdeği durumundaki aile ve ailenin toplumu yapılandırmada yetiştireceği çocukların önemi açıktır. Zira insana yapılan yatırım bir yönüyle topluma diğer yönüyle de medeniyete katkı sunmaktadır. Edebiyatın önemli dallarından biri olarak çocuk edebiyatı gerek çocukları gerekse aileleri yakından ilgilendirmektedir. Bu konuda günümüz yazarlarından Aslı Der'in eserleri içerik ve çeşitlilik yönüyle tarafımızca incelenmeye değer bulunmuştur. Araştırmamızda Aslı Der'e ait çocuk kitaplarının çocuk ve aile ilişkisi bağlamında veriler sunup sunmadığının belirlenmesi hedeflenmiştir. Öncelikle çocuk edebiyatı başlığı altında kavramsal çerçeve ele alınmıştır. Araştırmada yazarın yedi kitabı incelenmiş ve veriler değerlendirilirken nitel araştırma tekniklerinden doküman incelenmesi yöntemiyle konu, çocuk ve aile özelinde ele alınmıştır. Araştırma neticesinde Aslı Der'in eserlerinin çocuk ve aile ilişkisi çerçevesinde zengin veriler sunduğu ve felsefik içerik barındıran mesajlarını fantastik ögelerle destekleyerek çocuklara ilettiği görülmüştür. Bu anlamda eserlerin tümünde aynı yoğunlukta olmamakla beraber çocuk aile ilişkisinde temel kabul edilebilecek sevgi, iletişim, empati, özlem ve güven gibi duyguların işlendiğine rastlanmıştır.
Ortaokul türkçe ders kitaplarında halk bilimi unsurları
Millî kültürün ve değerlerin aktarılması, evrensel kültür ve değerleri benimseyebilen bir nesil yetiştirmek ve onları çağdaş medeniyete taşımak, Türkiye'de ve diğer birçok ülkede her geçen gün daha büyük bir zorluk haline gelmektedir. Bu süreçte kültürel kimliğin oluşması ve devamlılığını sürdürmesi, halk kültürü ürünleri tarafından üstlenilen temel bir rol oynamaktadır. Halk bilimi, toplumun karakterini ve birliğini belirleme konusunda önemli bir faktör olarak kabul edilmektedir. Efsane, destan, masal, fıkra gibi halk edebiyatı ürünleri, geleneklerin aktarılmasında, eğitimde, yaratıcılıkta, sosyal eleştiride, eğlendirmede ve güldürmede farklı roller üstlenmektedirler. Bu tür ürünler, toplumsal birliği ve kimliği güçlendirmede etkilidirler. Türkiye'nin bu hedeflere ulaşması, millî kültürün zenginliğini korurken aynı zamanda evrensel değerleri benimsemesini sağlamak için çaba gerektiren bir görevdir. Bu, eğitim, kültürel etkinlikler ve toplumsal bilinç oluşturma yoluyla başarılabilir. Halk bilimi ve halk edebiyatı, bu dengeyi sağlamak ve toplumun kimliğini güçlendirmek için önemli bir rol oynarlar. Bu kapsamda, kültürel mirasın korunması, yeni nesillere aktarılması ve çağdaş medeniyet hedefine ulaşılması için gerekli olan stratejiler ve çabalar geliştirmeyi zorunlu kılmaktadır. Çalışmamız, ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında işlenen metinlerde halk bilimi unsurları, kültürel mirasın ve halk kültürünün eğitim sistemine ne ölçüde yansıtıldığını anlamak açısından önemli bir adımdır. Halk bilimi, toplumların geleneklerini, inançlarını, hikayelerini ve diğer kültürel öğelerini inceleyen bir alandır ve bu, millî kimliğin ve kültürün korunmasında önemli bir role sahiptir. Çalışmamızın ana amacı olan halk bilimi unsurlarının ders kitaplarında ne kadar yer aldığını ve hangi tür metinlerde bu unsurların bulunduğunu belirlemektir, Bu bağlamda, çalışmamız Türkçe öğretimini geleneksel kültür ve değerlerle nasıl bağlantılı hale getirebileceğini anlamaya yardımcı olmada önemli bir adımdır. Ayrıca, öğrencilere bu kültürel mirası aktarma ve anlamalarına yardımcı olmak için nasıl daha iyi öğretim materyalleri geliştirilebileceği konusunda öneriler sunmayı hedeflemektedir. Doküman analizi yöntemi kullanarak yaptığımız çalışmada, ders kitaplarındaki metinleri sistemli bir şekilde incelemek, halk bilimi unsurlarının nasıl temsil edildiğini ve hangi türlerde daha fazla vurgulandığını belirlenmiştir. Dolayısıyla bu çalışma, millî kültürün ve değerlerin eğitimdeki rolünü değerlendirmek ve kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılmasını desteklemek açısından önemli bir katkı sağlayacaktır.
Pir Sultan Abdal şiirlerinin söz varlığı açısından incelenmesi
İnsanları diğer varlıklardan ayırt eden önemli niteliklerden biri, dil becerisiyle doğmuş olmalarıdır. Bireyler arasında sözlü ve yazılı iletişim kurabilmenin esası dile dayanır. Dil becerisi, insanın doğuştan getirdiği ve yaşam boyu sürdürdüğü kıymetli bir yetenektir. Birey bu yeteneği sayesinde bilgi ve birikimlerini aktarmaktadır. Bu becerilerden biri de okuma becerisidir. Bireydeki okuma becerisini sevdirmeye ve bunu kalıcı olarak devam ettirmeye yardımcı araç-gereçlerden birisi de şiirlerdir. Kelime hazinesinin artmasına olanak sağlayan söz varlığı unsurları, şiir okuyanlar için bir hayli önemlidir. Çünkü okunulan şiirler duygu, düşünce ve hayal dünyasını geliştirmekle birlikte yeni fikirlerin ortaya çıkmasına da kapı aralamaktadır. İşte Pir Sultan Abdal da söz varlığının vermek istediği iletileri şiirleriyle dinleyicilere ve okuyuculara sunmaktadır. Pir Sultan Abdal'ın eserlerindeki dil olgusuna bakıldığında yaşamış olduğu çağda Türkçenin en saf halini kullanmış, eserlerinde geçen Farsça ve Arapça kökenli sözcüklerin birçoğu ya halk tarafından Türkçeleştirilmiş ya da halk tarafından benimsenmiştir. "Pir Sultan Abdal şiirlerinde söz varlığı unsurlarından hangilerine yer verilmiştir?" sorusunun cevaplanmaya çalışıldığı bu araştırmanın amacı; Pir Sultan Abdal şiirlerinde yer alan söz varlığı unsurlarının neler olduğunu tespit ve analiz etmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi durum deseni kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak doküman analizi tercih edilmiş olup veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Çalışmada Pir sultan Abdal'ın söz varlığı unsurlarını şiirlerinde sıklıkla işlediği görülmüştür. Çalışmanın sonunda araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Pir Sultan Abdal, Türkçe Eğitimi, Söz Varlığı, Şiir, Dil.
