Ortaokul İngilizce ders kitaplarının değerler eğitimi açısından incelenmesi ve değerler eğitimine ilişkin öğretmen görüşleri

Amaç: Bu araştırmanın genel amacı ortaokul İngilizce ders kitaplarında değerlere yer verilme durumunun belirlenmesidir. Yöntem: Bu amaç doğrultusunda, bu araştırma mevcut problemlerle ilgili nitel yöntemler kullanılarak temel nitel araştırma deseni ile yapılandırılmıştır. Veri toplama tekniği olarak İngilizce öğretmenlerinin değerler eğitimi ile ilgili görüşlerini almak için görüşme tekniğinden, İngilizce ders kitaplarını değerler eğitimi açısından incelemek için ise doküman analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Öğretmen görüşmelerinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örneklem yöntemine göre belirlenen 14 kişilik çalışma grubuna yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmış ve görüşmeler zoom üzerinden çevrimiçi olarak yapılmış ve kayıt alınmıştır. Ders kitaplarının seçiminde de amaçlı örneklem yöntemlerinden ölçüt örneklem yöntemi kullanılarak, araştırmacının bilgi sahibi olduğu kitaplar seçilmiştir. Ders kitapları incelenirken uzman görüşleri de alınarak düzenlenen evrensel değerler kontrol listesi ve kök değerler kontrol listesi olmak üzere iki adet formdan yararlanılmıştır. Ders kitaplarından elde edilen veriler betimsel analiz yaklaşımına göre, öğretmen görüşmelerinden elde edilen veriler ise içerik analizi yaklaşımına göre yorumlanarak sonuçlara ulaşılmıştır. Bulgular: Ortaokul beşinci sınıf İngilizce ders kitabında toplam 169 kez evrensel değerlerin alt boyutlarına yer verildiği belirlenmiştir. En çok "sevgi" değerine yer verilirken, en az alçakgönüllülük değerine yer verilmiştir. Kök değerlerin alt boyutlarına ise toplam 86 kez yer verildiği belirlenmiştir. En çok "sevgi" değerine yer verilirken, en az "dürüstlük" değerine yer verilmiştir. Ortaokul altıncı sınıf İngilizce ders kitabında toplam 168 kez evrensel değerlerin alt boyutlarına yer verildiği belirlenmiştir. En çok "sevgi" değerine yer verilirken, en az "barış" değerine yer verilmiştir. Kök değerlerin alt boyutlarına ise toplam 69 kez yer verildiği belirlenmiştir. En çok "sevgi" değerine yer verilirken, en az "sabır" değerine yer verilmiştir. Ortaokul yedinci sınıf İngilizce ders kitabında ise toplam 116 kez evrensel değerlerin alt boyutlarına yer verildiği belirlenmiştir. En çok "sevgi" değerine yer verilirken, en az "alçakgönüllülük" değerine yer verilmiştir. Kök değerlerin alt boyutlarına ise toplam 68 kez yer verildiği belirlenmiştir. En çok "vatanseverlik" değerine yer verilirken, en az "adalet" ve "saygı" değerlerine yer verildiği belirlenmiştir. Ortaokul sekizinci sınıf İngilizce ders kitabında toplam 133 kez evrensel değerlerin alt boyutlarına yer verildiği belirlenmiştir. En çok "sevgi" değerine yer verilirken, en az "alçakgönüllülük" değerine yer verilmiştir. Kök değerlerin alt boyutlarına ise toplam 90 kez yer verildiği belirlenmiştir. En çok "yardımseverlik" değerine yer verilirken, en az "adalet" değerine yer verilmiştir. Öğretmenlerle yapılan görüşmelerde ise, öğretmenler değerler eğitiminin bireyleri toplum hayatına hazırladığını ve iyi bir insan olarak yetiştirmeyi hedeflediğini belirtmişlerdir. Ortaokul öğrencilerine öncelikli olarak kazandırılması gereken değerin saygı değeri olduğunu belirttikleri görülmüştür. Öğretmenlerin çoğunluğu İngilizce dersinde değerler eğitimine yer verilmesi gerektiğini ve öncelikli olarak da hoşgörü değerinin kazandırılması gerektiğini dile getirmişlerdir. Katılımcıların çoğu İngilizce dersinde değerler eğitimine yeterince yer verilmediğini belirtmiştir. Ayrıca, Öğretmenlerin İngilizce dersinde değerleri öğrencilere kazandırmak için en çok başvurdukları uygulamanın grup çalışmaları olduğu gözlemlenmiştir. Sonuç: Araştırmanın sonucunda, İngilizce ders kitaplarının evrensel değerlere kıyasla özellikle kök değerler açısından oldukça yetersiz kaldığı görülmüştür. Ayrıca kitaplarda değerlere daha çok örtük bir şekilde yer verilmiştir. Bununla birlikte, araştırmaya katılan İngilizce öğretmenlerinin çoğunluğu ders kitaplarını değerler eğitimi açısından yetersiz bulduklarını ve İngilizce dersinde değerler eğitimine daha fazla yer verilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Anahtar kelimeler: Evrensel değerler, Kök değerler, Değerler eğitimi, İngilizce ders kitapları, İngilizce öğretmenleri