Ortaokul Türkçe dersi öğretim programında konuşma eğitimine yönelik olarak önerilen yöntem/tekniklere ilişkin öğretmen görüşleri

Bu araştırmanın amacı, Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programında konuşma eğitimine yönelik olarak önerilen yöntem/tekniklere ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesidir. Bu amaç kapsamında; öğretmenlerin konuşma eğitimi yöntem/ tekniklerini uygulamadaki yeterlilik düzeylerine, yöntem/teknikleri kullanma sıklıklarına, yöntem/teknikleri seçerken dikkat ettikleri hususlara, yöntem/tekniklerin sınıf seviyeleri açısından etkili olma düzeylerine, yöntem/teknikleri uygularken karşılaştıkları sorun ve önerilere ilişkin görüşleri alınmıştır. Araştırma desenini paralel karma yöntem oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel boyutunda olgubilim, nicel boyutunda ise tarama (survey) modelinden yararlanılmıştır. Araştırmanın evrenini, Bolu ili ( Merkez, Gerede, Dörtdivan, Yeniçağ, Mudurnu, Kıbrısçık, Göynük, Mengen, Seben) resmi ve özel okullarının 6,7 ve 8. sınıflarında görev yapan Türkçe öğretmenleri (n=117) oluşturmaktadır. Araştırmada nicel veriler evren üzerinden elde edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri ise; Bolu Merkezde görev yapan 26 Türkçe öğretmeni aracılığı ile elde edilmiştir. Bu bağlamda nicel verilere ulaşmak için araştırmacı tarafından hazırlanan "Konuşma Becerisi Öğretim Yöntem ve Tekniklerine İlişkin Öğretmen Görüşleri Anket Formu", nitel verilere ulaşmak için ise yarı yapılandırılmış öğretmen görüşme formu kullanılmıştır. Anket sonucunda elde edilen veriler, SPSS 15 programı yardımıyla betimsel istatistik tekniklerinden frekans ve yüzde kullanılarak çözümlenmiştir. Yapılan görüşmeler sonucunda elde edilen nitel verilerin çözümlenmesinde ise içerik analizi türlerinden kategorisel analiz tekniği kullanılmıştır. Yapılan bu işlemler sonrasında elde edilen bulgular literatürle ilişkilendirilerek tartışılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlar aşağıda özetlenmiştir. • Öğretmenlerin Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda önerilen konuşma eğitimi yöntem/tekniklerine ilişkin, yeterliliklerinin farkında olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Görüşmede öğretmenlerin konuşma eğitimi yöntem/tekniklerini yeterince tanımadıkları, yöntem/teknikler konusunda kavramsal karmaşa yaşadıkları, yöntem/tekniklerin uygulanmasında teorik bilgi eksikliği içerisinde oldukları ya da bildikleri halde uygulama becerisine dönüştüremedikleri sonucuna ulaşılmıştır. • Öğretmenler yöntem/tekniklere ilişkin yetersizliklerini, lisans eğitimindeki eksikliğe, program ve kılavuz kitapların karmaşıklığına, literatürün yeterli olmayışına ve kişisel anlamda çok fazla çaba harcamamalarına bağlamaktadır. • Konuşma becerisinin geliştirilmesi için en sık kullanılan yöntem/teknikler soru-cevap, beyin fırtınası ve güdümlü konuşmadır. • Türkçe Dersi Öğretim Programı'nın önerdiği güdümlü konuşma haricinde diğer yöntemlerin sınırlı sayıda kullanıldığı, hafızada tutma tekniğinin ise hiç kullanılmadığı sonucuna ulaşılmıştır. • Programın konuşma becerisinin gelişmesi açısından her hafta uygulanmasını istediği serbest konuşma ve empatik konuşma yöntemlerinin büyük oranda "bazen" ve "nadiren" düzeyinde kullanıldığı saptanmıştır. • Öğretmenler, konuşma eğitiminde "her zaman" ve "sık sık" düzeyinde yer verilen soru-cevap, beyin fırtınası tekniği ve güdümlü konuşmanın kullanılma nedenlerini; çok fazla zaman almamaları, kalabalık sınıflarda uygulanabilir olmaları, öğretmenler tarafından iyi bilinen yöntem/teknik olmaları ve aynı zamanda pratik ve hızlı uygulanabilir olmaları şeklinde gerekçelendirmişlerdir. • Öğretmenler 6. sınıf seviyesinde konuşma eğitimi için canlandırma (dramatizasyon), güdümlü konuşma, kendisini başkasının yerine koyarak (empatik) konuşma yöntem/tekniklerinin daha etkili olduğu görüşündedir. • Öğretmenlerin 7. sınıf seviyesinde konuşma eğitimi için daha etkili buldukları yöntem/teknikler; soru-cevap, güdümlü konuşma, katılımlı konuşma ve beyin fırtınası tekniğidir. • Öğretmenlerin 8. sınıf seviyesinde konuşma eğitimi için daha etkili buldukları yöntem/teknikler; eleştirel konuşma, tartışma ve beyin fırtınası tekniğidir. Öğretmenler bu yöntem/teknikleri, öğrencilerin kendilerini daha rahat ifade etmelerine, orijinal fikirler üretmelerine, eleştirel düşünme becerilerini kazanmalarına yardımcı olduğu düşüncesiyle etkili bulmaktadır. • Öğretmenler önemli oranda konuşma eğitiminde yöntem/tekniğe gerek duyulmadığı ya da öğrenme-öğretme sürecinde kendiliğinden oluştuğu düşüncesindedir. • Araştırma özelinde konuşma eğitimi yöntem/tekniklerin uygulanmasında birçok sorun yaşandığı; fakat genel manada öğretmenler tarafından ana dil eğitiminde konuşma becerisine verilen önemin ve duyulan gerekliliğin yeteri düzeyde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın son bölümünde yukarıda özetlenen sonuçlar kapsamında uygulamalara ve gelecekte yapılabilecek araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.