Türkiye Diyanet Vakfı tarafınca yayımlanan çocuk kitaplarının çocuk edebiyatı ilkelerine göre incelenmesi
Çocuk ve edebiyat kelimesinin yan yana müstakil bir edebiyat olarak kullanılması uzun yılları bulmuştur. Çocuk edebiyatının yaygınlık kazanması ile eserler tür ve konu açısından çeşitlilik kazanmıştır. Bu çalışmada çocuk edebiyatı alanında yayımları olan Türkiye Diyanet Vakfı'nın "Kardeş Şehirler" isimli 12 kitaptan oluşan eserleri incelenmiştir. Eserlerin çocuk edebiyatındaki yeri ve önemi ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışmanın amacı, Türkiye Diyanet Vakfı tarafınca yayımlanan "Kardeş Şehirler" serisi kitaplarının çocuk edebiyatı ilkelerinden olan iç yapı ve dış yapı unsurlarına uygun olup olmadığını belirlemektir. Bu çalışmanın diğer bir amacı ise çocuk edebiyatı alanında yayımlanmış bu eserlerin dinî, ahlaki ve manevi yönden incelenmesidir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinin doküman incelemesi tekniği ile bilgiler toplanmış, içerik analizi yöntemiyle de analiz edilmiştir. Çalışmanın kuramsal çerçevesinde, çocuk ve çocuk edebiyatı hakkında genel bilgilere, Türkiye Diyanet Vakfı yayınlarının genel politikasına, Çocuk Edebiyatı ve din olgusunun ilişkisine yer verilmiştir. Bulgular kısmında TDV tarafınca yayımlanan "Kardeş Şehirler" serisi kitaplarının iç yapı ve dış yapı özellikleri bakımından incelenmesi yapılmıştır. Çalışmanın sonuç kısmında ise serideki eserlerin genel olarak çocuk edebiyatı ilkelerine uygun olduğuna ve bu sebeple bu eserlerin anne- babalara, eğitimcilere ve akademisyenlere kaynak oluşturabileceği tespitine varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türkiye Diyanet Vakfı, çocuk edebiyatı, Kardeş Şehirler,
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde b1 seviyesi için metin uyarlama: Billur Köşk masalları örneği
Dil öğretimi sürecinde, dilin en etkili bir şekilde öğrenilmesini sağlayan araç gereçler genellikle metinlerdir. Dil öğretiminde son eğilimler, yapay ve kurallı metinlerin yerine edebî metinlere odaklanma yönündedir. Türkçeyi yeni öğrenmeye başlayan öğreniciler için dil öğretiminin ilerleyen aşamalarında, dil öğretim araç gereçleri arasına Türk edebiyatının önde gelen isimlerinin eserlerinden alıntılar eklenebilir ve bu sayede dilin işlevsel yönüne olan aşinalık arttırılabilir. Ayrıca, öğreniciler Türk edebiyatının önemli eserleri üzerinden Türk toplumunun dünyasını tanımaya ve anlamaya başlayarak Türklerin kültürel değerlerini ve Türkçenin inceliklerini kavramaya yönlendirilebilir. Bu durum da çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. MEB'in yüz temel eserleri içinde yer alan, Anadolu sahası anlatılarından biri olan "Billur Köşk Masalları" adlı eser çalışmanın evrenini oluştururken çalışmanın örneklemini ise eserde yer alan "Billur Köşk ile Elmas Gemi, Muradına Eren Dilber, Sefâ ile Cefâ ve Ali Cengiz Oyunu" adlı masallar oluşturmaktadır. Bu masallar yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında okuma araç gereci olarak kullanılmasına yönelik B1 düzeyine uyarlanması amaçlanmıştır. Tarama yöntemiyle B1 seviyesine uygun olmayan dil bilgisi yapıları ve sözcükler tespit edilmiştir. Uyarlama yapılırken uygun olmayan dil yapıları ve sözcüklerin tespitinde Diller İçin Avrupa Ortak Çerçeve Metni ve Yabancılara Türkçe Öğretimi Programı (Türkiye Maarif Vakfı) dışında YÖKTEZ ve Dergi Park Akademikteki uyarlama ile ilgili çalışmalardan ve Aydın (2015)'ın kelime sıklığı çalışmasından ve deyim ile atasözlerinin seviyeye uygun olanlarıyla değiştirilmesi için ilgili söz varlığı çalışmalarından da yararlanılmıştır. Sözlüksel sadeleştirme yapılan kelimeler kırmızı, deyimler ise koyu siyah renkle belirtilmiştir. Bu çalışma nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman incelemesi yoluyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma sürecinde uzman değerlendirme formu, özgün ve B1 düzeyine uyarlanmış metinler olmak üzere toplam üç veri toplama aracı kullanılmıştır. Uygulama sürecinden önce araştırma kapsamına alınan "Billur Köşk Masalları" metin uyarlama tekniklerinden olan "Sadeleştirme", "Genişletme" ve "Kolaylaştırma" teknikleri kullanılmak suretiyle B1 düzeyine uyarlanmıştır. Uyarlama işleminden sonra uzman görüşüne başvurulmak üzere özgün ve uyarlanan metinler uzmanlara gönderilip verilen dönütlere göre düzeltmeler yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Billur Köşk Masalları, B1 düzeyi, Metin uyarlama, Okuma becerisi, Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi
Judith Malika Liberman masallarının değerler eğitimi açısından incelenmesi
