Ortaokul matematik ders kitaplarında şekil ve kavram bilgisi kullanımı

Geometrik şekillerin kavram ve şekil özelliklerini bir arada göstermesi, geometrik muhakeme sürecini etkileyeceğinden dolayı irdelenmesi gereken bir durumdur. Ders kitaplarında bulunan geometrik şekil içeren soru ve etkinliklerdeki şekil ve kavram etkileşimleri öğrencinin geometrik muhakeme sürecini etkileyici unsurlardan biri olabilir. Bireylerdeki geometrik muhakemenin geliştirilmesi üzerine birçok teori ortaya atılmış iken, bu teorilerden birisi de bilişsel olarak ele alınan Fischbein'in (1993) Şekilsel Kavram Kuramı'dır. Bu çalışmada ortaokul matematik ders kitaplarının Şekilsel Kavram Kuramı çerçevesinde incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ders kitabı olarak kabul edilen 10 matematik kitabında yer alan sorular ve etkinlikler incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması ve doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Ortaokul matematik ders kitaplarına yani veri kaynaklarına EBA üzerinden 2020 yılında erişim sağlanmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından Şekilsel Kavram Kuramı çerçevesinde hazırlanan şekil ve kavram etkileşimini değerlendirme rubriği kullanılmıştır. Rubrikte belirtilen özelliklere göre maddeler önceden belirlenen temalarla eşleştirilmiştir. Verilerin analizi, araştırmacı ve bir matematik eğitimi doktoralı uzman tarafından bağımsız şekilde yapılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgulara göre kitaplarda bulunan etkinliklerin baskın şekilde kavram ağırlıklı oldukları, soruların ise kavram ve şekil ağırlıkları arasında dengede oldukları görülmüştür. Çalışmanın analizinde uzman ile araştırmacının bulguları ortaya konulmuş ve aralarındaki uyum katsayısı %92 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Sonuç olarak ders kitaplarında yer alan sorular ve etkinliklerde kavram ağırlığının olmasından dolayı ortaokul matematik ders kitaplarında şekil ve kavram etkileşiminin var olduğu söylenebilir.