Ortaokul matematik öğretmenlerinin matematik öğretiminde kullandıkları analojilerin incelenmesi

Matematik dersi soyut bir ders olduğu için öğretiminde farklı yöntem ve tekniklere ihtiyaç duyulmaktadır. Bunlardan biri de analoji tekniğidir. Bu çalışma ile ortaokul matematik öğretmenlerinin matematik öğretiminde kullandıkları analojilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma Batı Karadeniz bölgesinde ortaokullarda görev yapan matematik öğretmenleri ile yürütülmüştür. Nitel bakış açısı çerçevesinde yürütülen bu çalışmada özel durum metodolojisinden yararlanılmıştır. Bu çalışmada veriler iki farklı yolla toplanmıştır. Matematik öğretmenlerinin matematik öğretiminde kullandıkları analojilerin incelenmesine yönelik araştırmacı tarafından bir veri toplama aracı geliştirilmiş ve kırk bir katılımcıya uygulanmıştır. Veri toplama aracının geliştirilmesinde ilgili literatür ve uzman görüşleri dikkate alınmıştır. Daha derin verilere ulaşılabilmesi için de katılımcılardan altısı ile yarı yapılandırılmış mülakatlar yapılmıştır. Veri toplama aracından elde edilen veriler ile içerik analizi yapılmıştır. Mülakatlardan elde edilen veriler ile de betimsel analiz yapılmıştır. Katılımcıların kullandığı analojiler ve öne çıkan bazı görüşler frekans, çizelge ve doğrudan alıntılar yoluyla sunulmuştur. Elde edilen bulgulara göre ortaokul matematik öğretmenlerinin analoji terimine aşina olmadıkları, kısa bir açıklama yapıldıktan sonra ne denilmek istenildiğini anladıkları, öğretmenlerin analoji kullanımına yönelik olumlu görüş bildirdikleri, genel olarak kullanılan analojilerin uygun olduğu görülmüştür. 5. sınıflara oranla diğer sınıflarda daha sık kullanıldığı, kullanılan analojilerin türlerine göre bakıldığında daha çok basit analojilerin kullanıldığı, hikâyeleştirilmiş ve resimli analojilerin ise eşit ve ikinci sırada yer aldığı görülmüştür. Araştırmaya katılan öğretmenler kullandıkları analojilerin kaynağını sırasıyla kendileri, web siteleri ve meslektaşları şeklinde sıralamışlardır. Ders kitaplarını analojiler açısından yetersiz gördüklerini ifade etmişlerdir. Analoji kullanımının soyut kavramları somuta dönüştürdüğü, kalıcı öğrenme sağlayacağı, öğrencilerde matematiğe karşı olumlu tutum geliştirebileceği, derse ilgiyi arttıracağı, dikkat çekeceği, hayal gücünü geliştireceği, kavramsal öğrenmeyi gerçekleştireceği, anlatımı kolaylaştıracağı, basite indirgeyeceği gibi nedenlerle avantajlı olduğunu ifade ettikleri görülmüştür. Kazanıma uygun olmazsa, konudan uzaklaşırsa öğrencilerde kavram kargaşası yaratabileceği, sohbet ortamı yarattığı için özellikle kalabalık sınıflarda zaman kaybına neden olabileceği, uzun ve sık kullanımının sıkıcı olabileceği, dikkatin kazanımdan ziyade analojiye kayıp hedeften uzaklaşılabileceği, farklı algılamalara neden olabileceği dezavantajlar olarak belirtilmiştir. Matematik öğretmenlerinin öğretimde kullandıkları analojilerin ve analoji kullanımına yönelik görüşlerinin incelenmesinin öğretmenlere hem de araştırmacılara yararlı bilgiler sunacağı düşünülmektedir.