Bu çalışmada son dönem masal anlatıcılarından ve yazarlarından Judith Malika Liberman'ın masallarının değerler eğitimi açısından incelenmesi amaçlanmaktadır. Judith Malika Liberman'ın üç masal kitabı ve dört resimli masalı araştırmanın kapsamını oluşturmaktadır. Bu kapsamda "Masal Terapi", "Bir Masal İyi Gelir", "Masallarla Yola Çık", "Önce Hayal", "Yola Çık", "Taş Çorbası" ve "Mutluluk Bir Kıvılcım" masalları analiz edilmiştir. Araştırmanın asıl amacı, araştırmaya konu alan masallarda Milli Eğitim Bakanlığının 2019'da Türkçe Dersi Öğretim Programında belirlediği on kök değerin (adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik ve yardımseverlik) hangilerine yer verildiği ve ne sıklıkla işlendiğini tespit etmektir. Resimli masal kitapları ilkokul; masal kitapları da ortaokul ve lise seviyesindeki çocuklara uygundur. Araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Masallardaki değerler tespit edilerek elde edilen veriler not edilmiştir. Değerler tanımlanarak incelenen eserlerdeki iletiler sayfa numaralarıyla her değere ait tabloya yansıtılmıştır. 10 kök değer içerisinde en fazla öz denetim ve sevgi değerinin işlendiği görülmüştür. Saygı değeriyle ilgili tutumlara diğer değerlere oranla daha az rastlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Judith Malika Liberman, Masal, Değer, Değerler Eğitimi
Tahir Alangu'nun "Kediler Padişahı" adlı kitabının çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi
Bu araştırmada, Tahir Alangu'nun "Kediler Padişahı" adlı eserinin çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi amaçlanmıştır. "Kediler Padişahı" adlı kitaptaki toplam yedi masal, nitel araştırma türlerinden olan doküman analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Eserdeki masallar, dış yapı özellikleri ve iç yapı özelliklerinin alt başlıkları altında incelenmiştir. Kitabın dış yapı özellikleri incelenirken boyutlar, kâğıdın malzemesi, kapak ve cilt seçimi, sayfa düzeni, harf kullanımı, yazım kuralları, noktalama işaretleri ve resim öğeleri gibi unsurlar göz önünde bulundurulmuştur. İç yapı özellikleri özellikleri incelenirken de konu, tema, kahramanlar, dil ve anlatım, ileti, çevre ve eğitsel ilkeler gibi ögeler ele alınmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre Tahir Alangu'nun "Kediler Padişahı" adlı masal kitabının hem dış yapı hem de iç yapı özellikleri bakımından çocuk okurlara büyük ölçüde uygun olduğu görülmüştür. Bazı masalların eğitsel yönden sakıncalı olabilecek şiddet içerikli ögeleri barındırdığı ve eserin birkaç görselinde çocukta endişe ve korku yaşamasına sebep olacak unsurların yer aldığı da tespit edilmiştir.
"Mitoloji ile Eğlenmek" adlı kitabın biçim ve içerik yönünden incelenmesi
İnsanoğlunun evrenin oluşum sürecine yüklediği anlamla beraber ortaya çıkan mitler; erken dönemi anlatan, içinde birçok kültür unsurunu barındıran efsaneleşmiş kutsal öyküler olarak tanımlanabilir. Toplumdan topluma değişiklik gösteren kültür gibi mitler de içinde bulunduğu toplumun katkılarıyla yeni bir kimlik kazanır. Mitler; içinde yaradılış söylenceleri, didaktik hikâyeler, kahramanlık anlatıları, tarihi olaylar gibi birçok unsuru barındırır. Bu olaylar çoğu zaman insanoğlunun hayal gücü ile zenginleştirilmiş; insanüstü özelliklere sahip tanrı, peri, dev, canavar ve daha birçok varlığın macerasından oluşmaktadır. Çocuk edebiyatı ve mitoloji ilişkisine bakıldığında; anlatım zenginliği ile mitlerin çocukların hayal güçlerini besleyerek onların merak duygularını harekete geçiren birçok özelliği içinde barındırdığı görülür. Mitler, çocukları maceradan maceraya sürüklerken bir yandan da onların yaşadıkları sorunlara farklı çözüm yolları geliştirmelerine katkı sağlar. Bu açıdan çocuklar için tercih edilen kitaplarda mitoloji varlığının onların eğlendirici ve öğretici bir dünya ile tanışmalarına zemin hazırlayacağı düşünülmektedir. Çalışmada; Berta Garcia Sabates'in "Mitoloji ile Eğlenmek" adlı kitabı biçim ve içerik yönünden incelenerek çocuk kitaplarında mitolojik unsurlara yer verilmesinin çocuklar için uygun olup olmadığını tespit etmek amaçlanmıştır. Ayrıca kitap çocuk eğitimi açısından değerlendirilmiştir. Araştırmada nitel araştırma modellerinden doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Çalışma, bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümünde çalışmanın kavramsal çerçevesinden bahsedilmiştir. Çocuk edebiyatı, çocuk edebiyatının dünyada ve Türkiye'deki gelişim süreci hakkında bilgiler verilmiştir. Ardından çocuk edebiyatında çeviri, çocuk edebiyatı ve değer eğitimi, çocuk edebiyatı ve mitoloji konularına değinilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde bulgu ve yorumlara yer verilmiştir. Bulgu ve yorumlar üç bölüm halinde ele alınmıştır. Birinci kısımda kitabın biçim özelliklerinden bahsedilmiştir. İkinci kısımda içerik özellikleri incelenmiş olup kitapta yer alan yirmi sekiz öykü; özet, kahramanlar, ileti, etkinlikler ve değerlendirme şeklinde analiz edilmiştir. Akabinde bazı öykülerin birbirinin devamı niteliğinde olduğu tespit edilmiştir. Bu öyküler kendi arasında gruplandırılarak tabloda gösterilmiş ve en çok tekrar eden mitolojik kahramana ulaşılmaya çalışılmıştır. Üçüncü kısımda kitap, çocuk eğitimi açısından değerlendirilmiştir. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise sonuç, tartışma ve önerilere yer verilmiştir. Anahtar Sözcükler: Mit, Mitoloji, Çocuk edebiyatı, Berta Garcia Sabates
"Aslı" hikâye serisindeki söz varlığının "Diller için Avrupa ortak başvuru metni" çerçevesinde incelenmesi
