Ortaokul öğrencilerinin sosyal problemlerini çözmede algıladıkları sosyal desteğin okul sosyal hizmeti perspektifinden değerlendirilmesi: Adıyaman ili örneği

Okullar, çok eski dönemlerden itibaren bireylerin her açıdan gelişiminde, yetiştirilmesinde, nitelikli insan gücü olarak toplumda yerlerini almalarını sağlamada oldukça önemli eğitim kurumlarıdır ve onların toplumsallaşması sürecinde önemli bir rol oynamaktadırlar. Farklı yaşam durumlarında, birbirinden farklı sosyoekonomik özellikleri olan ailelerden gelen öğrenciler, okul başarılarına, okula devamlarına ve arkadaş ilişkilerine olumsuz yönde etki eden çeşitli sorunlarla karşılaşabilmektedirler. Bu sorunların ele alınmasında, ailenin ve tedavi kurumlarının sorumlulukları olduğu gibi, eğitim kurumlarının da hem çözüm bulma, rehberlik etme, hem de öğrencinin iyi olma halinin sürekliliğinin sağlanması ve korunması açısından önemli rolleri vardır. Bu nedenle okul ortamlarında öğrencilerin aileleri ile iş birliği yaparak, gelişim alanlarını destekleyerek sorunlarının ele alınması ve çözümlenmesinde ve toplumsal refahın sağlanmasında okul sosyal hizmeti önemli bir role sahiptir. Uygulamalardan verimli sonuç alınması için okul sosyal çalışmacının rolleri, görevleri ve okul sosyal hizmetinin ne olduğu doğru tanımlanmalıdır. Bu bilgiler ışığında bu çalışmanın amacı, okul ortamlarında öğrencilerin karşılaştığı eğitim sorunlarında ve bu sorunların çözümünde ve önlenmesinde eğitim ekibine katkı sağlayabilecek role sahip okul sosyal hizmet servisinin kurulmasını sağlayarak okul sosyal hizmetinin hangi sorunlara çözüm olacağını tespit etmek ve okul sosyal hizmetinin hangi ihtiyaçlardan kaynaklandığını ortaya koymaktır. Çocuklar akademik başarılarını sürdürebilmek için bazen zorbalık, yoksulluk, ihmal, gelecek kaygısı, ekonomik sorunlar, istismar ve madde bağımlılığı gibi pek çok zorlukla karşı karşıya kalabilmektedirler. Bu sorunlar arkadaş çevresinde olduğu gibi bazen okuldan ve öğretmenlerden kaynaklanan sorunlar olarak da karşımıza çıkabilmektedir. Örneğin okulun fiziki yapısındaki eksiklikler, sınıf içi materyal eksiklikleri ya da öğretmenlerin bireysel eksiklikleri gibi nadir de olsa sorunlar çocukların sağlıklı eğitim almalarına engel olabilmektedir. Çocuklar çözmekte zorlandıkları bu sosyal sorunlarla karşılaştıklarında ve gerekli desteği veya çözüm sunabilecek birini bulamadıklarında, bu sorunların sonuçları nedeniyle akademik başarısızlık yaşayabilir, sosyal çevrelerinden uzaklaşabilir, içine kapanık hale gelebilir, duygusal kopuşlar yaşayabilir ve bazen bu sorunlar okuldan atılmaya kadar gidebilir. Okulda sorun yaşayan öğrenciler bu sorunların çözümünde ilk olarak yakın çevrelerinden, arkadaşlarından veya ailelerinden destek almaya çalışırlar. Bunlar yeterli olmadığı durumlarda okul rehber öğretmenlerinden veya psikologlardan yardım alabilirler. Çalışmamızın odak noktası, tüm bu sayılan aile, arkadaş veya danışmanlık hizmetlerinin yeterli olmadığı durumlarda sosyal sorunlarla karşılaşan öğrenciler için okul sosyal hizmetlerinin gerekliliği ve önemidir. Bu çalışmada, çalışma alanı olarak seçilen Adıyaman ilinde öğrenim gören ortaokul öğrencilerinin sosyal sorunlarının belirlenmesi, sorunlarını çözmek için başvurdukları destek birimlerinin belirlenmesi ve sorunların çözümünde okul sosyal hizmetinin gerekliliği ve önemi tartışılmıştır. Bu kapsamda Adıyaman ilinde çeşitli devlet ve özel okullarda okuyan 935 ortaokul öğrencisiyle biri demografik ve diğer ikisi de sosyal problem çözme envanteri ve algılanan sosyal destek anketleri olmak üzere üç adet anket yapılmıştır. Çalışmamızda ortaokul öğrencilerinin sosyal problemleri çözme becerileri ve sosyal destek algıları ile bunlara etki eden faktörlerin bulunması ve sosyodemografik değişkenlerle aralarındaki ilişkinin derecesinin ve yönünün belirlenmesi amacıyla veriler anket yöntemiyle toplanmış ve SPSS 23.0 programıyla analiz edilmiştir. Sonuçlarımız cinsiyet bakımından değerlendirildiğinde hem erkek hem kız öğrencilerin sosyal problemlerini çözmede yeterli olamadıkları ya da orta düzeyde sosyal problem çözme becerisine sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca sosyal problemlerle karşılaşma durumunda erkeklerin sosyal desteği ilk olarak arkadaş çevrelerinde ve diğer kişilerde aradığı, kız öğrencilerin ise aile desteğine başvurduğu gözlemlenmiştir. Yaş, sınıf ve okul türüne göre sonuçlar ele alındığında ise sosyal problemlerle baş etme konusunda küçük yaş ya da alt sınıflardaki öğrencilerin daha iyi sonuçlar aldığı görülürken öğrencilerin yaşları büyüdükçe sorunlarının çeşitlenmesinden dolayı sosyal problemler baş etmede zorlandıkları görülmüştür. Benzer sonuçlar hem devlet okullarında hem de özel okullarda gözlemlenmiştir. Farklılık oluşturan değişken ise çalışmamızda veli eğitim durumunda gözlemlenmiştir. Eğitim seviyesi yüksek olan velilerin öğrencilerin hem sosyal problem çözmede hem de problem karşısında destek alma konusunda veli eğitim durumu düşük öğrencilerden daha iyi sonuçlar aldığı görülmüştür. Analizler sonucunda sosyal problem çözme envanteri ve algılanan sosyal destek ölçeği ile demografik değişkenler değişkenlerin bazıları arasında anlamlı farklılıklar bulunmuş çıkan sonuçlar istatistiki olarak yorumlanarak sosyal hizmet literatürü ile bağdaştırılmıştır.