Ortaokul matematik ders kitaplarındaki metin ve görsellerin değerler açısından incelenmesi

Bu araştırmada, 2005 yılı matematik öğretim programından günümüze kadar yayınlanmış olan ortaokul matematik düzeyinde, matematik öğretim programlarının değerler ve değerler eğitimi açısından gelişimi ve matematik ders kitaplarında son iki programda yer alan değerler ile bazı matematiksel değerler esas alınarak bugünkü durumunun ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda Talim ve Terbiye Kurulu tarafından kabul edilerek ders kitabı olarak okutulması tavsiye edilen 5, 6, 7. ve 8. sınıf toplam dört adet ders kitabında yer alan metin ve görseller bu değerler açısından incelenmiştir. Çerçeveyi oluşturan değerler şunlardır: "adalet, dostluk, dürüstlük, özdenetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik, bilimsellik, estetik, paylaşım, esneklik, eşitlik, özgürlük, tasarruf, rasyonellik, iletişim ve bağlantı kurma" değerleridir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Bu bağlamda Türk Milli Eğitimi'nin değerlere yaptığı tanımlardan yola çıkarak bir "Değer İnceleme Formu" hazırlanmıştır. Çerçevede değerlerin ders kitaplarındaki durumu, hazırlanan form dikkate alınarak incelenmiştir. Metin ve görsellerde yer alan değer içerikli ifadeler tespit edilmiştir. Elde edilen bu değer verileri kodlanıp sınıflandırılmıştır. Analiz işlemi MAXQDA 12 programı kullanılarak yapılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, incelenen matematik ders kitaplarından beşinci sınıf düzeyinde en çok yer alan değer " Vatanseverlik" değeridir ve matematiksel değerlere değinilmemiştir. Altıncı sınıf düzeyinde en çok yer alan değer "Bağlantı kurma" olup matematiksel bir değerdir. Yedinci sınıf düzeyinde en çok yer alan değer dürüstlük, sorumluluk ve yardımseverliktir. Matematiksel değerlere değinilmemiştir. Sekizinci sınıf düzeyinde ise en çok yer alan değer "bağlantı kurma", " eşitlik" ve " yardımseverlik" değerleridir. Matematiksel değerlere diğer sınıf seviyelerine göre daha fazla yer verilmiştir. Matematiksel değerler olarak tanımlanan değerler boyutunda yapılan araştırmada ise bu değerlerin genel anlamda matematiğin bilimsel disiplini ile yani matematiksel bilginin doğasıyla ilgili değerler olduğu tespit edilmiştir. Dolasıyla farklı kültürlerde yetişen matematikçiler tarafından üretilmiş olduğundan genel eğitimsel değerlerden farklılık gösterdiği tespit edilmiş ve ders kitaplarında yeterince yer almamıştır. Değerler eğitiminin ve değer kavramının doğrudan kazanımlarla ilişkilendirilmediği gözlemlenmiştir. 2005 ve 2009 yıllarında yayınlanan matematik öğretim programlarında değerlerden açık bir şekilde bahsetmese de disiplinler arası ilişki kurma yöntemiyle bazı değerlere değinilmiştir. Bu programların öncelikli kazandırmak istediği değer yargıları bağımsız düşünebilme, karar verebilme ve öz düzenleme değerleridir. 2013 yılında yayınlanan matematik öğretim programında ise değerler kavramından söz edilmemiş ve matematik öğretim programına da yansımamıştır. 2017 yılında yayınlanan matematik öğretim programında ise 10 farklı değer öğretim programında yer almış ve hangi kazanımla ilişkili olacağı programda net bir şekilde belirtilmiştir. Ancak 2018 yılında değerlerimiz kök değerler altında toplanmış ve kapsam biraz genişletilmiş, bazı değerler birlikte ele alınmış, vatanseverlik bir değer olarak yer almıştır. Bu değerler adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik adı altında verilmiştir.