Tarih boyunca toplumlar isteyerek ya da istemeyerek birbirleri ile sürekli bir etkileşim içerisine girmişlerdir. Bu etkileşim neticesinde toplumlar, birbirleriyle kültür ve medeniyet alışverişinde bulunmuşlardır. Etkileşim sonucu oluşan kültür ve medeniyet dil aracılığıyla sonraki nesillere aktarılmıştır. Bir toplumun dilini, kültürünü öğrenme ve öğretme çabasının altında farklı sebepler olabilir. Savaş ve göçler belki de bu sebepler arasında en çok ön plana çıkan unsurlardır. Milletler çeşitli gerekçelerle savaşmış ve bu savaşlar neticesinde toplumsal göçlerin ortaya çıkmasına sebep olmuşlardır. Yakın tarihte meydana gelen Suriye iç savaşı buna örnek olarak verilebilir. İç savaş neticesinde 2010 yılından bu yana binlerce Suriye uyruklu mülteci Türkiye başta olmak üzere çeşitli ülkelere sığınmak zorunda kalmıştır. Türkiye bu beklenmedik büyük göç hareketine hazırlıksız yakalanmış olsa da toplumsal entegrasyonun sağlanması için sahada birçok çalışma yürütmeye başlamıştır. En başta barınma ve temel yaşam ihtiyaçları giderilen mültecilerin dil sorununa bir çözüm olarak AB desteği ile PİKTES projesi geliştirilmiştir. Proje kapsamında Suriye uyruklu çocuklara örgün eğitim sistemi içerisinde Türkçe dil öğretimi hizmeti verilmiş, dil öğretiminin istenen düzeyde gerçekleşmesi için de MEB bünyesinde çeşitli elektronik ve basılı materyaller hazırlanmıştır. Bu materyallerden bir tanesi de A1-A2 düzey, 6-12 yaş arası çocuklar için hazırlanan "Aslı" hikâye serisidir. "Aslı" hikâye serisi, bütünlük oluşturacak şekilde seri mantığına göre hazırlanmıştır. Bu bakımdan hikâyeler önceki ve sonraki metinlerle bağlantılı olup birbirini tamamlayıcı niteliktedir. Her metnin sonunda okuma öncesine, okuma sırasına ve okuma sonrasına hitap eden çeşitli etkinliklere de yer verilmiştir. Böylece öğrenicilerin kitap ile etkileşim kurmasına ve dil öğrenme süreçlerine etkin bir şekilde katılmaları sağlanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmanın amacı "Aslı" hikâye serisinin kelime sıklığı ve söz varlığını ortaya çıkarmak, D-AOBM çerçevesinde incelemek, sahada yapılan benzer çalışmalarla karşılaştırarak seri hakkında bir fikir ortaya koymaktır. Bu kapsamda "Aslı" hikâye serisi Millî Eğitim Bakanlığının resmî PİKTES internet sitesinde elektronik olarak temin edilmiş ve araştırmanın amacına uygun olduğu varsayılan nitel araştırma yönteminin veri toplama tekniklerinden doküman analizi tekniği kullanılarak kelime sıklığı ile söz varlığı unsurları toplanmıştır. Söz varlığı unsurlarını oluşturan deyim, atasözü, ikileme, kalıp sözler ile kelime sıklığı tabloları CİBAKAYA 2.1 uygulaması yardımıyla hazırlanmıştır. Tablolar neticesinde metinlerde atasözü kullanılmadığı, ikilemelerin ise az kullanıldığı tespit edilmiştir. Genel anlamda ise hikâye serisinin okuma becerisi başta olmak üzere dört temel dil becerisini desteklemek maksadıyla hazırlandığı ve sahada yapılan benzer çalışmalarla paralellik gösterdiği, D-AOBM'de yer alan dil referanslarını destekler nitelikte olduğu görülmüştür.
Abdurrahman Cahit Zarifoğlu'nun "Ağaçkakanlar" adlı eserinin kelime grupları ve Türkçe eğitimi açısından değerlendirilmesi
Dil; insanlık tarihinin başlangıcından günümüze kadar sosyalleşme, iletişim ve kültürel aktarımın en önemli araçlarından biri olmuştur. Toplumlar, kendi kültürel ve sosyolojik özelliklerini gelecek kuşaklara dil aracılığıyla aktarmıştır. Türk toplumu da bu çerçevede maddi ve manevi kültürünü doğru bir şekilde iletmek için ana dilini, dilin kendine has kurallarıyla öğretmeye önem vermiştir. Bu bağlamda Türkçenin kendi kuralları doğrultusunda öğretimini günümüzde MEB'e bağlı eğitim kurumları üstlenmiştir. Bu kurumların her kademesinde Türkçe gramerinin farklı bir boyutu ön plana çıkmaktadır. Bunlardan biri de ortaokul seviyesindeki ifade zenginliğini ve anlatım gücünü artıran kelime gruplarıdır. Ancak Türk çocuk edebiyatımız geniş eser yelpazesine sahip olmasına rağmen Türkçede kelime grupları öğretimi için örnek metinlerin sayısının yeterli olmadığı dikkat çekmektedir. Bu eksiklik, öğretmenler ve öğrenciler için uygun materyaller geliştirilmesi gerekliliğini gün yüzüne çıkarmaktadır. Buna istinaden çalışmamızda Türk edebiyatının önemli isimlerinden Abdurrahman Cahit Zarifoğlu'nun çocuk edebiyatı kapsamında yazdığı "Ağaçkakanlar" adlı eserindeki kelime gruplarını, Türkçe eğitimi açısından değerlendirmek amaçlanmıştır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden betimsel durum çalışması esas alınmış; verilerin toplanmasında doküman inceleme, çözümlenmesinde ise içerik analizi yöntemi benimsenmiştir. Bu bağlamda ilk olarak "Ağaçkakanlar" adlı eserde bulunan cümleler, daha sonra belirlenen cümlelerdeki ögeler, akabinde bu ögelerdeki kelime grupları tespit edilmiştir. Ancak araştırma süreci içinde yapılan literatür taramasında kelime gruplarının tanım ve tasnifi konusunda uzmanlar arasında tam bir görüş birliği olmadığı görülmüştür. Bu nedenle çalışmada kelime gruplarının tanımı ve tasnifi için Prof. Dr. Leylâ Karahan'ın "Türkçede Söz Dizimi" adlı eseri esas alınmıştır. Ayrıca Karahan'ın tasnifine göre tespit edilen kelime gruplarının frekans ve yüzde oranları belirlenerek bulgular bölümünde tablolar aracılığıyla sunulmuştur. Araştırmadan elde edilen verilerle ulaşılan sonuçlar, literatürdeki diğer çalışmalarla benzer ve farklı yönler çerçevesinde tartışmaya açılmıştır. Yapılan inceleme ile tartışma neticesinde Zarifoğlu'nun eserinde tüm kelime gruplarına örnek teşkil eden bir kullanım bulunduğu ve bu eserin Türkçe eğitiminde kelime grupları öğretimi için materyal olarak kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Çok satan çeviri çocuk romanlarının evrensel değerler bağlamında analizi
