Ortaokul çevre eğitimine ilişkin paydaş görüşleri ve çevre eğitimi programlarının incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, ortaokul çevre eğitimine ilişkin paydaş görüşlerinin belirlenmesi ve bu görüşler doğrultusunda ortaokul çevre eğitimi programlarının incelenmesidir. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması desenindedir. Araştırmanın çalışma grubunu; kolay erişilebilir örnekleme yöntemi ile seçilen 10 ortaokul öğrencisi, 6 veli, 2 sivil toplum kuruluşu üyesi, 3 fen bilimleri öğretmeni ve 4 akademisyen oluşturmaktadır. Paydaşların görüşlerinin belirlenmesi sürecinde yarı yapılandırılmış görüşmelerden, program inceleme sürecinde ise doküman analizi yönteminden yararlanılmıştır. Çalışmada veri toplama amacı ile araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu ve kontrol listesi kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesi sürecinde betimsel analizden yararlanılmıştır. Çalışmada katılımcıların çevre algılarının fiziksel çevreye yönelik unsurlardan oluştuğu görülmektedir. Bununla birlikte, çevrenin bugünü ve geleceğine yönelik çevre sorunları temelinde kaygılı ifadelere yer verdikleri görülmektedir. Katılımcılar genel olarak mevcut çevre eğitiminin yetersiz olduğu yönünde görüş bildirmişlerdir. Ve ideal çevre eğitiminin; erken yaşlarda başlayan, zorunlu, süreklilik içeren, uygulama ve doğa deneyimine dayalı, süreç değerlendirme odaklı olması gibi özelliklere sahip olmasının gerekliliğini vurgulamışlardır. Bu bulgular doğrultusunda programlar incelendiğinde ise bazı eksiklikler görülmüştür. Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği Dersinin ortaokullarda yalnızca bir kere ve seçmeli olarak veriliyor olması süreklilik ve zorunluluk açısından yetersizlik içermektedir. Bununla birlikte Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (2018) içerisinde yer alan kazanımların daha çok bilgi düzeyinde olması çevre eğitiminin davranışsal ve duyuşsal boyutunun göz ardı edildiğini göstermektedir. Bununla birlikte kazanımların uygulama ve okul dışı etkinliklerine uyumlu olma açısından yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (2024)'nda ise öğrenme çıktılarının davranışsal boyutta artış göstermesi dikkati çekmektedir. Aynı zamanda 2024 programında Çevre Eğitiminin Sürdürülebilirlik boyutunda değerlendirilip her sene 7. ünitede okul dışı eğitim aktivitelerini destekleyici boyutta yer alması önemli görülmektedir. Çalışma sonucunda; çevre eğitiminin ortaokulun her kademesinde süreklilik içerisinde ve zorunlu bir şekilde verilmesi önerilmektedir. Bununla birlikte, okul dışı etkinliklere, doğa deneyimine imkan tanıyan, doğayı sevmeye ve doğadaki yerimizi anlamaya yönelik öğrenme içeriklerine yer verilmesi önerilmektedir. Programda çevre sorunlarını merkeze alan ve öğrencilerde ekofobiye yol açabilecek öğrenme çıktılarının düzenlenmesi önerilebilir.