Bu çalışmanın amacı, çok satan çeviri çocuk romanlarının evrensel değerlere ne düzeyde sahip olduğunu belirlemektir. Çalışmanın evrenini 2023 yılının en çok satan çeviri çocuk romanları oluşturmaktadır. Bu romanlar belirlenirken en çok tercih edilen ve güvenilir olan satış sitelerinin çevrimiçi satış rakamları dikkate alınmıştır. Bu amaçla Türkiye'de en çok tercih edilen çevrimiçi kitap satışının gerçekleştirildiği siteler belirlenmiş ve bu sitelerde yer alan çocuk ve gençlik edebiyatı kategorisinde sıralanan ortak çeviri romanlar tespit edilmiştir. Çalışmada tercih edilen siteler: İdefix, Kitap Yurdu, BKM, D&R ve Kitap Seç'tir. İncelemeye esas alınan kitaplar: "Bunun Adı Findel, Charlie'nin Çikolata Fabrikası, Çizgili Pijamalı Çocuk, İçimdeki Müzik, Kraliçeyi Kurtarmak, Küçük Prens, Momo, Pal Sokağı Çocukları, Şeker Portakalı ve Uçan Sınif tir. Bu tez nitel bir çalışma örneğidir. Doküman incelemesi metodu kullanılmıştır. Tespit edilen evrensel değerler bulgular kısmında tablolar halinde sunulmuştur. Seçilen eserler farklı zaman dilimlerinde iki farklı kişi tarafından tekrar okunmuş, geçerlik ve güvenirlik sağlanmaya çalışılmıştır. Araştırma kapsamında yer alan eserlerde "Barış, özgürlük, adalet, sevgi saygı, güven, cesaret, azimlilik, sorumluluk, yardımseverlik, yaşamdan zevk almak, dürüstlük, dostluk, hoşgörülü olmak, alçakgönüllülük, kibarlık, başarı, iş birliği" gibi evrensel değerlerin tespiti yapılmıştır. Çalışmanın kuramsal çerçevesini değerler eğitimi, evrensel değerler, çeviri çocuk edebiyatı ve ilgili araştırmalar oluşturmaktadır. değerler Anahtar Sözcükler: Çocuk edebiyatı, çok satan roman, çeviri roman, evrensel değer
Çocuk edebiyatı ve masal: Viranşehir'de anlatılan masallar
Bu çalışma, Şanlıurfa'nın Viranşehir ilçesinde anlatılan masalların çocuk edebiyatı temel ilkeleri bakımından incelenmesini konu almaktadır. Bu kapsamda bölgede bilinen 17 masal, nitel araştırma yaklaşımı kullanılarak çözümlenmiştir. Masallar içerik özellikleri olan konu, izlek(tema), kahramanlar(karakterler), iletiler, dil ve anlatım, çevre(mekân), eğitsel ilkeler başlığı altında detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışma sonucunda masalların çocuk edebiyatına uygun olup olmadığı tek tek ele alınıp çözümlenmiştir. İlk olarak çocuk edebiyatı temel ilkeleri bakımından uygun olan masallar tespit edilmiştir. Daha sonra ana fikir ve iletiler açısından çocuklara kötü örnekler oluşturan, şiddet olaylarına yoğun bir şekilde yer veren masallar tespit edilmiştir. Son olarak çalışmada yer alan masalların ana fikir ve ileti yönünden çocuklara uygun olduğu ancak bazı argo kelimeler ve olumsuz davranışların anlatıma hâkim olmasından bu masalların düzeltilmesi gerektiği tespit edilmiştir. Çocuklara kötü örnek olan masalların nasıl düzeltilebileceği belirtilmiştir.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metninde yer alan yirmi değer açısından Çetin Öner'in eserlerinin incelenmesi
Değerler eğitimi insanın bireysel ve toplumsal yaşamını destekleyip güçlendirmeyi amaçlayan bir süreçtir. Bireyde ahlak ve etik bilincini geliştirerek yaşam boyu sürecek olumlu davranışlara temel oluşturur. Bu nedenle değerler eğitimi hem ailede hem de okulda titizlikle verilmesi gereken bir eğitimdir. Bu gereklilik doğrultusunda yapılan bu çalışma ile Çetin Öner'in eserlerinin Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metninde yer alan yirmi değer açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Alan yazın incelendiğinde yeni programı baz alarak yapılan çalışmaların kısıtlı olduğu görülmektedir. Ayrıca Çetin Öner'in eserlerinin modelde yer alan değerler açısından incelenmemiş olması da alandaki boşluğu bu çalışma ile doldurmayı hedeflemektedir. Çalışmanın kavramsal çerçevesinde öncelikle değer kavramı, değerin önemi ve işlevi, özellikleri, sınıflandırılması, değerler eğitimi, Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde değerler eğitimine yer verilmiştir. Ardından ikinci bölümde çocuk edebiyatının tanımı ve kapsamı, değerler eğitimi açısından önemi ve Çetin Öner' e yer verilmiştir. Devamında Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde yer alan yirmi değer açısından Çetin Öner' in eserleri incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme yöntemi kullanılarak eserlerde yer alan davranışların TYMM (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli) Öğretim Programları Ortak Metninde yer alan erdem-değer-eylem tablosundaki tutum ve davranışlarla örtüşme düzeyi incelenmiştir. Çalışma sonucunda Çetin Öner' in eserlerinde özellikle sevgi değerinin ön plana çıktığı, doğa ve hayvan sevgisine hemen hemen her eserinde yer verdiği görülmüştür. Ancak vatanseverlik, temizlik, mahremiyet değerlerinin ise oldukça yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Bu açıdan Öner' in incelenen eserlerinin Türkiye Yıldız Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metninde yer alan değerler ile uyumlu olduğu ancak bazı değerlerin eğitimde yetersiz kalacağı bu nedenle değerler eğitimi sürecinde başka yazarlar ve eserlerden yararlanılmasının yararlı olacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Şermin Yaşar'ın çocuk kitaplarında yer alan çocuk karakterlerin incelenmesi
Bu araştırmada, Şermin Yaşar'ın çocuklar için kaleme almış olduğu eserler karakter çerçevesi bağlamında incelenmiştir. Araştırma sürecinde, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesine başvurulmuştur. Araştırmanın nesnesini, uzman görüşlerinin de önerileriyle Şermin Yaşar'ın edebî kimliğini ve karakter inşasına dair yetkinliğini yansıtma potansiyeli taşıyan 10 çocuk kitabı oluşturmaktadır. Çalışmanın genel amacı, belirlenen eserlerdeki çocuk karakterlerin incelenmesidir. Bu doğrultuda alt amaçlar olarak "Kitaplardaki çocuk karakterler açık karakterler midir, kapalı karakterler midir? /Kitaplardaki çocuk karakterler, hangi kişilik özelliklerine sahiptir? / Kitaplardaki çocuk karakterler devingen karakterler midir, durağan karakterler midir? / Kitaplardaki çocuk karakterlerin sunumu hangi yolla/yollarla tanıtılmıştır?" sorularına yanıt aranmıştır. Bu hedefle kitaplardaki çocuk karakterler incelenmiş ve alt amaca yönelik bulgulara ulaşılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda eserlerdeki çocuk karakterler, özellikleri ve geliştirme biçimleriyle okurların duygusal ve zihinsel gelişimini destekleyici özellikler taşıdığı tespit edilmiştir. Eserlerde açık ve devingen yapıdaki karakterlerin çoğunlukta olması, okur için bu karakterin özdeşim ögesi olabileceği saptanmıştır. Eserlerde ağırlıklı olarak etkileşimsel karakter sunum yollarının benimsenmesi, okuyucuların karakterlerle bağ kurmasını ve olaylara aktif bir şekilde katılmasını sağlayacağı yargısına ulaşılabilir. Bu bulgular, yazarın eserlerinde karakter gelişimini destekleyen edebî karakterler oluşturduğunu göstermektedir. Eserlerin çocuk okurların empati becerilerini geliştirmesi ve Türkçe derslerinde kullanılabilecek, öğrencilerin karakter gelişimini desteklemeyecek önemli örnekler sunduğu düşünülmektedir.
Çocuk edebiyatı ve mitoloji: Dilge Güney örneği
İnsanlık; geçmişi, dünyanın oluşumunu, ayın, güneşin, yıldızların nereden geldiği ve nasıl oluştuğunu merak etmiştir. Merak etmekle kalmamış bunları ve oluşumlarını açıklamaya çalışmıştır. İşte bu merak ve açıklamalarla mitolojiler ortaya çıkmıştır. Bunun için mitolojiler yaratılışları anlatan ve açıklayan hikâyeler olarak tanımlanabilir. Mitolojiler incelendiğinde ait oldukları kültürlerin ortak değerleri olan tanrıların, kahramanların başlarından geçenleri anlattıkları görülür. İnsanlar, bunları anlatırken aynı zamanda kendi hayallerini de eklemiştir. Böylelikle mitolojiler gerçeklemesi imkânsız hayallerle zenginleşerek ilgi odağı olmuştur. Çünkü içlerinde bireylerin ilgisini çeken birçok unsuru barındırmışlardır. Çocuk edebiyatı da öznesi çocuk olduğu için zengin hayal gücü ürünü olan mitolojiye ilgi duymuştur. Olağanüstü güçlere sahip kahramanlar, doğal olarak çocukların ilgisini çekmiştir. Bu nedenle çocuk edebiyatı yazarları, kurgusal anlatıya zenginlik katmak için eserlerinde mitolojiden yararlanmaya başlamışlardır. Çocuklara kavratılmak istenen olumlu davranışlar ve yapılması uygun olmayan davranışlar mitolojik ögeler kullanılarak anlatılmıştır. Böylelikle çocukları hem eğlendirmek hem de eğlendirerek düşünmelerini sağlayıp hayatla ilgili yorumlar yapmaları amaçlanmıştır. Çocuk edebiyatı alanında eserler veren ve bu eserlerinde mitolojiyi kullanan yazarlardan biri de Dilge GÜNEY'dir. Çalışmada Dilge GÜNEY'in bütün eserleri incelenerek yazarın mitolojiyi ve mitolojik unsurları nasıl kullandığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu mitolojik unsurların çocuklar için uygun olup olmadığı üzerinde durulmuştur. Belirlenen mitolojik unsurlar hakkında bilgiler kısaca açıklanarak kullanıldıkları eserlerde özelliklerine uygun kullanılıp kullanılmadığı incelenmiştir. Bu bağlamda çalışma nitel araştırma modellerinden doküman incelemesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Çalışmada Dilge GÜNEY'in eserlerinde kullandığı mitolojik unsurlar incelenerek bu unsurların eserlere yaptığı katkılar incelenmeye çalışılmıştır. Yazarın mitolojiyi kullandığı eserlerin kullanmadığı eserlere göre içerik açısından daha zengin ve ilgi çekici olabileceği düşünülmektedir. Bu özelliklerinden dolayı çocuklar mitolojik unsurların kullanıldığı eserlere daha fazla yönelebilirler. Böylelikle mitolojik unsurların kullanıldığı eserlerin çocukların hayal dünyalarının zenginleşmesine, yaratıcı düşüncelerinin gelişmesine ve kelime hazinelerinin artmasına katkı sunabileceği sonucuna ulaşılabilir. Aynı zamanda çocukların hem kendi kültürlerine hem de diğer kültürlere ait değerleri öğrenmelerinde mitolojinin önemli bir yeri olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Dilge GÜNEY, Edebiyat, Çocuk Edebiyatı, Mitoloji, Çocuk Edebiyatı ve Mitoloji.
Yaşar Kemal ve Ö. Zülfü Livaneli'nin çocuk edebiyatı eserlerinde adalet ve özgürlük değerleri: Bir karşılaştırma
Bu araştırmada Yaşar Kemal'in "Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca" ve Zülfü Livaneli'nin "Son Ada'nın Çocukları" adlı çocuk eserlerinde adalet ve özgürlük değerlerinin nasıl temsil edildiğini karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çocuk edebiyatının, değerlerin çocuklara sezdirilmesinde ve toplumsal bilinç oluşturulmasından hareketle farklı anlatım şekillerine sahip iki distopik romanın bu değerleri hangi anlatı teknikleri, karakter davranışları, olay örgüleri ve sembolik öğeler aracılığıyla sunduğu ortaya konmuştur. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülmüş; veri toplamada doküman incelemesi, analizde betimsel analiz kullanılmıştır. Eserler baştan sona okunarak adalet ve özgürlükle ilişkili bölümler fişlenmiş, temalar altında sınıflandırılmıştır. Değerlerin anlam katmanlarını belirlemede Rokeach, Nelson, Spranger ve Schwartz'ın değer sınıflandırmaları kuramsal çerçeve olarak kullanılmış; ayrıca bulgular, 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde yer alan adalet, özgürlük, yardımseverlik, merhamet, sorumluluk, dürüstlük, vatanseverlik gibi temel değerlerle karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Bulgular, iki eserin değer eğitiminde hem ortak hem de birbirini tamamlayan yönlere sahip olduğunu göstermektedir. Yaşar Kemal'in eserinde adalet ve özgürlük değerleri, güçlü - zayıf ilişkisinin belirgin olduğu alegorik bir yapı içinde toplumsal düzeyde ele alınmakta; "Filler Sultanı" karakteri aracılığıyla otoritenin adaleti nasıl araçsallaştırabileceği çarpıcı biçimde ortaya konulmaktadır. Buna karşılık karıncaların kolektif mücadelesi haksızlık ve zulmün ancak dayanışma, vicdan ve ortak sorumluluk duygusuyla aşılabileceğini göstermekte; böylece adalet ve özgürlük değerlerinin toplumsal bilinç, birliktelik ve ortak iradeyle mümkün hâle geldiği vurgulanmaktadır. Zülfü Livaneli'nin eserinde ise değerlerin bireysel farkındalık, vicdan ve hak savunusu üzerinden işlendiği; çocuk karakterlerin otorite karşısında doğruyu savunma cesaretiyle adalet ve özgürlük kavramlarını içselleştirdikleri tespit edilmiştir. Livaneli, özgürlüğü "eyleme geçen vicdan" olarak tanımlamakta ve kötülük karşısında sessiz kalmanın da bir ahlaki sorumluluk olduğunu vurgulamaktadır. Dolayısıyla eserler, çocuklara adalet ve özgürlük değerlerini farklı eğitsel yaklaşımlar aracılığıyla kazandırmakta; Yaşar Kemal'in anlatısı toplumsal dayanışma ve ortak adalet bilincini öne çıkarırken, Zülfü Livaneli'nin eseri bireysel özgürlük, empati, düşünsel olgunluk ve demokratik farkındalığı desteklemektedir. Araştırma, çocuk edebiyatında değer aktarımının hem estetik hem pedagojik açıdan güçlü bir işleve sahip olduğunu; iki yazarın eserlerinin adalet ve özgürlük değerlerini çocuklara farklı fakat tamamlayıcı nitelikte sunduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Yaşar KEMAL, Zülfü LİVANELİ, çocuk edebiyatı, değerler, adalet, özgürlük, karşılaştırma.
Behiç Ak'ın çocuk romanlarında çocuk psikolojisi
Behiç Ak, Türkiye'de çocuk edebiyatının önde gelen isimlerinden biridir ve eserlerinde çocuk karakterlerin duygusal, bilişsel, sosyal ve psikolojik gelişimlerine dair unsurları başarıyla yansıtmaktadır. Bu tez, Behiç Ak'ın çocuk romanlarında çocuk psikolojisinin ele alınış biçimlerini incelemek amacıyla hazırlanmıştır. Ancak alan yazını incelendiğinde, Behiç Ak'ın eserlerinin çocuk psikolojisi açısından detaylı bir şekilde ele alındığına dair akademik bir çalışmaya rastlanmamaktadır. Bu araştırma, bu boşluğu doldurmayı ve Behiç Ak'ın eserlerini çocuk psikolojisi bağlamında incelemeyi hedeflemektedir. Tezde öncelikle "çocuk" kavramı ve çocuk gelişimi hakkında teorik bir çerçeve sunulmuştur. Çocukların gelişimsel süreçlerinin bilişsel, duygusal ve sosyal boyutları detaylandırılarak çocuk psikolojisi ile çocuk edebiyatı arasındaki ilişki açıklığa kavuşturulmuştur. Daha sonra, Behiç Ak'ın çocuk romanlarında yer alan karakterlerin bu gelişimsel süreçlerle nasıl örtüştüğü ve karakterlerin psikolojik analizleri yapılmıştır. Bu tez, çocuk edebiyatının çocukların psikolojik gelişimleri üzerindeki etkilerini vurgulamakta ve Behiç Ak'ın çocuk romanlarının çocuk psikolojisi açısından önemini ortaya koymaktadır. Bu araştırma, hem çocuk edebiyatı hem de çocuk psikolojisi alanındaki araştırmalara katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında Behiç Ak'ın çocuk romanları, çocuk karakterlerin psikolojik yapıları, sosyal ilişkileri ve toplumsal sorunlarla başa çıkma biçimleri üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışmada kullanılan temel teorik yaklaşımlar, çocukların bilişsel ve duygusal gelişimlerini ele alan genel psikolojik kuramlardan yararlanarak oluşturulmuştur. Behiç Ak'ın çocuk romanlarının çocukların psikolojik gelişimine olumlu katkılar sunduğu ve çocuklara rehberlik edebilecek nitelikte olduğu sonucuna varılmıştır.
Özetleme becerisine yönelik algılar ve uygulamalar
Özetleme, bilginin anlaşılmasını ve uzun süreli olarak akılda tutulmasını sağlayan bir anlama becerisidir. Özetleme, öğrencinin dinlediği, izlediği ya da okuduğu bir içerikte yer alan temel bilgilere odaklanarak okuduklarını, dinlediklerini ya da izlediklerini yazılı veya sözlü olarak ifade ettiği karmaşık bir süreçtir. Öğrencinin özetleme yapabilmesi için sınıflama, sıralama, karar alma, çıkarım yapma, ana fikri ve konuyu belirleme gibi pek çok bilişsel işlemi yapabilmesi gerekmektedir. Türkçe Öğretim Programı'nda her sınıf düzeyinde kazanım olarak yer alan özetleme becerisinin öğrenci tarafından doğru bir şekilde uygulanabilmesi için bu beceri bir planlı ve aşamalı bir eğitim süreci ile öğretilmelidir. Bu çalışmada, öğrencilerin ve Türkçe öğretmenlerinin özetleme becerisine yönelik algı ve uygulamalarının belirlenmesi ve bu verilerin karşılaştırılarak özetleme becerisinin gelişimine dair sürecin açığa çıkması hedeflenmektedir. Çalışma özetleme becerisini hem öğretmen hem de öğrenci açısından incelediğinden nitel araştırma yöntemlerinden iç-içe çoklu durum araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. Çalışma grubunu, Sakarya'nın Adapazarı ilçesinde yer alan bir ortaokulda öğrenim gören on altı 7. sınıf öğrencisi ve bu öğrencilerin Türkçe öğretmenleri oluşturmaktadır. Öğrencilerin ve öğretmenlerin özetleme becerisine ve bu becerinin ders içi uygulamalarına yönelik algıları yarı yapılandırılmış görüşmeler ile belirlenmiştir. Ayrıca öğrenci algılarının özet uygulamaları ile ilişkisinin belirlenebilmesi için öğrenciler ile bir özet uygulaması yapılmıştır. Bu uygulamada edinilen bulgular görüşmelerde edinilen bulgularla ilişkilendirilmiştir. Son aşamada ise öğrencilerin ve öğretmenlerin özetleme becerisine yönelik algı ve uygulamalara yönelik görüşleri karşılaştırmalı olarak yorumlanmıştır. Çalışma sonucunda Türkçe öğretmenlerinin ve öğrencilerin özetleme becerisine yönelik algı ve uygulamaları arasında bir ilişki olduğu, özetleme becerisinin gelişmesine engel olan algı ve uygulama sorunlarının bulunduğu hem öğrenciler hem de öğretmenler açısından özetleme algıları ve uygulamaları arasında önemli noktalarda tutarsızlıkların olduğu, özetleme becerisine dair öğrenme ve öğretme sürecinin mevcut durumuna dair ipuçları belirlenmiştir. Anahtar Kelimler: Özet, özetleme, okuduğunu anlama becerisi, algılama, uygulama.
Yurt dışında Türkçe öğretmeni yetiştirmek: Duisburg-Essen Üniversitesi örneği
Türklerin yurt dışına yaptıkları göçlerde en çok tercih ettikleri ülkelerden biri olan Almanya'da bulunan Duisburg-Essen Üniversitesi, Almanya'da bulunan Türklere ana dillerini öğretmek üzere bünyesinde Türkçe öğretmenleri yetiştirmektedir. Almanya'ya Türklerin göçü 1960'lı yıllarda başlamış olmakla birlikte hâlâ daha artan bir ivmeyle devam etmektedir. Almanya'da artan nüfuslarıyla Türk topluluğu, özellikleri bakımından her zaman değişen bir kitle olmakla birlikte bu kitlenin ana dillerini öğrenme ihtiyaçları da sürekli devam etmektedir. Yurt dışındaki Türklerin Türkçe öğrenmeleri için Duisburg-Essen Üniversitesi, Almanya'da yaşayan Türklere Türkçe öğretme hizmetini Turkistik Bölümüyle karşılamaya başlamıştır. Bu bölümdeki öğrenciler kendileriyle benzer sorunlar yaşayan ve kendileri gibi iki dilli olan Türklere mezuniyetlerinden sonra Türkçe öğretebilmektedirler. Bu araştırmanın amacı, belirtilen bölümün kuruluşunu, amacını ve vizyonunu nitelerken bölümün lisans ve yüksek lisans öğrencileriyle yapılan görüşmeler ile bu bölümü tercih nedenleri, motivasyon kaynakları ve Türkçe yeterlilikleri hakkında düşüncelerini ortaya koymaktır. Bölümdeki lisans ve yüksek lisans öğrencileriyle yarı yapılandırılmış görüşme formlarından alınan bilgiler analiz edilerek nitel bir araştırma oluşturulmuştur. Araştırmada elde edilen bulgular sonucunda Duisburg-Essen Üniversitesi Turkistik Bölümünde okuyan üniversite öğrencilerinin bu bölüme yönelik deneyimlerini öğrenim sürecinin öncesinden sonrasına kadar ortaya koymak amaçlanmıştır. Ayrıca Duisburg-Essen Üniversitesi Turkistik Bölümünün Batı Avrupa'da Türkçe eğitimi veren ilk ve tek bölüm olması nedeniyle öğrencileri ile yapılan bu araştırma önem taşımaktadır. Böylece bölüm öğrencilerinden alınan görüşler doğrultusunda Almanya'da Türkçenin mevcut durumu ve geliştirilmesi gereken yönleri hakkında tespit yapılabilecek ve fikir sahibi olunabilecektir. Bu araştırmanın verileri, alan uzmanlarından görüş alınarak geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formları ile toplanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu oluşturan Almanya Duisburg-Essen Üniversitesi Turkistik Bölümünde bulunan 42 öğrenci ile birlikte aynı bölümde bulunan 8 öğretim elemanına da yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Nitel araştırma yöntemine uygun olarak hazırlanan araştırmanın verileri olan görüşme formları içerik analiziyle incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda Turkistik Bölümündeki öğrencilerin kendi Türkçe dil becerilerini geliştirmek için bölüm derslerinden faydalandıkları, ana dilin öneminin farkında oldukları ve Türkçenin Almanya'da sürekliliğini sağlamakta kararlı oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte Turkistik Bölümünde bulunan öğretim görevlileri öğrencilerin her zaman kullandıkları Türkçeyi geliştirmeleri için teşvik etmekte ve onlara yol göstermektedir. Turkistik Bölümünde Almanya'daki mevcut şartlara uygun olarak yetişen Türkçe öğretmeni adayları, kendi ana dillerini Almanya'da iki dilli öğrencilere öğretmek üzere Türkiye'deki Türkçe öğretmenliğinden daha uzun bir eğitimden geçmektedirler.